Bem Cinsiyet Rolleri Ölçeği

Özet

Bem Cinsiyet Rolleri Ölçeği (BCRÖ), orijinal adı Bem Sex Role Inventory (BSRI) olan ve ilk kez 1974 yılında Dr. Sandra Bem tarafından geliştirilen psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, bireylerin kendilerini kültürel olarak tanımlanmış maskülen ve feminen kişilik özelliklerine ne ölçüde atfettiklerini ölçmeyi amaçlar. Temel amacı, bireyleri geleneksel olarak tanımlanmış cinsiyet rollerinin ötesinde, androjeni, maskülen, feminen ve farklılaşmamış olmak üzere dört temel cinsiyet rolü kategorisine ayırmaktır. Türkiye’de bu ölçeğin çeşitli uyarlamaları yapılmış olup, sunulan kaynakta H. H. Tatlıcı (2002) tarafından yapılan bir uyarlama referans gösterilmektedir. Bu adaptasyon, özellikle kadınlarda cinsiyet rolleri, benlik saygısı ve depresyon gibi kavramların incelenmesi bağlamında kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Cinsiyet Rolleri, Bem Cinsiyet Rolleri Ölçeği, Androjeni, Maskülenite, Feminenite, Psikometrik Ölçek, Uyarlama, Sosyal Psikoloji.

Yazarlar

Dr. Sandra L. Bem (Orijinal Ölçek Geliştiricisi), H. H. Tatlıcı (Türkçe Uyarlama Çalışması).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireyin psikolojik cinsiyet rollerini nesnel bir şekilde belirlemektir. Geleneksel yaklaşımların aksine, BSRI, maskülenliği ve feminenliği tek bir kutbun karşıt uçları olarak değil, bağımsız iki boyut olarak ele alır. Bu bağımsız boyutlar, bireylerin hem yüksek maskülen hem de yüksek feminen özelliklere sahip olabileceği (yani, androgen olabileceği) fikrinin test edilmesine olanak tanır.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, ölçeği Türk kültürüne uygun hale getirerek, Türkiye’deki bireylerin cinsiyet rolü yönelimlerini ölçmek ve bu yönelimlerin benlik saygısı, depresyon ve diğer psikolojik değişkenlerle olan ilişkilerini araştırmaktır. Tatlıcı (2002) çalışması özelinde, kadın deneklerin cinsiyet rolleri ile yaşa bağlı olarak benlik saygısı ve menopoz belirtileri arasındaki ilişkilerin incelenmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Bem Cinsiyet Rolleri Ölçeği, Cinsiyet Şeması Teorisi (Gender Schema Theory) temelinde geliştirilmiştir. Ölçek, bireyin bilişsel süreçlerini ve öz-kavramını organize eden cinsiyet şemalarının gücünü ve içeriğini dolaylı olarak ölçer. Ölçek, üç ana yapısal boyutu ölçmektedir:

• Maskülenlik (M): Genellikle bağımsızlık, iddiacılık, liderlik ve rekabetçilik gibi kültürel olarak erkeklerle ilişkilendirilen özellikleri içerir.
• Feminenlik (F): Genellikle şefkat, duyarlılık, sıcaklık ve fedakarlık gibi kültürel olarak kadınlarla ilişkilendirilen özellikleri içerir.
• Nötr/Sosyal Arzu Edilebilirlik (N): Cinsiyetten bağımsız, sosyal olarak arzu edilen ancak cinsiyet rolü sınıflandırmasında kullanılmayan maddelerden oluşur.

Bu iki bağımsız boyut üzerindeki skorların kombinasyonu, bireyleri dört ana kategoriye ayırır: Androgen (yüksek M, yüksek F), Maskülen (yüksek M, düşük F), Feminen (düşük M, yüksek F) ve Farklılaşmamış (düşük M, düşük F).

Geçerlik

Sunulan kaynak (Tatlıcı, 2002) geçerlik bilgisi alanını boş bırakmıştır. Bu nedenle, bu adaptasyonun spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, yapı geçerliği, ölçüt geçerliği) hakkında kesin bir bilgi sunulamamaktadır. Ancak, orijinal BSRI için yapılan kapsamlı araştırmalar, ölçeğin yapısal geçerliğini ve cinsiyet rolü yönelimlerini başarılı bir şekilde ayırt edebilme yeteneğini desteklemektedir.

