The UCLA Geriatrik Tutumlar Ölçeği

Özet

UCLA Geriatrik Tutumlar Ölçeği (UCLA-GA), özellikle sağlık hizmeti sunucularının yaşlı bireylere yönelik tutumlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, Şahin ve arkadaşları tarafından 2012 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, sağlık profesyonellerinin geriatrik bakıma ve yaşlı bireylere karşı sahip olduğu bilişsel ve duygusal eğilimleri sistematik bir şekilde ölçmeyi hedefler. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki sağlık bağlamında geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Bu araç, yaşlı bakımı alanındaki eğitim ihtiyaçlarını belirleme ve olumsuz tutumları düzeltme çabalarına bilimsel bir zemin sağlamaktadır.

Orijinal İngilizce versiyonun 14 maddelik yapısı korunmuş olup, Türkçe versiyonun dört temel faktör altında toplandığı belirlenmiştir: Sosyal Değerler, Tıbbi Bakım, Merhamet ve Kaynak Dağıtımı. Bu faktörler, yaşlı bireylere gösterilen saygıdan, kronik hastalıkların tedavisine yönelik inançlara ve toplumsal sorumluluk algısına kadar geniş bir yelpazedeki tutumları kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Geriatri, Tutumlar, Yaşlılık, Sağlık Çalışanları, UCLA-GA, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Yaşlı Bakımı.

Yazarlar

Sahin, S., Mandiracioglu, A., Tekin, N., Senuzun, F., & Akcicek, F.

Amaç

UCLA Geriatrik Tutumlar Ölçeği’nin temel amacı, sağlık hizmetleri alanında çalışan profesyonellerin yaşlı bireylere ve geriatrik bakıma yönelik mevcut tutumlarını bilimsel yöntemlerle saptamaktır. Yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte, sağlık çalışanlarının yaşlılara karşı geliştirdiği tutumlar, sunulan bakımın kalitesini ve etkinliğini doğrudan etkilemektedir. Bu nedenle, ölçek, olumlu veya olumsuz tutumların düzeyini belirleyerek eğitim programlarının ve müdahale stratejilerinin geliştirilmesine rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması (2012), ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki tıp ve sağlık alanında çalışan bireylerin geriatriye bakış açısını standart bir araçla ölçme imkanı sunmuştur. Bu sayede, Türkiye’deki sağlık sisteminde yaşlı ayrımcılığının (ageism) varlığını ve düzeyini araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmiştir.

Yapı

UCLA Geriatrik Tutumlar Ölçeği, yaşlılık ve geriatrik bakıma yönelik tutumları ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, bireylerin yaşlılıkla ilgili sosyal normlara, tıbbi uygulamalara, kişisel duygusal tepkilere ve kaynak dağıtımına ilişkin inançlarını ve duygularını değerlendirir. Uyarlama çalışmasında elde edilen Faktör Analizi sonuçları, ölçeğin dört ana alt boyutu olduğunu teyit etmektedir.

Bu dört yapısal boyut şunlardır: Sosyal Değerler (yaşlıların toplumsal rolüne dair inançlar), Tıbbi Bakım (yaşlı hastaların tedavi sonuçlarına dair iyimserlik veya karamsarlık), Merhamet (yaşlı hastalara gösterilen empati ve özel ilgi düzeyi) ve Kaynak Dağıtımı (yaşlıların bakımının toplumsal bir sorumluluk olup olmadığına dair inançlar). Bu boyutlar, yaşlı bireylere yönelik genel tutumun karmaşık doğasını yakalamakta ve farklı tutum bileşenlerini birbirinden ayırmaktadır.

Geçerlik

UCLA Geriatrik Tutumlar Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun yapı geçerliği, faktör analizi ve ilgili istatistiksel testlerle değerlendirilmiştir. Verilerin faktör analizine uygunluğunu değerlendirmek için yapılan testlerde önemli bulgular elde edilmiştir. KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) değeri 0.72 olarak hesaplanmıştır, bu da veri setinin faktör analizi için kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, verilerin çok değişkenli normal dağılımdan gelip gelmediğini test eden Barlett Sphericity Testi sonucu 368.85 olarak bulunmuş ve bu değer p < 0.0001 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı çıkmıştır. Bu sonuçlar, maddeler arasındaki korelasyon matrisinin faktör analizi için uygun olduğunu ve ölçeğin yapısal geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana bağlı istikrar (test-tekrar test) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin iç tutarlılığını gösteren Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı 0.67 olarak bulunmuştur. Bu değer, sosyal bilimler araştırmaları için alt sınır olan 0.70’in hemen altında olsa da, tutum ölçekleri ve kısa formlar için kabul edilebilir bir düzeyde değerlendirilebilir.

