Teknoloji Bağımlılığı Ölçeği (TBÖ)

Özet

Teknoloji Bağımlılığı Ölçeği (TBÖ), bireylerin modern teknolojiyi aşırı ve kontrolsüz kullanma eğilimlerini, özellikle de bu kullanımın günlük yaşam aktiviteleri ve akademik/profesyonel sorumluluklar üzerindeki olumsuz etkilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçek türüdür. Ölçek, özellikle eğitim ortamlarında öğrencilerin teknoloji bağımlılığından kaynaklanan sorunlara yönelik görüşlerini belirlemek için tasarlanmıştır. Ölçek, 2017 yılında Fatih Aydın tarafından bir Yüksek Lisans Tezi kapsamında geliştirilmiş olup, dört temel alt boyutta teknoloji bağımlılığı davranışlarını değerlendirmektedir.

TBÖ, toplam 24 maddeden oluşmakta ve katılımcıların yanıtlarını 5’li Likert Ölçeği formatında toplamaktadır. Bu araç, Sosyal Ağ Bağımlılığı, Anlık Mesajlaşma Bağımlılığı, Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı ve Web Siteleri Bağımlılığı gibi spesifik teknoloji kullanım alanlarındaki bağımlılık düzeyini güvenilir bir şekilde saptamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Teknoloji Bağımlılığı Ölçeği, TBÖ, Sosyal Ağ Bağımlılığı, İnternet Bağımlılığı, Çevrimiçi Oyun, Psikometrik Ölçek, Fatih Aydın.

Yazarlar

Fatih Aydın.

Amaç

Teknoloji Bağımlılığı Ölçeği’nin (TBÖ) temel amacı, öğrencilerin veya genel popülasyonun modern teknoloji araçlarına (sosyal ağlar, anlık mesajlaşma uygulamaları, çevrimiçi oyunlar ve web siteleri) yönelik geliştirdiği bağımlılık düzeyini ve bu bağımlılığın getirdiği dikkat dağınıklığı, huzursuzluk ve ihmal gibi olumsuz sonuçları tespit etmektir.

Bu ölçek, özellikle eğitim araştırmalarında, teknoloji kullanımının sınıf ortamında yarattığı sorunları nicel olarak ölçmek ve bu sorunlara çözüm geliştirmeye yönelik müdahale programları için bir başlangıç noktası sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

TBÖ, bireyin teknoloji kullanımındaki aşırıya kaçma, kontrol kaybı ve yoksunluk belirtilerini içeren çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, dört ayrı ve özelleşmiş alt boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, modern dijital yaşamın en yaygın bağımlılık alanlarını kapsamaktadır. Her bir alt boyut, 6 maddeden oluşmak üzere toplam 24 maddelik bir yapı sunmaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapılar şunlardır: Sosyal Ağ Bağımlılığı (Facebook, Instagram vb. platformlarda aşırı zaman geçirme), Anlık Mesajlaşma Bağımlılığı (WhatsApp, Telegram vb. uygulamaları kullanamama durumunda yaşanan huzursuzluk), Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı (oyun süresini sürekli artırma isteği) ve Web Siteleri Bağımlılığı (dersleri veya sorumlulukları ihmal etme pahasına web sitelerinde gezinme).

Geçerlik

Kaynak materyalde ölçeğin geçerlik çalışmalarına dair doğrudan bir istatistiksel bilgi (kapsam geçerliği, yapı geçerliği veya ölçüt bağımlı geçerlik gibi) sunulmamıştır. Ancak, ölçeğin bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş olması, genellikle geliştirme sürecinde faktör analizi gibi yapı geçerliği çalışmalarının yapıldığını düşündürmektedir.

Geçerlik çalışmalarının detayları için, ölçeğin orijinal kaynağı olan Fatih Aydın’ın 2017 tarihli Yüksek Lisans Tezi‘ne başvurulması önerilmektedir.

