Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği

Özet

Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği (TCRTÖ), mevcut bir psikolojik ölçme aracının Türkçe’ye uyarlaması amacıyla Fuad Bakioğlu ve A. S. Türküm (2019) tarafından gerçekleştirilen bir geçerlik ve güvenirlik çalışmasının sonucudur. Ölçek, bireylerin geleneksel ve modern toplumsal cinsiyet rolleri hakkındaki tutumlarını bilimsel bir çerçevede değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu ölçek, Türkiye’deki sosyal psikoloji, sosyoloji ve eğitim bilimleri alanlarında yapılacak araştırmalar için geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet, Cinsiyet Rolleri, Tutum, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Fuad Bakioğlu, A. S. Türküm

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin toplumsal cinsiyet rollerine yönelik sahip oldukları tutumları nicel olarak ölçmektir. Bu tutumlar genellikle eşitlikçi (egalitaryen) ve geleneksel (muhafazakâr) kutuplar arasında değişmektedir. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk kültürüne özgü bağlamlarda toplumsal cinsiyet algılarının ve beklentilerinin araştırılmasına olanak tanımaktadır.

Bu çalışma, Türk akademisyenlere ve araştırmacılara, toplumsal cinsiyet çalışmalarında kullanılabilecek, psikometrik açıdan güçlü bir araç sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı, cinsiyet eşitliği, sosyal değişim ve kültürel normların psikolojik etkileri gibi konuların incelenmesine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği, bireyin toplumun kadın ve erkeklerden beklediği davranış, sorumluluk ve roller hakkındaki inançlarını ve değerlendirmelerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı hedeflemektedir. Bu yapı, genellikle ev içi görev dağılımı, iş yaşamındaki roller, ebeveynlik beklentileri ve kamusal alandaki davranışlar gibi alt boyutları içerebilir.

Ölçek, katılımcının toplumsal cinsiyet rollerine ne kadar bağlı olduğunu veya ne kadar esnek ve modern bir bakış açısına sahip olduğunu belirler. Yüksek puanlar genellikle modern veya eşitlikçi tutumları, düşük puanlar ise geleneksel veya ataerkil tutumları temsil eder (bu, ölçeğin puanlama yönüne bağlı olarak değişebilir).

Geçerlik

Bakioğlu ve Türküm (2019) tarafından yürütülen geçerlik çalışması, ölçeğin Türkçe formunun ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır. Bu amaçla genellikle yapı geçerliği çalışmaları yürütülür.

Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültüründe de korunup korunmadığını test etmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır. Çalışmada, ölçeğin maddelerinin ölçtüğü yapıyla teorik olarak tutarlı olduğu ve faktör yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ölçeğin daha önce geçerliği kanıtlanmış benzer ölçeklerle ilişkisi incelenmiş olabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa değeri) hesaplanmıştır.

Yüksek iç tutarlılık değerleri (genellikle .70 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapılmış olması muhtemeldir. Bu analizler, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar ürettiğini teyit eder.

Faktör Analizi

Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği’nin Türkçe’ye adaptasyonu sırasında, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak kritik öneme sahiptir. Çalışma kapsamında, Türk örnekleminde ölçek maddelerinin kültürel farklılıklardan etkilenip etkilenmediğini anlamak için faktör analizi uygulanmıştır.

Bu analizler sonucunda, ölçeğin çok boyutlu yapısının korunduğu ve her bir alt faktörün (örneğin, evlilik rolleri, iş yaşamı rolleri) ilgili maddelerle anlamlı yükler verdiği tespit edilmiştir. Faktör yapısının doğrulanması, ölçeğin yapı geçerliğinin temel kanıtlarından birini oluşturur ve aracın Türk popülasyonunda psikometrik olarak sağlam olduğunu gösterir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Orijinal ölçeğin formatına uygun olarak Likert tipi derecelendirme (Örneğin, “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a kadar değişen 5 veya 7 noktalı bir derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır).

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, özellikle üniversite öğrencileri ve genel popülasyon.

Age Group: 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Uyarlama çalışması (2019), Kastamonu Eğitim Dergisi’nde yayımlandığından, örneklemin büyük olasılıkla üniversite öğrencileri veya eğitim alanında çalışan bireylerden oluştuğu varsayılabilir. Çalışmanın detayları için referans makaleye başvurulmalıdır.

Test Methodology: Bireysel veya grup olarak uygulanan öz bildirim (self-report) yöntemiyle çalışan bir psikometrik araçtır.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet Rolleri, Tutum Ölçümü, Uyarlama Çalışması, Faktör Analizi, Psikolojik Ölçek, Sosyal Psikoloji, Türk Kültürü

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanıp psikometrik özelliklerinin raporlandığı yıl 2019’dur.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımının genellikle ücretsiz olduğu varsayılmaktadır. Ticari kullanım için sorumlu yazar Fuad Bakioğlu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Bakioğlu, F. ve Türküm, A. S. (2019). Toplumsal Cinsiyet Rolleri Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(2), 717-725. doi: 10.24106/kefdergi.2697.

Makalenin orijinaline bu bağlantı üzerinden erişilebilir: kefdergi.kastamonu.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: toplumsal-cinsiyet-rolleri-olcegi-toad.pdf

Ölçeğin orijinal DOC dosyasına buradan ulaşılabilir: toplumsal-cinsiyet-rolleri-tutum-olcegi-toad.doc

Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin içeriği ve sayısı için araştırmacılar, ilgili referans makaleye (Bakioğlu & Türküm, 2019) başvurmalıdırlar.