Camberwell Gereksinim Değerlendirme Ölçeği -Kısa Formu ve Öz Bildirim Formu

Özet

Camberwell Gereksinim Değerlendirme Ölçeği (CAN), psikiyatrik hastalarda gereksinimlerin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi amacıyla geliştirilmiş uluslararası alanda tanınan bir araçtır. Bu giriş, ölçeğin Kısa Formu (CAN-SF) ve Öz Bildirim Formunun (CAN-SRF) Türk kültürüne ve diline uyarlanması çalışmasını özetlemektedir. Uyarlama çalışması, 2018 yılında Gülsüm Zekiye Tuncer tarafından yürütülmüş olup, özellikle kronik ruhsal bozukluk tanısı almış bireylerin yaşam kalitesini etkileyen karşılanmamış gereksinim alanlarını tespit etmeyi amaçlamıştır. Bu çalışma, ölçeğin Türkçede klinik ve araştırma amaçlı kullanımına yönelik geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Camberwell Gereksinim Değerlendirme Ölçeği, CAN-SF, CAN-SRF, uyarlama, kronik ruhsal bozukluk, gereksinim değerlendirmesi, psikiyatri, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Gülsüm Zekiye TUNCER (Uyarlayan)

Amaç

Camberwell Gereksinim Değerlendirme Ölçeği Kısa Formu ve Öz Bildirim Formu’nun temel amacı, kronik ruhsal bozukluğu olan bireylerin sağlık, sosyal işlevsellik ve çevre gibi 22 farklı alandaki gereksinimlerini sistematik olarak belirlemektir. Bu uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel, dilbilimsel ve psikometrik açıdan uygunluğunu sağlamaktır.

Ölçek, klinik uygulamada bireyselleştirilmiş tedavi planlarının oluşturulmasına rehberlik etmek ve araştırma ortamlarında gereksinimlerin zaman içindeki değişimini izlemek için tasarlanmıştır. Öz Bildirim Formu (CAN-SRF) sayesinde, bireyin kendi algıladığı gereksinimlerin değerlendirmeye dahil edilmesi sağlanarak öznel deneyime dayalı bir bakış açısı sunulmaktadır.

Yapı

Ölçek, bireyin gereksinimlerini çok boyutlu bir yapı içinde değerlendirir. Orijinal Camberwell Gereksinim Değerlendirme Ölçeği (CAN) sistemi, genellikle 22 temel gereksinim alanını kapsar. Bu alanlar; temel fiziksel ve çevresel ihtiyaçlardan (barınma, yiyecek, kendine bakım), zihinsel ve fiziksel sağlık gereksinimlerine (psikoz semptomları, depresyon, ilaçlar) ve sosyal işlevsellik gereksinimlerine (ilişkiler, gündüz aktiviteleri, güvenlik) kadar geniş bir yelpazeyi içerir.

Kısa Form (SF) ve Öz Bildirim Formu (SRF), bu çok boyutlu yapıyı koruyarak daha hızlı bir tarama imkanı sunar. Her bir madde, bireyin o alanda bir gereksinimi olup olmadığını ve eğer varsa, bu gereksinimin karşılanıp karşılanmadığını sorgular. Böylece, hem gereksinimin varlığı hem de karşılanma durumu eş zamanlı olarak değerlendirilir.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik değerleri sunulmamış olsa da, Tuncer (2018) tarafından yürütülen uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerliğini kanıtlamayı amaçlamıştır. Bu bağlamda, genellikle yapı geçerliği (örneğin, Doğrulayıcı Faktör Analizi veya Açımlayıcı Faktör Analizi) ve eş zamanlı geçerlik (benzer yapıları ölçen diğer ölçeklerle korelasyon) yöntemleri kullanılmıştır.

Uyarlama sürecinde dilsel ve kültürel geçerliğin sağlanması kritik öneme sahiptir. Bu, çeviri-geri çeviri yöntemlerinin ve uzman görüşlerinin kullanılmasıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel bulguları, Geçerlik analizlerinin, CAN-SF/SRF’nin Türkiye’deki kronik ruhsal bozukluğu olan bireylerin gereksinimlerini doğru bir şekilde ölçtüğünü gösterdiğini varsaymaktadır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi yer almamasına rağmen, uyarlama çalışması (Tuncer, 2018), ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek üzere güvenirlik analizlerini içermiştir. Güvenirlik analizleri tipik olarak iç tutarlılık katsayısının (Cronbach Alfa) hesaplanmasını ve zaman içinde kararlılığı değerlendirmek için test-tekrar test yönteminin uygulanmasını içerir.

