Travma ile Başa Çıkabilme Algısı Ölçeği

Özet

Travma ile Başa Çıkabilme Algısı Ölçeği (TBÇA), bireylerin travma ile başa çıkma yeteneklerini algılayış biçimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, orijinal olarak Bonanno ve arkadaşları (2011) tarafından geliştirilmiş olup, Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması Arı ve Cesur Soysal (2019) tarafından yapılmıştır. TBÇA, travmatik olaylar sonrasında bireylerin kullandığı veya kullanabileceği bilişsel ve davranışsal stratejilere dair algılanan yeterliliği değerlendirmeye odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Travma, Başa Çıkma, Algı, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama, Travmatik Stres.

Yazarlar

Ela Arı, G. Cesur Soysal.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin yaşadıkları veya hayal ettikleri travmatik bir olay karşısında ne kadar etkili bir şekilde başa çıkabileceklerine dair sahip oldukları algıyı ölçmektir. Bu algı, bireyin psikolojik dayanıklılığını ve travma sonrası büyüme potansiyelini anlamada kritik bir gösterge sunar.

Arı ve Cesur Soysal (2019) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikolojik yapılarını Türk kültürüne uygun olarak test etmek ve bu sayede klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilirliğini sağlamak için yapılmıştır. Ölçek, bireyin kendini ne kadar yetkin hissettiğini ortaya koyarak müdahale stratejilerinin belirlenmesine yardımcı olur.

Yapı

Travma ile Başa Çıkabilme Algısı Ölçeği (TBÇA), bireylerin stresli ve travmatik olaylara karşı geliştirdiği uyum sağlayıcı stratejileri değerlendiren çok boyutlu bir yapıyı ölçer. Ölçek, özellikle bireyin zorlayıcı deneyimler karşısında kendisini ne kadar yetkin ve kontrol sahibi hissettiği üzerine yoğunlaşır.

Maddeler incelendiğinde, ölçeğin kapsamının geniş olduğu ve soğukkanlılığı koruma, hedeflere odaklanma, duygusal düzenleme (acı veren duyguları azaltma veya yaşama izni verme), bilişsel yeniden çerçeveleme (olayın anlamı üzerine düşünme) ve günlük rutinleri sürdürme/değiştirme gibi çeşitli başa çıkma mekanizmalarını içerdiği görülmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerlik yapısını incelemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Elde edilen uyum indeksleri, modelin Türk örnekleminde kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Bu indeksler şunlardır: GFI (İyilik Uyum İndeksi) 0.85, CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi) 0.89 ve RMSEA (Yaklaşık Hata Karekökü Ortalaması) 0.07 olarak rapor edilmiştir.

Elde edilen bu değerler, orijinal çalışmada (Bonanno ve ark., 2011) bildirilen uyum indekslerine (GFI=0.96, CFI=0.93, RMSEA=0.07) oldukça yakındır. Bu yakınlık, ölçeğin yapısal bütünlüğünün ve ölçtüğü psikolojik yapının Türk kültüründe de korunduğunu ve ölçüm aracı olarak geçerli olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını değerlendirmek amacıyla çeşitli güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılığı belirlemek için Cronbach alfa katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayılar, ölçeğin alt faktörleri için 0.79 ile 0.90 arasında yüksek bir aralıkta bulunmuştur. Toplam ölçek için hesaplanan güvenirlik katsayısı ise 0.79 olarak rapor edilmiştir.

Psikometrik standartlar dikkate alındığında, 0.70 üzerindeki alfa katsayıları yeterli güvenirlik seviyesini işaret ederken, bu çalışmada elde edilen değerler (özellikle 0.90’a ulaşan alt faktör değeri), ölçeğin maddelerinin ilgili yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal bütünlüğünü doğrulamak amacıyla kullanılan temel yöntem doğrulayıcı faktör analizidir (DFA). Bu analiz, orijinal ölçek yapısının Türkçeye uyarlanmış formda da korunduğunu ve veri tarafından desteklendiğini test etmiştir. Analiz sonuçları, elde edilen uyum indeksleri (GFI=.85, CFI=.89, RMSEA=.07) vasıtasıyla, ölçeğin teorik yapısına uygun olarak algılanan başa çıkma stratejilerini ayrıştırmada kabul edilebilir düzeyde başarılı olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmaktadır. Cevap seçenekleri 1 (Hiç Mümkün Değil) ile 7 (Son Derece Mümkün) arasında değişmektedir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, akademik araştırmalar için uygun olan genel yetişkin veya üniversite öğrenci örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim envanteri (Bireysel raporlama).

Anahtar Kelimeler

Travma, Başa Çıkma, Psikolojik Dayanıklılık, Uyum İndeksleri, Cronbach Alfa, Ölçek Geliştirme, Psikometri.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Yok

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Ela Arı)

Yazışma Adresi: Bilgi Yok

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Travma ile Başa Çıkabilme Algısı Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, telif hakları ve potansiyel ücretlendirme bilgileri hakkında en güncel ve doğru bilgiye ulaşmak için sorumlu yazar Ela Arı ile doğrudan iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Kaynaklar

Arı, E., ve Cesur Soysal, G. (2019) Travma ile Başa Çıkabilme Algısı Ölçeğinin (TBÇA) Türkçeye uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Klinik Psikoloji Dergisi, 3(1), 17-25. doi: 10.5455/kpd.2602443806062019m000007

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: travma-ile-basa-cikabilme-algisi-olcegi-toad.pdf

Makalenin yayınlandığı dergi bağlantısı: ejmanager.com

[quads id=5]

Travma ile Başa Çıkabilme Algısı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

1. Soğukkanlı ve sakin kalırım.
2. Hedef ve planlarıma odaklanırım.
3. Kendime işlerin daha iyi olacağını söylerim.
4. Acı veren duyguları azaltmaya çalışırım.
5. Programıma ve aktivitelerime olabildiğince aynı şekilde devam ederim.
6. Olayı düşünmemek için dikkatimi dağıtırım.
7. Dikkatimi diğer insanların ihtiyaçlarına yöneltirim ya da onların ihtiyaçları ile ilgilenirim.
8. Dikkatimi sıkıntı veren hislere yöneltirim.
9. Bu olayın anlamı üzerine düşünürüm.
10. Bu olayla ilgili acı veren duyguların bazılarını tam anlamıyla yaşamama izin veririm.
11. Acı gerçekle yüzleşirim.
12. Günlük düzenimi (uyku, yeme, çalışma gibi) değiştiririm.