Torrance Yaratıcı Düşünce Testi

Özet

Torrance Yaratıcı Düşünce Testi (TYDT), E. Paul Torrance tarafından geliştirilen ve dünya çapında kabul görmüş bir psikometrik aracın Türkiye uyarlamasıdır. TYDT, bireylerin yaratıcılık potansiyelini, özellikle de ıraksak düşünme becerilerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, testin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamak, aynı zamanda geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşılamak üzere Esra Aslan tarafından 2001 yılında gerçekleştirilmiştir.

Uyarlamanın temel amacı, akıcılık, esneklik, özgünlük ve detaylandırma gibi yaratıcı düşüncenin temel boyutlarını Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir bir şekilde değerlendirebilmektir. Yapılan psikometrik çalışmalar, testin kriter ve yapı geçerliği ile iç tutarlılık güvenilirliğini destekleyen çeşitli istatistiksel teknikleri kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yaratıcılık, Iraksak Düşünme, Torrance Testi, Türk Uyarlaması, Psikometrik Özellikler, Esra Aslan, Akıcılık, Özgünlük, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Esra Aslan (Uyarlayan); E. Paul Torrance (Orijinal Geliştirici).

Amaç

Torrance Yaratıcı Düşünce Testi’nin temel amacı, bireylerin bilişsel süreçlerindeki yaratıcılık potansiyelini, özellikle de problem çözme ve yeni fikirler üretme yeteneği olan ıraksak düşünme becerilerini standart bir şekilde değerlendirmektir. Test, yaratıcılığın dört ana bileşenini (akıcılık, esneklik, özgünlük ve detaylandırma) nicel puanlar üzerinden ölçmeyi hedefler.

Türkçe versiyonun (TYDT) amacı ise, orijinal testin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki eğitim ve psikoloji alanlarında yaratıcılık araştırmalarına ve yetenek tespitine katkıda bulunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki bireylerin yaratıcı potansiyelleri uluslararası standartlara uygun yöntemlerle belirlenebilmektedir.

Yapı

TYDT, temel olarak yaratıcılık yapısının ana bileşeni olan ıraksak düşünme yeteneğini ölçmektedir. Iraksak düşünme, bir soruna birden fazla ve benzersiz çözümler üretebilme kapasitesi olarak tanımlanır. Test, bu yapıyı dört temel skor üzerinden değerlendirir:

• Akıcılık (Fluency): Belirli bir süre içinde üretilen fikirlerin veya cevapların toplam sayısı.
• Esneklik (Flexibility): Üretilen fikirlerin ait olduğu kategori veya türlerin çeşitliliği.
• Özgünlük (Originality): Üretilen fikirlerin istatistiksel olarak nadir veya benzersiz olma derecesi.
• Detaylandırma (Elaboration): Fikirlerin veya cevapların karmaşıklığı, zenginliği ve eklenen detayların miktarı.

Geçerlik

Torrance Yaratıcı Düşünce Testi’nin Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmaları, hem kriter geçerliği hem de yapı geçerliği başlıkları altında kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Kriter geçerliği kapsamında, TYDT puanları yaratıcılıkla ilişkili olduğu varsayılan diğer standart psikolojik testlerle karşılaştırılmıştır.

Bu karşılaştırmalar arasında Sıfat Listesi, zekâyı ölçen Wechsler Yetişkinler Formu (WAIS) ve genel yetenek testi olan Wonderlic Personel Testi yer almıştır (Savran, 1993; Wechsler, 1995; Savran ve diğ., 1996; Öner, 1994). Ayrıca, yaratıcılık gerektiren ve gerektirmeyen iş kollarında (satış elemanları) çalışan grupların yaratıcılık puanları arasındaki farklılıklar incelenerek testin ayırt edici gücü test edilmiştir.

Yapı geçerliğini test etmek amacıyla ise, madde analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu teknikler arasında madde dahil (item total), madde hariç (item remainder) korelasyonları ve madde ayırdediciliği analizleri ile veri toplanmıştır (Thorndike, 1954). Bu analizler, test maddelerinin ölçülmek istenen yapı ile ne derece tutarlı olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

TYDT’nin güvenirlik çalışmaları, özellikle iç tutarlılık metoduna odaklanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık, testin farklı maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik analizlerinde çeşitli istatistiksel teknikler kullanılarak korelasyon katsayıları elde edilmiştir. Kullanılan başlıca teknikler şunlardır:

• Guttmann metodu.
• Cronbach Alfa katsayısı (ölçek maddeleri arasındaki ortalama korelasyonun ölçüsü).
• Spearman Brown düzeltme formülü.

