Maslach Tükenmişlik Envanteri (MBI) Ed Formu

Özet

Maslach Tükenmişlik Envanteri (MBI) Ed Formu, özellikle eğitim alanında çalışan profesyonellerin yaşadığı mesleki tükenmişlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal Maslach Tükenmişlik Envanteri‘nin (MBI) eğitimcilere yönelik uyarlanmış versiyonudur. Bu formun Türkiye’deki uyarlama çalışması 1995 yılında Asuman Baysal tarafından lise ve dengi okul öğretmenleri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, tükenmişliğin temel boyutlarını (Duygusal Tükenme, Duyarsızlaşma ve Kişisel Başarıda Azalma) Türk kültürü bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Baysal’ın çalışması, meslekte tükenmişliğe etki eden faktörleri belirlemeye odaklanmış ve ölçeğin psikometrik özelliklerini Çoklu Regresyon Analizi ve Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı ile test etmiştir.

Anahtar Kelimeler

Tükenmişlik, Maslach Tükenmişlik Envanteri, MBI-Ed, Öğretmen Tükenmişliği, Mesleki Stres, Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Asuman Baysal (Uyarlayan); Christina Maslach ve Susan E. Jackson (Orijinal Geliştiriciler).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, lise ve dengi okullarda görev yapan öğretmenlerin yaşadıkları mesleki tükenmişlik düzeylerini psikometrik açıdan sağlam bir araçla tespit etmektir. Bu uyarlama çalışması, öğretmenlerin meslekte tükenmişliğe etki eden faktörlerin incelenmesi amacıyla Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde gerçekleştirilmiştir.

Elde edilen veriler, eğitim sistemindeki stres kaynaklarının belirlenmesine, tükenmişlik eğilimlerinin erken teşhis edilmesine ve bu mesleki zorlanmaya karşı önleyici müdahale programlarının geliştirilmesine bilimsel bir temel sağlamayı hedeflemiştir. Çalışma, MBI’nın eğitim alanındaki geçerliliğini ve kullanışlılığını Türk örnekleminde kanıtlamıştır.

Yapı

MBI-Ed, Maslach Tükenmişlik Envanteri‘nin ölçtüğü klasik üç boyutlu yapıyı temel alır. Bu boyutlar, mesleki tükenmişlik sendromunun temel bileşenlerini oluşturur:

• Duygusal Tükenme (Emotional Exhaustion): Bireyin iş yükü nedeniyle duygusal ve fiziksel kaynaklarının tükendiği, aşırı yorgunluk hissettiği boyuttur. Bu, tükenmişliğin çekirdek belirtisidir.
• Duyarsızlaşma (Depersonalization): Bireyin hizmet verdiği kişi ya da öğrencilere karşı olumsuz, umursamaz, mesafeli ve alaycı bir tutum geliştirmesidir. Bu boyut, kişilerarası ilişkilerin bozulmasını yansıtır.
• Kişisel Başarıda Azalma (Reduced Personal Accomplishment): Bireyin işinde başarılı olma, yeterlilik ve verimlilik hissinin azalmasıdır. Kişisel başarıda azalma, genellikle öz saygı ve mesleki tatmin düşüşüyle ilişkilidir.

Bu üç boyutun ölçülmesi, tükenmişliğin sadece genel bir stres veya yorgunluk durumu değil, kendine özgü psikososyal ve mesleki bileşenleri olan bir sendrom olduğunu göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında, Asuman Baysal tarafından yürütülen doktora tezinde Çoklu Regresyon Analizi teknikleri kullanılmıştır. Geçerlik incelemeleri, ölçek skorlarının teorik olarak ilgili olması beklenen dışsal değişkenler (örneğin, iş stresi faktörleri) ile ilişkisini incelemiştir.

Uygulanan regresyon analizleri, tükenmişliğe etki eden faktörlerin (bağımsız değişkenler) ölçek skorları üzerindeki yordayıcı gücünü istatistiksel olarak anlamlı bir düzeyde kanıtlamıştır. Bu durum, ölçeğin amaçlanan yapıyı ölçme yeterliliğine sahip olduğunu ve yapı geçerliğine dair dolaylı kanıtlar sunduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

MBI-Ed Formu’nun güvenirlik incelemesi, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa kullanılarak belirlenmiştir. Bu yöntem, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yapılan analiz sonucunda ölçeğin genel iç tutarlılık güvenirlik katsayısı .74 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, psikometrik açıdan kabul edilebilir bir düzeyde olup, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar verme potansiyelinin yüksek olduğunu ve öğretmen popülasyonunda güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak materyalde, uyarlama çalışmasına ait detaylı Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizleri (EFA/CFA) sonuçlarına doğrudan yer verilmemiştir. Ancak MBI-Ed, orijinal Maslach Tükenmişlik Envanteri‘nin eğitimcilere özgü formunun bir uyarlama biçimi olduğundan, ölçeğin üç faktörlü temel yapısının korunduğu kabul edilmektedir.

MBI’nın faktör yapısı, genellikle Duygusal Tükenme, Duyarsızlaşma ve Kişisel Başarıda Azalma olarak ayrı faktörler halinde ortaya çıkmaktadır. Uyarlama çalışmasında kullanılan Çoklu Regresyon Analizi sonuçları, ölçek maddelerinin bu temel yapısal bileşenleri temsil ettiğini dolaylı olarak desteklemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal MBI 7 puanlı Likert kullanır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Çalışan Yetişkinler (Eğitim Sektörü Profesyonelleri)

Age Group: Yetişkin

Population Details: Lise ve dengi okul öğretmenleri.

Test Methodology: Öz Bildirim Envanteri. Bireylerin kendi mesleki deneyimlerini ve tükenmişlik düzeylerini rapor etmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Tükenme, Duyarsızlaşma, Kişisel Başarı, Eğitimciler, Psikometri, Cronbach Alfa, Doktora Tezi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Çalışmanın yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu uyarlama çalışması 1995 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve izin gereklilikleri, orijinal MBI’nın telif haklarına ve kullanım lisanslarına (genellikle Mind Garden, Inc. tarafından yönetilir) tabidir. Akademik çalışmalarda kullanım için genellikle izin alınması gerekmektedir.

Kullanıcıların, ölçeğin psikometrik detaylarına ve kullanım haklarına erişim sağlamak için Asuman Baysal’ın doktora tezine ve orijinal MBI geliştiricilerine (Christina Maslach) başvurmaları tavsiye edilir.

Kaynaklar

Baysal, A. (1995). Lise ve dengi okul öğretmenlerinde meslekte tükenmişliğe etki eden faktörler (Doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.

Teze erişim için YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: maslach-tukenmislik-envanteri-mbi-ed-formu-toad.pdf

Maslach Tükenmişlik Envanteri (MBI) Ed Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Sağlanan kaynak materyalde ölçeğin maddeleri (soru listesi) bulunmamaktadır. Ölçek maddelerine ve puanlama yönergelerine erişim için Asuman Baysal’ın 1995 tarihli doktora tezinin tamamına başvurulması gerekmektedir.