Toplumsal Cinsiyet Oluşumu Ölçeği

Özet

Toplumsal Cinsiyet Oluşumu Ölçeği (TCOO), mevcut bir ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması sonucu ortaya çıkmış bir ölçüm aracıdır. Bu ölçek, özellikle üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin algılarını ve bu algıların bireyin psikolojik iyi oluşu ile ilişkisini incelemek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, 19 maddeden oluşmakta olup, bireylerin Geleneksel ve Eşitlikçi Cinsiyet Rollerine dair tutumlarını değerlendirmektedir. Uygulama, 4’lü Likert ölçeği formatında gerçekleştirilmektedir.

Ölçeğin geliştirme süreci, yapısal geçerliğini sağlamak amacıyla hem keşfedici hem de doğrulayıcı faktör analizlerini içermiştir. Güvenilirlik çalışmaları ise iç tutarlılık katsayıları üzerinden değerlendirilmiş olup, ölçeğin ilgili popülasyonda orta düzeyde güvenilir sonuçlar verdiğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet, Cinsiyet Rolleri, Psikolojik İyi Oluş, Ölçek Uyarlama, Üniversite Öğrencileri, Faktör Analizi, Geleneksel Cinsiyet Rolleri, Eşitlikçi Cinsiyet Rolleri

Yazarlar

Fatma Arıcı

Amaç

Toplumsal Cinsiyet Oluşumu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin toplumsal cinsiyet rollerine yönelik sahip oldukları algıları ve inançları sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle genç yetişkin popülasyonu olan üniversite öğrencilerinin, geleneksel ve eşitlikçi cinsiyet rolü tutumları arasındaki ayrımı ortaya koymayı hedeflemektedir.

Bu araç, akademik araştırmalarda ve psikolojik danışmanlık alanlarında, bireylerin toplumsal beklentiler ve kendi kimlik algıları arasındaki etkileşimi anlamak için önemli bir zemin sunar. Ölçek, özellikle cinsiyet rollerine ilişkin algıların psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerini inceleyen çalışmalar için kritik bir araçtır.

Yapı

Ölçek, bireylerin cinsiyet rollerine dair tutumlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Bu yapı, psikometrik çalışmalar sonucunda iki ana alt boyutta toplanmıştır: Geleneksel Cinsiyet Rolleri ve Eşitlikçi Cinsiyet Rolleri.

Geleneksel Cinsiyet Rolleri alt boyutu, toplumsal olarak belirlenmiş, katı ve hiyerarşik cinsiyet beklentilerini destekleyen tutumları yansıtırken; Eşitlikçi Cinsiyet Rolleri alt boyutu ise cinsiyetten bağımsız, eşitlikçi ve esnek rolleri savunan modern yaklaşımları ölçmektedir. Ölçek, bu iki zıt kutuptaki algıları 19 madde aracılığıyla değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik geçerlik çalışmaları, hem yapı geçerliğini hem de ölçüt geçerliğini kapsamıştır. Yapı geçerliğini belirlemek amacıyla, öncelikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmış, ardından modelin uygunluğunu teyit etmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak varsayılan iki faktörlü yapısını desteklediğini göstermiştir.

Ölçüt geçerliliği kapsamında ise, ölçekten elde edilen puanların, alanda yerleşik ve kabul görmüş diğer ölçüm araçlarından alınan puanlarla ilişkisi incelenmiştir. Bu amaçla, Bem Cinsiyet Rolü Envanteri Kısa Formu ve Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik Ölçeği kullanılmıştır. Bu korelasyon çalışmaları, TCOO’nun benzer yapıları ölçen diğer araçlarla tutarlı olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık güvenilirlikleri incelenerek yapılmıştır. Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin alt boyutları için ayrı ayrı hesaplanmıştır.

• Geleneksel Cinsiyet Rolleri alt boyutu için iç tutarlılık katsayısı: .79.
• Eşitlikçi Cinsiyet Rolleri alt boyutu için iç tutarlılık katsayısı: .63.

Elde edilen bu katsayılar, Geleneksel Cinsiyet Rolleri alt boyutunun yüksek düzeyde tutarlı olduğunu, Eşitlikçi Cinsiyet Rolleri alt boyutunun ise kabul edilebilir veya orta düzeyde bir güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir. Genel olarak, ölçeğin hedef popülasyonda orta düzeyde güvenilir olduğu sonucuna varılabilir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliği süreçleri, iki aşamalı bir faktör analizi stratejisi izlenerek tamamlanmıştır. İlk olarak, ölçeğin teorik yapısının verilerle uyumunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. DFA, ölçeğin iki faktörlü modelini (Geleneksel ve Eşitlikçi Roller) destekleyip desteklemediğini araştırmıştır.

Daha sonra, faktör yapısının keşfedilmesi ve maddelerin alt boyutlara dağılımının incelenmesi için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin 19 maddelik yapısının, teorik olarak hedeflenen iki alt boyutu istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde temsil ettiğini doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kendi kendine raporlama (Self-Report) ölçeği.

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (Yükseköğretim düzeyi).

Yaş Grubu: Genç yetişkinlik (Yaklaşık 18-25 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler örneklem olarak alınmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek 19 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme, 4’lü Likert ölçeği tipindedir (0=Hiç – 3=Çok). Yüksek puanlar ilgili alt boyuttaki tutumun yoğunluğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet Oluşumu Ölçeği, İç Tutarlılık, Yapı Geçerliği, Ölçüt Geçerliği, Bem Cinsiyet Rolü Envanteri, Çelişik Duygulu Cinsiyetçilik Ölçeği, Lisansüstü Tez

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2011 yılında Fatma Arıcı tarafından hazırlanan yüksek lisans tezi kapsamında uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Fatma Arıcı veya tezin sunulduğu kurum (Hacettepe Üniversitesi) ile iletişime geçilerek alınmalıdır.

Bu ölçeğin orijinal tez çalışmasına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilmektedir: tez.yok.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: toplumsal-cinsiyet-olusumu-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Arıcı, F. (2011). Üniversite öğrencilerinde toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin algılar ve psikolojik iyi oluş. (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Toplumsal Cinsiyet Oluşumu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeği oluşturan 19 madde, kaynak içerikte açıkça listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi için, sorumlu yazar Fatma Arıcı’nın 2011 tarihli “Üniversite öğrencilerinde toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin algılar ve psikolojik iyi oluş” başlıklı yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.