Türkçe uyarlama çalışmalarında genellikle yapı geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemine başvurulur. Bu analizler, ölçeğin orijinal üç faktörlü yapısının (Maskülenlik, Feminenlik, Nötr) Türk örnekleminde de korunup korunmadığını incelemeyi hedefler. Ölçeğin, beklenen dış değişkenlerle (örneğin, benlik saygısı ve depresyon) ilişkisinin incelenmesi de ölçüt geçerliği bağlamında değerlendirilmektedir.

Güvenirlik

Sunulan kaynakta güvenirlik bilgileri de belirtilmemiştir. Orijinal BSRI’nin güvenirlik çalışmaları, genellikle yüksek düzeyde iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayıları 0.75 ile 0.85 arasında değişir) ve tatmin edici düzeyde test-tekrar test güvenirliği gösterir.

Türkçe adaptasyon çalışmalarında, güvenirlik genellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve madde-toplam korelasyonları aracılığıyla rapor edilir. Bu değerlerin, özellikle Maskülenlik ve Feminenlik alt ölçekleri için kabul edilebilir sınırların üzerinde olması beklenir. Tatlıcı (2002) çalışmasında bu istatistiksel verilerin sunulmuş olması muhtemel olsa da, bu akademik kayıtta bu veriler mevcut değildir.

Faktör Analizi

Orijinal Bem Cinsiyet Rolleri Ölçeği, 60 maddeden oluşur ve bu maddeler 3 faktöre dağılır (20 Maskülen, 20 Feminen, 20 Nötr). Ölçeğin geliştirilme aşamasında yapılan faktör analizleri, Maskülenlik ve Feminenliğin ayrı ve bağımsız boyutlar olduğunu doğrulamıştır. Bu, ölçeğin temel teorik varsayımını, yani bireylerin hem erkeksi hem de kadınsı özelliklere sahip olabileceği (androjeni) kavramını desteklemiştir.

Türkçe adaptasyonlarda da genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak ölçeğin faktör yapısının kültürel bağlamda geçerliliği sınanmıştır. Başarılı bir adaptasyon, orijinal 3 faktörlü yapıyı veya kültürel farklılıkları yansıtan kabul edilebilir modifiye edilmiş bir yapıyı ortaya çıkarmalıdır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama

Format: Orijinal BSRI, genellikle 7 noktalı Likert tipi bir derecelendirme kullanır (1: Hiçbir zaman veya neredeyse hiçbir zaman doğru değil, 7: Her zaman veya neredeyse her zaman doğru).

Language Available: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama), ve dünya çapında birçok farklı dil.

Population Group: Yetişkinler, Ergenler, Üniversite Öğrencileri.

Age Group: 16 yaş ve üzeri (Ergenlik sonrası ve Yetişkinlik dönemi).

Population Details: Tatlıcı (2002) çalışması, kadın denekler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ölçek, genel olarak her iki cinsiyetten bireylerin cinsiyet rollerini ölçmek için uygundur.

Test Methodology: Öz bildirime dayalı, kendini değerlendirme psikometrik envanteri.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Cinsiyet, Cinsiyet Rolü, Öz-Kavram, Bilişsel Şema, Ölçüm, Likert Ölçeği, Cinsiyet Stereotipleri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Orijinal Bem Cinsiyet Rolleri Ölçeği (BSRI) 1970’li yıllarda geliştirilmiştir. Türkiye’deki uyarlama çalışması ise H. H. Tatlıcı tarafından 2002 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve izin süreçleri, orijinal geliştiricinin (Sandra Bem’in yasal varisleri veya ilgili yayın hakları sahipleri) belirlediği koşullara tabidir. Akademik tezlerde kullanılan uyarlamalar genellikle izin süreçlerinden geçmek zorundadır, ancak spesifik ücret veya izin detayları bu kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

• Tatlıcı, H. H. (2002). Kadınlarda cinsiyet rolleri ve yaşa bağlı olarak benlik saygısı, depresyon ve menopoza ilişkin belirtilerin incelenmesi ( Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

• Bem, S. L. (1974). The measurement of psychological androgyny. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 42(2), 155–162.

Bem Cinsiyet Rolleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Sunulan kaynak içerikte ölçeğin orijinal maddeleri bulunmamaktadır. Bu nedenle maddeler bu bölüme eklenememiştir. Ölçek, genellikle 60 maddeden (20 Maskülen, 20 Feminen, 20 Nötr) oluşmaktadır.