Kısa Ataksi Derecelendirme Ölçeği (KADÖ) (Türkçe versiyonu)

Özet

Kısa Ataksi Derecelendirme Ölçeği (KADÖ), orijinal adıyla Brief Ataxia Rating Scale (BARS), ataksi semptomlarının şiddetini ve fonksiyonel etkisini hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir klinik araçtır. Bu giriş, Elif Acar Arslan ve arkadaşları tarafından 2019 yılında yayımlanan ölçeğin Türkçe adaptasyonunu (Uyarlama) ele almaktadır. KADÖ’nün Türkçe versiyonu, Türk popülasyonunda ataksi ile yaşayan bireylerin nörolojik durumunu standardize edilmiş bir biçimde ölçmek için geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı amaçlamaktadır. Ölçek, klinik araştırmalarda ve rehabilitasyon takibinde kritik öneme sahiptir.

Bu uyarlama çalışması, uluslararası kabul görmüş bir nörolojik değerlendirme aracının Türkiye’deki klinisyenler ve araştırmacılar tarafından kullanılmasına olanak sağlamıştır. Ölçek, kısa yapısı sayesinde zaman kısıtlaması olan klinik ortamlarda dahi kolaylıkla uygulanabilme avantajına sahiptir.

Anahtar Kelimeler

KADÖ, Kısa Ataksi Derecelendirme Ölçeği, BARS, Ataksi, Nörolojik Değerlendirme, Türkçe Adaptasyon, Rehabilitasyon, Psikometrik Özellikler

Yazarlar

Elif Acar Arslan, Arzu Erden, Beril Dilber, Gülnur Esenülkü, Sevim Şahin, Tülay Kamaşak, Pınar Özkan Kart, Erhan Arslan, Murat Topbaş, Ali Cansu

Amaç

Kısa Ataksi Derecelendirme Ölçeği (KADÖ) (Türkçe versiyonu), ataksi hastalarında semptomların şiddetini ve gelişimini hızlı, objektif ve nicel bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Orijinal ölçeğin kısaltılmış bir versiyonu olarak, uzun değerlendirme araçlarının gerektirdiği zamanı minimize ederken, klinik açıdan anlamlı bilgi sağlamayı hedefler.

Ölçeğin temel amacı, uyarlama süreci tamamlanarak, Türk kültürüne ve diline uygun, güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki nörolojik araştırmalar ve hasta takibi süreçleri standardize edilmiş bir ölçümle desteklenebilmektedir. Ölçek, özellikle tedavi yanıtının izlenmesi ve hastalığın ilerlemesinin takip edilmesi açısından klinisyenlere önemli bir rehberlik sunar.

Yapı

KADÖ, serebellar veya duyusal nedenli ataksi durumlarının temel bileşenlerini ölçen bir yapıyı temel alır. Ölçek, hastanın koordinasyon, denge ve yürüme gibi motor becerilerindeki bozukluk düzeyini değerlendirir. Orijinal ölçekte olduğu gibi, KADÖ’nün de motor performansın çeşitli yönlerini kapsayan 5 ana maddeden oluştuğu belirtilmiştir.

Ölçek, psikometrik açıdan, ataksi semptomlarının ciddiyetini tek bir toplam puan üzerinden ifade etmeye olanak tanıyan tek boyutlu bir yapıyı korumayı amaçlamıştır. Bu yapı, hem klinik uygulamada kolaylık sağlar hem de araştırmalarda sonuçların net bir şekilde yorumlanmasına yardımcı olur.

Geçerlik

KADÖ’nün Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Elif Acar Arslan ve arkadaşları tarafından 2019 yılında yayımlanan adaptasyon makalesinde detaylandırılmıştır. Adaptasyon süreci, dilsel ve kültürel geçerliliğin sağlanmasının yanı sıra, yapı geçerliliği ve ölçüt bağımlı geçerliliğin incelenmesini içermektedir. Adaptasyon çalışmasında kullanılan metodoloji, KADÖ’nün diğer kabul görmüş ataksi ölçekleri ile korelasyonunun güçlü olduğunu göstermiş olmalıdır, bu da ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlar niteliktedir.

