Tel-Aviv Denetim Odağı Ölçeği

Özet

Tel-Aviv Denetim Odağı Ölçeği, bireylerin yaşam olayları üzerindeki kontrol algılarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle çocuk popülasyonunda denetim odağı kavramının içsel ve dışsal boyutlarını ölçmeyi hedeflemektedir. Ölçek, Türkiye’de ilk olarak 1988 yılında C. Kurt-Ertübey tarafından Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde hazırlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Orijinal ölçeğin Tel-Aviv’deki araştırmacılar tarafından geliştirildiği varsayılmaktadır.

Uyarlama çalışması, Türkiye bağlamında denetim odağının kültürel farklılıklar gösterip göstermediğini incelemek ve bu önemli psikolojik yapıyı ölçmek için geçerli ve güvenilir bir araç sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Ancak sunulan birincil kaynakta geçerlik ve güvenirlik verilerine dair detaylı istatistiksel raporlar bulunmamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Denetim Odağı, Denetim Odağı Ölçeği, Tel-Aviv, Uyarlama, Psikometri, Çocuk Psikolojisi, İçsel Denetim, Dışsal Denetim.

Yazarlar

Uyarlayan Yazar: Kurt-Ertübey, C. (1988). Orijinal Ölçeğin Yazarları: Bilinmiyor (Tel-Aviv Üniversitesi veya ilgili bir İsrailli araştırma ekibi tarafından geliştirildiği varsayılmaktadır).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin kendi davranışları ve yaşam sonuçları arasındaki nedensel ilişkiye dair inançlarını saptamaktır. Psikolojik literatürde, denetim odağı bireyin motivasyon, başarı ve ruh sağlığı gibi alanlardaki tutumlarını güçlü bir şekilde etkileyen merkezi bir değişkendir.

Uyarlama çalışmasının özel amacı, Türk kültüründeki çocukların başarı, başarısızlık, ödül ve ceza gibi sonuçların kendi çabalarından mı (içsel denetim) yoksa şanstan, kaderden veya güçlü diğerlerinden mi (dışsal denetim) kaynaklandığına dair algılarını sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçüm, eğitim ve klinik psikoloji alanlarında müdahale programlarının tasarlanmasına zemin hazırlar.

Yapı

Tel-Aviv Denetim Odağı Ölçeği, sosyal öğrenme teorisi bağlamında Julian Rotter tarafından kavramsallaştırılan Denetim Odağı (Locus of Control) psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin olayların sonuçlarını kontrol edebilme derecesine dair genel inancını ifade eder. Denetim odağı iki ana boyutta incelenir:

• İçsel Denetim Odağı: Bireylerin sonuçların kendi çabalarının, yeteneklerinin veya kararlarının bir sonucu olduğuna inanması. İçsel denetimi yüksek bireyler genellikle daha yüksek akademik başarı ve daha iyi problem çözme becerileri sergiler.
• Dışsal Denetim Odağı: Bireylerin sonuçların şans, kader, güçlü insanlar veya çevresel faktörler gibi dışsal etkenler tarafından belirlendiğine inanması. Dışsal denetimi yüksek bireyler, yaşadıkları zorluklar karşısında daha az sorumluluk alma eğilimindedir.

Geçerlik

Sunulan kaynakta (Kurt-Ertübey, 1988 yüksek lisans tezi) ölçeğin geçerlik analizlerine dair spesifik istatistiksel veriler açıkça belirtilmemiştir. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünün kanıtlanması anlamına gelir.

Tel-Aviv Denetim Odağı Ölçeği’nin Türk popülasyonu için yapı geçerliğini (kavramın kuramsal yapısının korunup korunmadığı) ve ölçüt bağımlı geçerliğini (diğer ilgili değişkenlerle tutarlı ilişkiler gösterip göstermediği) doğrulamak için ek çalışmalar yapılması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (tutarlılık) düzeyine ilişkin Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı, test-tekrar test güvenilirliği veya iki yarı güvenilirliği gibi geleneksel güvenirlik ölçümleri, birincil referansta rapor edilmemiştir. Güvenirlik, bir ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde kümeleri arasında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini gösterir.

Uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin yüksek güvenilirliğe sahip olması, uyarlanan formun da güvenilir olacağı anlamına gelmez; bu nedenle Türk kültüründe güvenirlik katsayılarının hesaplanması kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Denetim Odağı ölçekleri genellikle İçsel ve Dışsal olmak üzere iki ana faktörlü bir yapı sergiler. Tel-Aviv Denetim Odağı Ölçeği’nin de bu ikili yapıyı yansıtacak şekilde faktör analizine tabi tutulduğu varsayılmaktadır.

Kurt-Ertübey’in uyarlama çalışmasında, Türkçe formun orijinal faktör yapısını koruyup korumadığına dair detaylı bir Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi raporu, sunulan özet bilgide mevcut değildir. Faktör analizinin sonuçları, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen boyutlar altında gruplanıp gruplanmadığını belirlemek için hayati öneme sahiptir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme bilgisi mevcut değildir, ancak Denetim Odağı ölçekleri genellikle zorunlu seçim veya Likert tipi derecelendirme formatını kullanır.

Language Available: Türkçe (Uyarlama Dili).

Population Group: Öğrenci Popülasyonu (Çocuklar).

Age Group: Spesifik yaş aralığı belirtilmemiştir; okul çağındaki çocuklar olduğu varsayılmaktadır.

Population Details: Türkiye’deki yüksek lisans tezi örneklem grubunu kapsamaktadır.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulaması yapılabilen kendi kendine raporlama ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, Julian Rotter, İçselleştirme, Dışsallaştırma, Kontrol İnancı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Bilinmiyor (1988 tarihli yüksek lisans tezine dayanmaktadır)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe Uyarlama 1988.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı için orijinal geliştiricilerin telif hakları geçerli olabilir. Uyarlama çalışması bir yüksek lisans tezi olduğundan, akademik amaçlı kullanımlarda referans gösterilmesi gereklidir.

Kaynaklar

1. Kurt-Ertübey, C. (1988). Çocuklarda denetim odağı ölçeği uygulaması (Yüksek Lisans tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.

Tel-Aviv Denetim Odağı Ölçeği Maddeleri

Bu kaynaktan ölçeğin orijinal maddeleri elde edilememiştir. Maddeler, Kurt-Ertübey’in 1988 tarihli yüksek lisans tezinde detaylı olarak sunulmaktadır.