Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği

Özet

Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği (TCAO), bireylerin toplumsal cinsiyet rollerine ve bu rollere ilişkin algılarına yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Hasan Hüseyin Altınova ve Veli Duyan tarafından 2013 yılında geçerlik ve güvenirlik çalışması tamamlanmıştır. Ölçek, 25 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır. Yapılan psikometrik analizler sonucunda, ölçeğin tek boyutlu bir yapı sergilediği tespit edilmiş ve iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) 0.872 olarak yüksek düzeyde bulunmuştur. Bu sonuçlar, TCAO’nun sosyal hizmet ve psikoloji alanlarında toplumsal cinsiyet algısını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet Algısı, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik, Sosyal Roller, Türkiye

Yazarlar

Hasan Hüseyin Altınova, Veli Duyan

Amaç

Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin toplumsal cinsiyet kavramına yönelik sahip oldukları bilişsel yapıları, inançları ve tutumları sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle toplumsal rollerin kadın ve erkekler üzerindeki etkilerini nasıl algıladıklarını, geleneksel cinsiyet rollerine ne ölçüde bağlı olduklarını veya bu rolleri ne kadar sorguladıklarını belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçeğin geliştirilmesi, Türkiye bağlamında toplumsal cinsiyet algısının psikometrik olarak sağlam bir araçla ölçülmesi ihtiyacından doğmuştur. Elde edilen veriler, sosyal hizmet uzmanları, eğitimciler ve araştırmacılar için, cinsiyet eşitsizliği, ayrımcılık ve toplumsal kabul düzeyleri üzerine yapılan çalışmalara önemli katkılar sunmaktadır. Ölçek, bireylerin toplumsal cinsiyet normlarına dair farkındalık düzeylerini saptamakta kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği, tek boyutlu bir yapı olarak tasarlanmıştır ve bu tek boyut, bireyin genel olarak toplumsal cinsiyet rollerine dair algısını temsil eder. Bu yapı, cinsiyetin sadece biyolojik bir olgu olmanın ötesinde, kültürel, sosyal ve psikolojik olarak inşa edilmiş bir kimlik olduğunu kabul eden bir çerçevede işler.

Ölçekteki maddeler, genellikle bireylerin kadın ve erkek rollerine atfettiği değerleri, sorumlulukları ve beklentileri kapsar. Bu yapı, bireyin toplumsal cinsiyet eşitliğine veya eşitsizliğine yönelik eğilimlerini yansıtan geniş bir yelpazeyi ölçmeyi amaçlar. Ölçeğin tek faktörlü yapısı, algının bütüncül bir tutum veya inanç sistemi olarak ele alındığını göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik geçerliği, yapı geçerliği çalışmalarına odaklanılarak incelenmiştir. Yapılan geçerlik çalışmaları, özellikle açıklayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. AFA sonuçları, maddelerin beklenen teorik yapıyla uyumlu olduğunu desteklemiştir.

Geçerlik için yapılan açıklayıcı faktör analizi sonuçlarına göre, ölçeğin tek boyutu olduğu ortaya çıkmıştır. Bu tek boyutlu yapı, maddelerin tamamının ortak bir temel psikolojik yapıyı ölçtüğünü, yani “Toplumsal Cinsiyet Algısı”nı temsil ettiğini göstermektedir. Bu bulgu, ölçeğin teorik temellerini güçlendirmekte ve ölçeğin amaçlanan yapıyı ölçme yeteneğini doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren önemli bir psikometrik özelliktir.

Ölçeğin güvenirliğini saptamak için Cronbach Alpha değerine bakılmıştır. Hesaplamalar sonucunda, Cronbach Alpha değerinin 0.872 olduğu bulunmuştur. Bu katsayı, sosyal bilimlerde yüksek düzeyde kabul edilebilir bir değerdir (genellikle 0.70 üzerindeki değerler kabul edilebilir sayılır). Sonuç olarak, alfa güvenirlik katsayısının kabul edilebilir düzeyde olması, Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği’nin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve ölçümde kararlılık sunduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği’nin yapısal özelliklerini belirlemek amacıyla Altınova ve Duyan (2013) tarafından açıklayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA, ölçek maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığını ortaya çıkarmıştır.

Analiz sonuçları, ölçeğin 25 maddesinin tek bir güçlü faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin homojen olduğunu ve ölçtüğü psikolojik yapının temelinde ayrışmış alt boyutlar yerine bütüncül bir algı mekanizmasının yattığını teyit etmektedir. Bu, araştırmacılara ölçekten elde edilen toplam puanın doğrudan Toplumsal Cinsiyet Algısı düzeyini yansıttığı konusunda netlik sağlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Geliştirme (Yeni bir ölçüm aracı olarak geliştirilmiştir.)

Format: Kağıt-kalem formu veya dijital ortamda uygulanabilen öz bildirim ölçek. Toplam 25 madde bulunmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu (Özellikle sosyal hizmet alanında çalışanlar veya üniversite öğrencileri üzerinde pilot çalışmalar yapılmış olabilir.)

Yaş Grubu: Ergenlik sonrası dönem ve yetişkinlik (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapıldığı örneklem, Türkiye’deki sosyal ve demografik yapıya uygun bireylerden oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır.

• 5 = Tamamen Katılıyorum
• 4 = Katılıyorum
• 3 = Ne Katılıyorum Ne Katılmıyorum
• 2 = Katılmıyorum
• 1 = Tamamen Katılmıyorum

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Cinsiyet, Sosyal Hizmet, Psikometri, Tutum, Cinsiyet Rolleri, Altınova, Duyan, Türkiye Çalışması

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hasan Hüseyin Altınova

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Hasan Hüseyin Altınova için)

Yazışma Adresi: Yazarların akademik kurum bilgileri kaynakta belirtilmemiştir, ancak sorumlu yazarın e-posta adresi mevcuttur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013 (Geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayımlandığı yıl.)

İzinler ve Kullanım: Ölçeğin bilimsel ve akademik amaçlı kullanımları için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Sorumlu yazar ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilebilir.

Ücret: Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle ücret talep edilmemektedir, ancak ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarlarla görüşülmelidir.

Referanslar

Altınova, H. H. ve Duyan, V. (2013). Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet, 24(2), 9-22.

Ölçeğin orijinal makalesine ait bağlantılar aşağıda sunulmuştur:

• Makale Bağlantısı (PDF): asosindex.com
• Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: toplumsal-cinsiyet-algisi-olcegi-toad.pdf

Toplumsal Cinsiyet Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamı için Altınova ve Duyan (2013) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Ölçek toplam 25 maddeden oluşmaktadır.