Madde-toplam korelasyonları, maddelerin genel ölçek puanıyla ne kadar tutarlı olduğunu göstermekte olup, bu değerler 0.32 ile 0.68 arasında değişmektedir. Bu aralık, maddelerin ölçeğin ölçtüğü genel yapıyla makul düzeyde ilişkili olduğunu işaret eder. Test-tekrar test güvenirlik sonuçlarına göre ise korelasyon katsayısı (r) 0.51 olarak belirlenmiştir. Maddeler için iki test arasındaki korelasyonlar 0.22 ile 0.65 arasında anlamlı düzeyde bulunmuştur, bu da ölçeğin zaman içinde nispeten istikrarlı sonuçlar verdiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Uygulanan temel bileşenler analizi sonucunda, 14 maddelik UCLA-GA ölçeğinin Türkçe versiyonunun dört faktör altında toplandığı görülmüştür. Bu dört faktör, ölçeğin toplam varyansının %48.1’ini açıklamaktadır. Bu oran, ölçeğin yapısal olarak güçlü bir açıklayıcılığa sahip olduğunu ve faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlı olduğunu göstermektedir.

Faktör yapısı ve madde dağılımları aşağıdaki gibidir:

• Sosyal Değerler: 2 madde içerir. Yaşlıların modern topluma ayak uydurma hızı ve toplumsal katkıları hakkındaki inançları ölçer.
• Tıbbi Bakım: 4 madde içerir. Özellikle kronik hastalıkları olan yaşlı hastaların tedavilerinin sonuçlarına dair umutluluk veya umutsuzluk derecesini değerlendirir.
• Merhamet: 4 madde içerir. Sağlık çalışanının yaşlı hastalara karşı duyduğu sempati, gösterdiği dikkat ve şefkat düzeyini ölçer.
• Kaynak Dağıtımı: 4 madde içerir. Yaşlı kişilerin bakımının sağlanmasının bireysel mi yoksa toplumsal sorumluluk mu olduğuna dair tutumları inceler.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. Yanıtlar 1=”Kesinlikle katılmıyorum” ile 5=”Kesinlikle Katılıyorum” arasında değişmektedir.

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Sağlık Çalışanları ve Sağlık Alanı Öğrencileri

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle sağlık sektöründe çalışanlar veya eğitim görenler)

Nüfus Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, tıp, hemşirelik ve ilgili sağlık disiplinlerindeki profesyonelleri kapsamıştır.

Test Metodolojisi: Bireysel olarak uygulanan öz bildirim envanteri (Self-report attitude inventory).

Anahtar Kelimeler

Geriatrik Tutum, Likert Ölçeği, İç Tutarlılık, Test-Tekrar Test Güvenirliği, KMO, Geriatri Eğitimi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricileri UCLA Geriatri Bölümü’dür. Türkçe uyarlama çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Sevnaz Şahin) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Sorumlu yazar ile iletişim bilgileri: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: the-ucla-geriatrics-attitudes-ucla-ga-scale-toad.pdf

Kaynaklar

1. Sahin, S., Mandiracioglu, A., Tekin, N., Senuzun, F., & Akcicek, F. (2012). Attitudes toward the elderly among the health care providers: Reliability and validity of Turkish version of the UCLA Geriatrics Attitudes (UCLA-GA) scale. Archives of Gerontology and Geriatrics, 55(1), 205-209.
2. Makaleye erişim linki: sciencedirect.com

UCLA Geriatrik Tutumlar Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplam 14 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler dört alt boyuta ayrılmıştır. Aşağıda, her bir faktör ve ilgili örnek madde sunulmuştur:

• Sosyal Değerler (2 m): Genelde yaşlı kişiler modern topluma göre çok yavaş hareket ederler.
• Tıbbi Bakım (4 m): Kronik hastalıkları olan yaşlı hastaların tedavileri umutsuzdur.
• Merhamet (4 m): Yaşlı hastalarıma daha genç hastalara göre daha dikkatli olma ve daha çok sempati duyma eğilimindeyim.
• Kaynak Dağıtımı (4 m): Yaşlı kişilerin bakımını sağlamak toplumun sorumluluğudur.