Teksas Düzeltilmiş Yas Ölçeği

Özet

Teksas Düzeltilmiş Yas Ölçeği (TDYÖ), bireylerin yaşadığı kayıp sonrası yas tepkilerinin yoğunluğunu ve özelliklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal adı Texas Revised Inventory of Grief (TRIG) olan enstrümanın Türkçeye adaptasyon çalışması sonucu kullanıma sunulmuştur. Ölçek, yas sürecinin hem geçmiş davranışsal bileşenlerini hem de şimdiki duygusal durumlarını değerlendiren iki temel alt boyuttan oluşmaktadır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Teksas Düzeltilmiş Yas Ölçeği, yas, kayıp, adaptasyon, psikolojik değerlendirme, ölçek, psikometri.

Yazarlar

Hatice Yıldız, G. Cimete.

Amaç

Teksas Düzeltilmiş Yas Ölçeği’nin temel amacı, kayıp yaşayan bireylerin gösterdiği yas tepkilerini standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Ölçek, özellikle patolojik veya karmaşık yas tepkilerinin erken teşhisinde ve müdahale gerektiren durumların belirlenmesinde klinisyenlere yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Bu araç, bireyin yas sürecinde nerede durduğunu ve bu sürecin ne kadar uyumlu ya da uyumsuz ilerlediğini saptamak için önemlidir.

Türkiye uyarlaması, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak Türkçe konuşan popülasyonlarda kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı hedeflemiştir. Bu adaptasyon, Türkçeye çeviri, geri çeviri ve pilot uygulamaları içeren titiz bir metodoloji ile gerçekleştirilmiştir.

Yapı (Construct)

Teksas Düzeltilmiş Yas Ölçeği, yasın iki ana boyutunu ölçen bilişsel ve duygusal yapılar üzerine kurulmuştur. Bu iki boyut, yas tepkilerinin zamansal gelişimini yansıtır:

• Geçmiş Davranışlar Alt Boyutu: Bu boyut, kaybın hemen ardından ortaya çıkan ve genellikle ölen kişiyle ilişki kurma veya kaçınma gibi davranışsal tepkileri ve zorlukları kapsar. Ölümden sonraki ilk tepkileri ve adaptasyon zorluklarını değerlendirir.
• Şimdiki Duygular Alt Boyutu: Bu boyut, bireyin mevcut duygusal durumunu ve ölen kişiyle ilgili süregelen yoğun duygusal tepkilerini (örneğin, sürekli ağlama, özlem) ölçer. Bu, genellikle yasın kronikleşme potansiyeli taşıyan veya devam eden etkilerini yansıtır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışmasında (Yıldız ve Cimete, 2011), ölçeğin psikometrik geçerlik analizleri yapılmıştır. Uyarlama süreci genellikle yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerliği içerir. Yapı geçerliği çalışmaları, ölçeğin teorik olarak öngörülen iki faktörlü yapıyı (Geçmiş Davranışlar ve Şimdiki Duygular) Türk örnekleminde de doğrulayıp doğrulamadığını inceler.

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmese de, yayımlanan akademik makale (Anadolu Psikiyatri Dergisi, 2011) ölçeğin Türk kültüründe yas tepkilerini ölçmek için yeterli düzeyde geçerli olduğunu destekleyen bulgular sunmuştur.

Güvenilirlik

Teksas Düzeltilmiş Yas Ölçeği’nin güvenilirliği, uyarlama çalışmasında iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamaları ile değerlendirilmiştir. Güvenilirlik analizleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenilirlik sonuçlarının, ölçeğin alt boyutlarının ve toplam puanının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu gösterdiği varsayılmaktadır. Bu, ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar verme yeteneğini ve dolayısıyla kararlılığını kanıtlar.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında uygulanan faktör analizi, Teksas Düzeltilmiş Yas Ölçeği’nin orijinal yapısını destekleyen iki alt boyutlu bir yapıyı ortaya koymuştur. Bu yapı, toplam 21 maddeden oluşmaktadır:

• Geçmiş Davranışlar Alt Boyutu: Bu faktör 13 madde içermektedir.
• Şimdiki Duygular Alt Boyutu: Bu faktör 8 madde içermektedir.

Faktör yüklerinin incelenmesi, maddelerin ilgili alt boyutlara güçlü bir şekilde yüklendiğini ve orijinal ölçeğin teorik çerçevesinin Türk örnekleminde de geçerli olduğunu göstermiştir. Bu iki faktörlü yapı, yas tepkilerinin hem geçmişteki hem de mevcut adaptasyon düzeylerini ayrı ayrı değerlendirmeye olanak tanır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Öz Bildirim Ölçeği)

Format: Kağıt/Kalem veya dijital uygulama formatına uygundur.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinali İngilizce).

Popülasyon Grubu: Yas sürecindeki yetişkin bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Kayıp (ölüm) yaşamış ve yas tepkileri gösteren klinikteki veya genel popülasyondaki bireyler.

Test Metodolojisi: Bireyler, ölçekteki her bir maddeyi 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanarak değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Yas tepkisi, kayıp, Likert ölçeği, faktör yapısı, psikometri, Teksas Düzeltilmiş Yas Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2011 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Hatice Yıldız ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım ve telif hakları ile ilgili spesifik ücret bilgisi mevcut değildir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: teksas-duzeltilmis-yas-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Yıldız, H. ve Cimete, G. (2011). Teksas Düzeltilmiş Yas Ölçeğinin uyarlama çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 12(1), 30-36.

Makalenin orijinal yayın bağlantısı: psikiyatridizini.net

Teksas Düzeltilmiş Yas Ölçeği Maddeleri

Ölçek 2 alt boyut ve 21 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li Likert formatındadır (1= tamamen doğru – 5= tamamen yanlış).

• Geçmiş Davranışlar alt boyutu (13 m): Bu insanın ölümünden sonra belli insanlarla anlaşmakta zorluk çektim.
• Şimdiki Duygular alt boyutu (8 m): Ölen birey aklıma geldiğinde halen ağlıyorum.