Bu analizler, TYDT Türkçe versiyonunun yüksek derecede iç tutarlılığa sahip olduğunu ve dolayısıyla yaratıcılık puanlarının zaman içinde güvenilir ölçümler sunduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte spesifik bir açımlayıcı ya da doğrulayıcı faktör analizi sonucuna yer verilmemiştir. Ancak, yapı geçerliği kapsamında uygulanan madde dahil, madde hariç ve madde ayırdediciliği gibi teknikler (Thorndike, 1954), ölçeğin yaratıcılığın temel boyutlarına (akıcılık, esneklik, özgünlük) ayrılıp ayrılmadığını inceleyen bir faktör yapısı araştırmasının öncü adımlarıdır. Orijinal Torrance Yaratıcı Düşünce Testi (TTCT), genellikle Sözel ve Figürel formlar olmak üzere iki ana faktöre ayrılır ve her faktör kendi içinde yaratıcılığın dört temel bileşenini ölçer. Türkçe uyarlamasının da bu çok boyutlu yapıyı koruduğu varsayılmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Orijinal TTCT genellikle Sözel ve Figürel (Şekilsel) olmak üzere iki ana formata sahiptir. Türkçe uyarlamasının da bu formatları temel aldığı varsayılmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon. (Ancak, geçerlik çalışmalarında Wonderlic Personel Testi ve WAIS kullanılması, yetişkin ve çalışan popülasyonlar üzerinde de kullanıldığını göstermektedir).

Yaş Grubu: Belirtilmemiş. (Orijinal TTCT okul öncesi dönemden yetişkinliğe kadar geniş bir yelpazede kullanılır; uyarlamanın geçerlik çalışmaları yetişkin popülasyonu işaret etmektedir).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli demografik gruplar.

Test Metodolojisi: Uygulama süresi kısıtlı, bireysel veya grup halinde uygulanabilen, performansa dayalı bir testtir. Puanlama, yaratıcılığın dört temel boyutuna (akıcılık, esneklik, özgünlük, detaylandırma) göre uzmanlar tarafından yapılır.

Derecelendirme: Belirtilmemiş. (Orijinal TTCT, uzman puanlaması gerektiren, standart bir derecelendirme ölçeği kullanmaz; skorlar doğrudan dört boyut puanı olarak hesaplanır).

Anahtar Kelimeler

Yaratıcılık, Iraksak Düşünme, TTCT, Psikometrik, WAIS, Esneklik, Özgünlük, Akıcılık, Detaylandırma.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Esra Aslan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım ve telif hakları ile ilgili detaylar için sorumlu yazar Esra Aslan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Uyarlama Yılı: 2001 (Referans yayınlanma yılı).

Orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: torrance-yaratici-dusunce-testi-toad.pdf

Kaynaklar

Aslan A. E. (2001). Torrance Yaratıcı Düşünce Testi Türkçe versiyonu. M. Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 14, 19-40.

Savran, A. (1993). [Geçerlik çalışmasında kullanılan kaynak].

Wechsler, D. (1995). [Wechsler Yetişkinler Formu (WAIS) referansı].

Savran ve diğ. (1996). [Geçerlik çalışmasında kullanılan kaynak].

Öner, N. (1994). [Geçerlik çalışmasında kullanılan kaynak].

Thorndike, R. L. (1954). [Madde analizi teknikleri üzerine kullanılan kaynak].

Torrance Yaratıcı Düşünce Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Orijinal Torrance Yaratıcı Düşünce Testi (TTCT) Sözel ve Figürel görevlerden oluşur; bu görevler genellikle ‘Olağandışı Kullanımlar’, ‘Resim Tamamlama’ veya ‘Kutunun Dışında Düşünme’ gibi yaratıcı düşünmeyi tetikleyen açık uçlu talimatlardır.