Tekno-dindarlık Ölçeği

Özet

Tekno-dindarlık Ölçeği, dijital dünya vatandaşlığının bireylerin ibadet pratikleri üzerindeki etkilerini, özellikle de teknoloji aracılığıyla şekillenen dindarlık biçimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, Tolga Torun tarafından 2020 yılında gerçekleştirilen bir bildiri sunumu kapsamında sunulmuştur. Bu ölçüm aracı, teknolojinin ve arttırılmış gerçekliğin (Augmented Reality) dini ritüeller ve inançlar üzerindeki etkisini inceleyen 24 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında, 706 kişilik tesadüfi olmayan bir örneklem üzerinde anket yöntemi kullanılmış, veri toplama sürecinde ise kar topu örneklem tekniğinden faydalanılmıştır. Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları kapsamında geçerlilik analizi ve faktör analizi yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tekno-dindarlık, Dijital İbadet, Ölçek Geliştirme, Kar Topu Örneklem, Faktör Analizi, Arttırılmış Gerçeklik, Dindarlık, Dijital Dünya Vatandaşlığı.

Yazarlar

Tolga Torun

[quads id=5]

Amaç

Tekno-dindarlık Ölçeği, bireylerin dijital teknolojilere entegre olmuş bir dünyada dini inançlarını ve ibadetlerini nasıl deneyimlediklerini ve bu deneyimlere yönelik tutumlarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin temel amacı, dijital dünya vatandaşlığının yükselişiyle birlikte ortaya çıkan ve “tekno-dindarlık” olarak adlandırılan yeni ibadet biçimlerinin etkisini sistematik olarak ölçmektir.

Ölçek özellikle, arttırılmış gerçeklik gibi yeni teknolojilerin dini pratikler üzerindeki potansiyel etkilerini ele alarak, bu alandaki tutumları bilimsel bir çerçevede değerlendirmeye olanak sağlamaktadır. Bu araç, dijitalleşmenin din sosyolojisi ve psikolojisi alanındaki etkilerini anlamak için kritik bir öneme sahiptir.

Yapı (Construct)

Ölçek, “Tekno-dindarlık Şeklinde İbadet” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, geleneksel dini pratiklerin modern teknolojik araçlar ve dijital ortamlar aracılığıyla yeniden yorumlanmasını veya gerçekleştirilmesini ifade eder. Ölçek, bireylerin ibadetlerini yerine getirirken dijital cihazlara, uygulamalara veya sanal ortamlara ne ölçüde güvendiklerini veya bunları kullandıklarını değerlendirir.

Ölçülen yapı iki ana bileşenden oluşmaktadır: Birincisi, Aslan (2006) çalışmasından adaptasyon yoluyla elde edilen, genel olarak teknoloji destekli eğitime ilişkin tutumları yansıtan 20 madde; ikincisi ise dinin temel şartları dikkate alınarak özel olarak arttırılmış gerçekliğin ibadete etkisini ölçmek üzere eklenen 4 maddedir. Bu bileşenler, bireyin teknolojiye yönelik dindarlık tutumunun çok boyutlu doğasını ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliliğini test etmek amacıyla geçerlilik analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemeye odaklanmıştır.

Geçerlilik çalışmaları, ölçeğin mevcut literatürdeki ilgili yapılarla tutarlılığını sağlamak için önceki çalışmalardan (Aslan, 2006) maddelerin adaptasyonu ile desteklenmiştir. Eklenen 4 maddenin ise doğrudan ölçülmek istenen yeni yapıyı (arttırılmış gerçekliğin ibadete etkisi) temsil etmesi hedeflenmiştir.

Güvenirlik

Tekno-dindarlık Ölçeği’nin güvenilirliği, verilerin iç tutarlılığını ve ölçeğin tekrarlanabilirliğini değerlendiren istatistiksel yöntemlerle incelenmiştir. Güvenirlik çalışmalarının bir parçası olarak faktör analizi uygulanmıştır.

Bu analizlerin yanı sıra, verinin faktör analizi için uygunluğunu değerlendiren KMO değerine (Kaiser-Meyer-Olkin Measure of Sampling Adequacy) bakılmıştır. KMO değerine bakılması, örneklem büyüklüğünün ve verinin faktör yapısını çıkarmak için yeterli korelasyon içerip içermediğinin tespitinde önemli bir adımdır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğini desteklemek ve alt boyutlarını belirlemek amacıyla keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analiz, ölçekte yer alan 24 maddenin hangi temel boyutlar altında toplandığını göstermeyi amaçlamıştır.

Faktör analizi öncesinde örneklemin veri yapısının analize uygunluğu, Barlett Sphericity Testi ve KMO değerine bakılarak kontrol edilmiştir. Bu istatistiksel göstergeler, ölçeğin teknolojik dindarlık yapısını başarılı bir şekilde ölçen ayrık alt boyutlara sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Derecelendirme Detayları: 1=kesinlikle katılmıyorum, 5=kesinlikle katılıyorum

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyon

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak genel yetişkinleri kapsamaktadır.

Popülasyon Detayları: Saha araştırması tekniklerinden olan anket yöntemiyle test edilmiş ve tesadüfi olmayan örneklem içerisinde 706 kişiye cevaplandırılmıştır.

Test Metodolojisi: Saha araştırması tekniklerinden anket yöntemi kullanılmıştır. Örneklem seçimi, tesadüfi olmayan örneklem türlerinden olan kar topu örneklem (snowball sampling) yöntemiyle gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Dijital Dünya Vatandaşlığı, Tekno-dindarlık, KMO, Güvenilirlik, Geçerlilik, Bilecik, Torun, Semerkand Konferansı.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Tolga Torun (Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, İletişim Bilimleri Bölümü ile ilişkilendirilmiştir).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Tolga Torun ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. İzinler ve olası ücretlendirme bilgileri yazarın takdirindedir.

Ölçeğin orijinal bildirisi ve detaylı yapısı hakkındaki bilgilere aşağıdaki PDF dosyası aracılığıyla ulaşılabilir. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: tekno-dindarlik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Torun, T. (2020, May 20-21). Dijital Dünya Vatandaşlığın, Tekno-Dindarlık Şeklinde İbadet Üzerine Etkisi [Bildiri sunumu]. 9th International Eurasian Conference on Language and Social Sciences (ECLSS 2020a), Semerkand, Özbekistan. Konferans linki: eclss.org
• Aslan, S. (2006). Bilgisayar Destekli Eğitim Yapmaya İlişkin Tutum Ölçeği. (Bu çalışmadan 20 madde adapte edilmiştir).

[quads id=5]

Tekno-dindarlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, toplamda 24 maddeden oluşmaktadır. 20 ifadesi Aslan (2006) Bilgisayar Destekli Eğitim Yapmaya İlişkin Tutum Ölçeği adlı çalışmasından alınmış ve 4 ifade de arttırılmış gerçekliğin ibadete etkisini ölçmek amacıyla dinin temel şartları göz önünde bulundurularak eklenmiştir. Orijinal ölçek maddelerinin listesi kaynak metinde açıkça belirtilmemiştir. Maddelerin tam listesi için yazarın bildiri metnine başvurulması gerekmektedir.