Güvenirlik

Teknoloji Bağımlılığı Ölçeği’nin (TBÖ) iç tutarlılık güvenirlik analizleri, alt boyutlar bazında yapılmış ve yüksek düzeyde güvenirlik değerleri elde edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir.

Ölçeğin güvenirlik analizinde kullanılan Cronbach Alfa katsayıları, alt boyutlar için aşağıdaki gibi belirlenmiştir:

• Sosyal Ağ Bağımlılığı: 0.786
• Anlık Mesajlaşma Bağımlılığı: 0.806
• Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı: 0.897
• Web Siteleri Bağımlılığı: 0.861

Tüm alt boyutların Cronbach Alfa değerlerinin kabul edilebilir eşik olan 0.70’in üzerinde olması, TBÖ’nün akademik ve pratik uygulamalar için yeterli düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

TBÖ, 4 alt boyut ve 24 madde üzerinden tasarlanmıştır. Bu yapı, genellikle açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda belirlenmiş olan faktör yüklerine dayanmaktadır. Ölçeğin çok boyutlu yapısı, teknoloji bağımlılığı olgusunun tek bir genel bağımlılık türü yerine, farklı dijital araçlara yönelik özelleşmiş davranışlar bütünü olduğunu desteklemektedir.

Her bir alt boyutun 6 maddeden oluşması, ölçeğin yapısal netliğini ve faktörel ayrışmasını güçlendirmektedir. Bu faktörler, teknolojik araçların kullanım şekillerine göre bağımlılık belirtilerinin nasıl farklılaştığını açıkça ortaya koymaktadır.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır).

Format: Kağıt tabanlı veya dijital olarak uygulanabilen öz bildirim ölçek formatındadır.

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır (1= hiçbir zaman – 5= her zaman).

Maddeler: Toplam 24 madde, 4 alt boyuta dağılmıştır (Her alt boyutta 6 madde).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Yüksek Lisans Tezi bağlamında). Genel olarak teknoloji kullanan genç ve yetişkin popülasyona uygulanabilir.

Yaş Grubu: Araştırmanın yapıldığı popülasyona bağlı olarak ergenlik dönemi ve sonrası (Genellikle lise ve üniversite öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü kapsamında yürütülen çalışma, teknoloji bağımlılığının sınıf ortamına etkilerini inceleyen öğrencileri kapsamıştır.

Test Metodolojisi: Uygulama, katılımcıların her bir maddeye ne sıklıkla katıldıklarını 1’den (hiçbir zaman) 5’e (her zaman) kadar derecelendirmesi esasına dayanır. Yüksek puanlar, ilgili alt boyutta daha yüksek bir bağımlılık düzeyine işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Teknoloji Bağımlılığı, Sosyal Medya Bağımlılığı, Anlık Mesajlaşma, Dijital Bağımlılık, Güvenirlik, Psikometri, Fatih Aydın, 2017.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Fatih Aydın

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Tez çalışması bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Fatih Aydın’ın 2017 yılında tamamladığı Yüksek Lisans Tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve telif hakları, yazarın ve tez danışmanının onayına tabi olabilir. Ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanım için yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: teknoloji-bagimliligi-olcegi-tbo-toad.pdf

Kaynaklar

Aydın, F. (2017). Teknoloji bağımlılığının sınıf ortamında yarattığı sorunlara ilişkin öğrenci görüşleri (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Teknoloji Bağımlılığı Ölçeği (TBÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek, 4 alt boyut ve 24 maddeden oluşmaktadır:

• Sosyal Ağ Bağımlılığı (6 madde): Sosyal ağlarda zaman harcarken dikkatimin dağıtılması beni rahatsız ediyor.
• Anlık Mesajlaşma Bağımlılığı (6 madde): Anlık mesajlaşma uygulamalarını kullanamadığım zamanlarda huzursuz oluyorum.
• Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı (6 madde): Çevrimiçi oyun oynarken harcadığım süreyi biraz daha arttırmak istiyorum.
• Web Siteleri Bağımlılığı (6 madde): Web sitelerinde gezinmek için derslerimi ihmal ediyorum.