Tekrarlayan Olumsuz Öz-Derin Düşünce Ölçeği

Özet

Tekrarlayan Olumsuz Öz-Derin Düşünce Ölçeği (TÖÖDDÖ), bireylerin kendilerine yönelik olumsuz ve tekrarlayıcı düşünce eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Sarıçam ve Akın (2015) tarafından Türkçe’ye uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültüründeki geçerliğini ve güvenirliğini incelemeyi amaçlamıştır. Ölçek, 10 maddeden oluşmakta olup, 6’lı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak tek boyutlu bir yapıyı ölçmektedir.

Bu ölçek, psikolojideki temel bilişsel süreçlerden biri olan derin düşünce (ruminasyon) eğilimini, özellikle de bu eğilimin öz-odaklı ve olumsuz yönlerini değerlendirmede kullanılmaktadır. Elde edilen psikometrik bulgular, TÖÖDDÖ’nün yüksek düzeyde iç tutarlılığa ve yapısal geçerlik özelliklerine sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Tekrarlayan Olumsuz Öz-Derin Düşünce, Ruminasyon, Öz-Odaklanma, Bilişsel Süreçler, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Hakan Sarıçam, Adem Akın

Amaç

Tekrarlayan Olumsuz Öz-Derin Düşünce Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi yetersizlikleri, hataları veya olumsuz durumları hakkında sürekli olarak ve pasif bir şekilde düşünme eğilimlerinin şiddetini ve sıklığını nicel olarak ölçmektir. Bu tür bilişsel stiller, genellikle depresyon ve anksiyete gibi psikolojik rahatsızlıkların sürdürülmesinde önemli bir rol oynar.

Sarıçam ve Akın tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, bu yapıyı Türkiye popülasyonunda, özellikle de üniversite öğrencilerinde geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç sağlamayı hedeflemiştir. Bu araç, akademik araştırmalarda ve klinik uygulamalarda bilişsel davranışçı yaklaşımların temelini oluşturan ruminatif süreçleri incelemek için kullanılmaktadır.

Ölçülen Yapı

TÖÖDDÖ, Tekrarlayan Olumsuz Öz-Derin Düşünce (Repetitive Negative Self-Rumination) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel psikolojideki ruminasyon kavramının bir alt bileşenidir ve bireyin dikkatini, çözüme odaklanmak yerine, kişisel eksiklikler, geçmiş hatalar ve olumsuz duygusal durumların nedenleri üzerine yönlendirmesiyle karakterizedir.

Ölçek, bu öz-odaklı olumsuz düşünce döngüsünü yakalayarak, bireyin duygusal düzenleme kapasitesini dolaylı yoldan değerlendirmeye yardımcı olur. Yapı, tek boyutlu olarak kavramsallaştırılmıştır ve bireyin bu bilişsel tuzağa ne kadar yatkın olduğunu gösterir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerlik çalışmaları, bir üniversitenin eğitim fakültesinde öğrenim gören 287 öğrenciden elde edilen verilerle gerçekleştirilmiştir. Yapısal geçerliği test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, tek boyutlu modelin mükemmel uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir: Ki-kare (χ²) değeri 53.97 (sd= 31, p= .006) olarak bulunmuştur. Diğer önemli uyum indeksleri ise şöyledir: RMSEA= .051, CFI= .99, GFI= .96, IFI= .99, NFI= .97 ve SRMR= .039. Bu değerler, modelin teorik yapıyla yüksek düzeyde uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır. Ölçek maddelerinin faktör yükleri .44 ile .78 arasında sıralanmaktadır, bu da maddelerin ölçülen yapıyı güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

TÖÖDDÖ’nün güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleriyle incelenmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa değeri ile hesaplanmış ve .86 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin maddelerinin yüksek derecede homojen olduğunu ve aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçeğin zamana bağlı kararlılığını belirlemek amacıyla, 71 kişilik bir çalışma grubuna 21 gün arayla test-tekrar test uygulaması yapılmıştır. İki uygulama arasındaki korelasyon katsayısı .76 olarak saptanmıştır. Bu korelasyon düzeyi, ölçeğin kararlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir. Ayrıca, düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları .35 ile .69 arasında değişmektedir, bu da her maddenin toplam puanla güçlü bir ilişkisi olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğruluğu, 287 üniversite öğrencisi üzerinden toplanan verilerle gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA, ölçeğin 10 maddesinin teorik beklentilere uygun olarak tek bir faktör altında toplandığını doğrulamıştır.

Elde edilen uyum indeksleri (özellikle RMSEA ve CFI değerleri), tek boyutlu modelin veriye mükemmel derecede uyduğunu göstermektedir. Faktör yüklerinin yüksek olması, ölçeğin hedeflediği Tekrarlayan Olumsuz Öz-Derin Düşünce yapısının güçlü bir şekilde temsil edildiğini ortaya koymaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Maddeler ve Boyutlar: 10 madde, tek boyut

Derecelendirme: 6’lı Likert Tipi Ölçek (1=HİÇ katılmıyorum – 6=Tamamen katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri (Genç Yetişkin)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır)

Popülasyon Detayları: Yapı geçerlik çalışması 287 eğitim fakültesi öğrencisi üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçekleme, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Anahtar Kelimeler

Öz-Derin Düşünce, Ruminasyon, Tek Boyutlu Yapı, Cronbach Alfa, Test-Tekrar Test, Psikometri, Sarıçam, Akın.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hakan Sarıçam

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal Bağlantı E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücretler ve Ölçek Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin alınması ve olası telif ücretleri hakkında kesin bilgi edinmek için sorumlu yazar Hakan Sarıçam ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF formu aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: tekrarlayan-olumsuz-oz-derin-dusunce-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Sarıçam, H. ve Akın, A. (2015). Tekrarlayan Olumsuz Öz-Derin Düşünce Ölçeği Türkçe formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sakarya University Journal of Education, 5(1), 70-80.
• Makale Erişim Bağlantısı: suje.sakarya.edu.tr

Tekrarlayan Olumsuz Öz-Derin Düşünce Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere erişim için Sarıçam ve Akın (2015) tarafından yayınlanan orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir.