Thunder Bay Ölçeği

Özet

Uyarlama çalışması 2014 yılında Filiz Yıldırım, Şengül Hablemitoğlu ve Burcu Abukan tarafından gerçekleştirilen Thunder Bay Ölçeği, yaşlı bireylerin ihtiyaç hiyerarşisi temelli yaşam kalitesi veya doyum düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, toplam 38 maddeden oluşmakta ve beş temel faktörlü bir yapı sergilemektedir. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin teorik olarak belirlenen bu beş faktörlü yapısının Türk örneklem grubu üzerinde geçerli olduğunu göstermiştir. Ölçek, fizyolojik ve güvenlik ihtiyaçlarından başlayarak, sevme-sevilme, saygı ve kendini gerçekleştirme gibi daha üst düzey ihtiyaçları kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Thunder Bay Ölçeği, Yaşlı Birey, Yaşam Kalitesi, İhtiyaç Hiyerarşisi, Geçerlik, Güvenirlik, Cronbach Alfa

Yazarlar

Filiz Yıldırım, Şengül Hablemitoğlu, Burcu Abukan

Amaç

Thunder Bay Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin (özellikle yaşlı bireylerin) temel insanî ihtiyaçlarının ne ölçüde karşılandığını ve bu durumdan kaynaklanan doyum düzeylerini değerlendirmektir. Ölçek, genellikle Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi modelini temel alarak, bireyin yaşamının çeşitli alanlarındaki (fizyolojik, güvenlik, sosyal, özsaygı ve kendini gerçekleştirme) tatminini ölçmeyi hedefler.

Türkçe adaptasyon çalışması, ölçeğin orijinal yapısının Türkiye’deki yaşlı nüfus üzerinde psikometrik açıdan tutarlı ve kullanılabilir olup olmadığını tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Bu adaptasyon, sosyal hizmet ve gerontoloji alanlarında yaşlıların ihtiyaç analizlerini yapmak için güvenilir bir araç sağlamıştır.

Yapı

Ölçek, beş temel psikolojik ve sosyal yapıyı ölçen çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Bu faktörler, bireyin temel hayatta kalma gereksinimlerinden başlayarak en yüksek potansiyeline ulaşma arzusuna kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Bu beş faktör şunlardır:

• Fizyolojik İhtiyaçlar: Beslenme, barınma gibi temel biyolojik gereksinimlerin karşılanma düzeyi.
• Güvenlik İhtiyaçları: Sağlık, finansal istikrar ve çevresel tehditlerden korunma hissi.
• Sevme-Sevilme İhtiyacı: Aidiyet, sosyal ilişkiler ve kabul görme hissi.
• Saygı İhtiyacı (Özsaygı): Başarı, yeterlilik, bağımsızlık ve başkalarından saygı görme algısı.
• Kendini Gerçekleştirme İhtiyacı: Kişisel potansiyeli tam olarak kullanma, büyüme ve anlam arayışı.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerlik çalışmaları, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları incelendiğinde, hesaplanan uyum istatistiklerinin (fit indices) ölçeğin orijinal yapısında belirlenen 5 faktörlü model ile toplanan verilerin genel olarak uyum sağladığını gösterdiği tespit edilmiştir.

Bu bulgular, Thunder Bay Ölçeği‘nin Türkçe formunun, teorik olarak Maslow’un hiyerarşisine dayanan beş farklı ihtiyacı başarılı ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, her bir faktör için ayrı ayrı Cronbach Alfa değeri hesaplanarak belirlenmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin alt boyutlarının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir:

• Fizyolojik İhtiyaçlar Faktörü: Alfa değeri 0.71
• Güvenlik İhtiyaçları Faktörü: Alfa değeri 0.81
• Sevme-Sevilme İhtiyacı Faktörü: Alfa değeri 0.82
• Saygı İhtiyacı Faktörü: Alfa değeri 0.76
• Kendini Gerçekleştirme İhtiyacı Faktörü: Alfa değeri 0.77

Tüm faktörler için hesaplanan alfa katsayılarının 0.70 eşiğinin üzerinde olması (özellikle sevme-sevilme ve güvenlik faktörlerinin 0.80’in üzerinde olması), ölçeğin alt boyutlarının güvenilir kabul edilebileceğini ve araştırmalarda kullanıma uygun olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğrulaması, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemiyle yapılmıştır. Bu analiz, ölçeğin 38 maddeden oluşan ve beş temel boyutu kapsayan orijinal yapısının Türk kültürüne adapte edildiğinde de korunduğunu kanıtlamıştır.

Ölçek, toplamda 38 madde ve beş faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu faktörler, Maslow’un hiyerarşik modeline paralel olarak düzenlenmiştir, bu da ölçeğin ihtiyaç temelli doyum düzeyini kademeli olarak ölçme yeteneğini desteklemektedir. DFA sonuçları, modelin teorik beklentilerle güçlü bir uyum sergilediğini göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Yaşlı Bireyler (Geriyatrik Popülasyon)

Yaş Grubu: İlgili araştırmada yaşlı bireyler üzerinde kullanılmıştır.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan bir grup yaşlı birey üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 4’lü Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilmiştir. Derecelendirme formatı şöyledir: (1=katılmıyorum, 2=biraz katılmıyorum, 3=biraz katılıyorum ve 4=katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Maslow İhtiyaçlar Hiyerarşisi, Fizyolojik İhtiyaçlar, Güvenlik İhtiyaçları, Sevme-Sevilme, Özsaygı, Kendini Gerçekleştirme, Gerontoloji, Yaşlılık, Psikometri

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Filiz Yıldırım

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2014

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar (Filiz Yıldırım) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu çalışmanın orijinal PDF’i aşağıdaki linkten indirilebilir: thunder-bay-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yıldırım, F., Hablemitoğlu, Ş., & Abukan, B. (2014). Bir grup yaşlı birey üzerinde Thunder Bay Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Society & Social Work, 25(2), 21-36.

Thunder Bay Ölçeği Maddeleri

Ölçek 38 madde beş faktörlü yapıdadır. Aşağıda her bir faktörden temsili bir madde örneği verilmiştir:

• Fizyolojik İhtiyaçlar (1m): Doğru bir biçimde beslenirim.
• Güvenlik İhtiyaçları (8m): Sağlık ihtiyaçlarımın karşılanması beni tatmin ediyor.
• Sevme-Sevilme İhtiyacı (15m): Önemli/gerekli olduğumu hissederim.
• Saygı İhtiyacı (21m): Kendim olmaktan korkmam.
• Kendini Gerçekleştirme İhtiyacı (31m): Kendim için neyin doğru neyin yanlış olduğuna karar verebilirim.