Geçerlik çalışmaları, ölçeğin ataksi şiddetindeki değişiklikleri doğru bir şekilde ayırt edebilme yeteneğini desteklemektedir. Ölçeğin klinik popülasyonlarda kullanımının uygunluğu, bu geçerlik analizleri ile bilimsel olarak temellendirilmiştir.

Güvenirlik

Türkçe KADÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını ve iç tutarlılığını göstermek amacıyla yapılmıştır. Bir uyarlama çalışmasında beklenen iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) değerleri, KADÖ maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü ortaya koyar. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin rastgele hatalardan arınmış olduğunu ve tutarlı sonuçlar ürettiğini gösterir.

Ek olarak, güvenirlik çalışmaları kapsamında test-tekrar test güvenirliği veya uygulayıcılar arası güvenirlik (inter-rater reliability) incelenmiş olabilir. Bu analizler, KADÖ’nün farklı zamanlarda veya farklı klinisyenler tarafından uygulandığında da benzer sonuçlar verdiğini kanıtlayarak, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılmasına zemin hazırlar.

Faktör Analizi

Kısa Ataksi Derecelendirme Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonu sırasında, orijinal ölçeğin 5 maddelik yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olup olmadığını doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin tek bir temel faktör, yani genel ataksi şiddeti etrafında toplandığını göstermeyi amaçlamıştır.

Faktör analizinin sonuçları, Türkçe KADÖ’nün yapısal bütünlüğünü ve orijinal ölçeğin teorik çerçevesine uygunluğunu teyit etmiştir. Bu bulgular, ölçeğin 5 maddesinin psikometrik olarak sağlam bir temelde ataksi değerlendirmesine katkıda bulunduğunu kanıtlar.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Brief Ataxia Rating Scale – BARS’ın Türkçe versiyonu)

Format: Klinik gözleme dayalı derecelendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal (İngilizce).

Popülasyon Grubu: Ataksi tanısı almış hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Adaptasyon çalışmasının detaylarına göre belirlenir).

Popülasyon Detayları: Ataksi etiyolojisi (örneğin, serebellar dejenerasyonlar, inme, MSS hastalıkları) ne olursa olsun, ataksi semptomu gösteren bireyler.

Test Metodolojisi: Klinisyen veya eğitimli bir değerlendirici tarafından hastanın motor fonksiyonları gözlemlenerek ve standart test manevraları uygulanarak puanlama yapılır. Ölçek 5 ana maddeden oluşur ve her bir madde belirli bir derecelendirme sistemine göre puanlanır.

Anahtar Kelimeler

Nörodejenerasyon, Serebellar Sendrom, Motor Koordinasyon, BARS, KADÖ, Klinik Değerlendirme, Rehabilitasyon Sonuçları, Psikometrik Test

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Elif Acar Arslan

Affiliation E-posta Adresleri: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Yayın referansında belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Yayın referansında belirtilmemiştir (Genellikle ilgili üniversite veya hastane adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışmasının yayın yılı 2019‘dur.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya geniş çaplı uygulaması için orijinal ölçek geliştiricilerinden ve Türkçe adaptasyon yazarlarından izin alınması gerekebilir. Kullanım ücreti bilgisi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ek Bilgi: Orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

The original PDF can be downloaded here: kisa-ataksi-derecelendirme-olcegi-kado-turkce-versiyonu-toad.pdf

Kaynaklar

Acar Arslan, E., Erden, A., Dilber, B., Esenülkü, G., Şahin, S., Kamaşak, T., Kart, P. Ö., Arslan, E., Topbaş, M. & Cansu, A. (2019). Turkish version of Brief Ataxia Rating Scale. Disability and Rehabilitation. DOI: 10.1080/09638288.2019.1701101.

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: toad.halileksi.net

Kısa Ataksi Derecelendirme Ölçeği (KADÖ) (Türkçe versiyonu) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

5 ana madde.