CAN-SF ve CAN-SRF’nin Türk versiyonlarının klinik kullanıma uygunluğunu göstermek için yüksek iç tutarlılık değerleri beklenmektedir. Bu psikometrik çalışmalar, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı uygulayıcılar tarafından kullanıldığında tutarlı sonuçlar ürettiğini teyit eder.

Faktör Analizi

Camberwell Gereksinim Değerlendirme Ölçeği’nin orijinal İngilizce formunun faktör yapısı genellikle birden fazla boyutu işaret eder (örneğin, sosyal/çevresel gereksinimler, sağlık gereksinimleri). Tuncer (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun bu orijinal faktör yapısını koruyup korumadığını veya Türk kültürü bağlamında yeni bir faktör yapısının ortaya çıkıp çıkmadığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Faktör analizi sonuçları, kısa formun temel gereksinim boyutlarını başarılı bir şekilde temsil ettiğini ve maddelerin teorik olarak öngörülen alt yapılar altında toplandığını göstermelidir. Bu analiz, ölçeğin yapı geçerliğinin temelini oluşturur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation) ve Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Format: Kısa Form (Short Form) ve Öz Bildirim Formu (Self-Report Form) olarak uygulanmaktadır. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak CAN ölçekleri genellikle ikili (gereksinim var/yok) veya üçlü (gereksinim yok, karşılandı, karşılanmadı) derecelendirme kullanır.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik Popülasyon

Age Group: Yetişkinler (Çalışma, kronik ruhsal bozukluğu olan bireyleri kapsamıştır.)

Population Details: Kronik ruhsal bozukluğu olan bireyler.

Test Methodology: Bireysel uygulama veya öz bildirim. Klinik ortamlarda gereksinimlerin hızlı tespiti için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Camberwell Assessment of Need, gereksinim tespiti, psikiyatri hemşireliği, ruh sağlığı, geçerlik, güvenirlik, Dokuz Eylül Üniversitesi, tez.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir (2018 yılı itibarıyla tez çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, uluslararası alanda kullanılan Camberwell Gereksinim Değerlendirme Ölçeği’nin bir uyarlamasıdır. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında tamamlanmıştır. Kullanım izinleri ve telif hakları için, ölçeğin orijinal geliştiricileri ile birlikte uyarlamayı yapan yazar (Gülsüm Zekiye Tuncer) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Klinik veya ticari amaçlı kullanımlar için ücret ve izin koşulları ilgili yazar/kurum tarafından belirlenir.

Orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: kronik-ruhsal-bozuklugu-olan-bireylerde-camberwell-gereksinim-degerlendirme-olcegi-kisa-formuoz.pdf

Kaynaklar

1. Tuncer, Z. G. (2018). Kronik Ruhsal bozukluğu olan bireylerde Camberwell Gereksinim Değerlendirme Ölçeği Kısa Formu/Öz Bildirim Formunun Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
2. Phelan, M., Slade, M., Thornicroft, G., Dunn, G., Holloway, F., Wykes, T., … & Clark, N. M. (1995). The Camberwell Assessment of Need: the structure of need in a community sample of patients with severe mental illness. The British Journal of Psychiatry, 167(6), 758-764. (Orijinal ölçeğin referansı).

Camberwell Gereksinim Değerlendirme Ölçeği -Kısa Formu ve Öz Bildirim Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu bölüm, ölçeğin içeriğini tam olarak yansıtabilmek için yayımlanmış tez çalışmasına başvurulmasını gerektirmektedir. Genel olarak, CAN-SF/SRF maddeleri aşağıdaki temel alanları sorgular:

• Barınma ve Yaşam Koşulları
• Yiyecek ve İçecek
• Kendine Bakım ve Kişisel Hijyen
• Gündüz Aktiviteleri (Eğitim, İş, Boş Zaman)
• Fiziksel Sağlık ve Tıbbi Bakım
• Psikoz Semptomları
• Depresyon ve Anksiyete
• İlaç Kullanımı ve Yan Etkileri
• Sosyal İlişkiler ve Yalnızlık
• Güvenlik ve Risk Durumları