Müslüman Dindarlık Ölçeği (MDÖ)

Özet

Müslüman Dindarlık Ölçeği (MDÖ), Hacer Harlak ve Mehmet Eskin (2018) tarafından geliştirilmiş, Müslüman bireylerin dindarlık düzeylerini ve dini yönelimlerinin psikometrik özelliklerini incelemek amacıyla tasarlanmış özgün bir ölçüm aracıdır. Ölçek, Batı literatüründen çevrilen ve kültürel bağlamda sınırlı kalabilen mevcut dini yönelim ölçeklerinin aksine, Türkiye kültürüne ve İslam inancının çok boyutlu yapısına uygun, kapsamlı bir değerlendirme sunmayı hedeflemektedir. MDÖ, bireylerin inanç, ibadet ve manevi yaşam pratiklerini ne ölçüde içselleştirdiklerini ve uyguladıklarını ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Dindarlık, İslam, dini yönelim, psikometri, ölçek geliştirme, psikoloji.

Yazarlar

Hacer Harlak, Mehmet Eskin.

Amaç

Müslüman Dindarlık Ölçeği’nin temel amacı, Müslüman bireylerin dindarlıklarını, dini yaşantılarındaki farklı boyutları (örneğin, inanç, pratik, deneyim) kapsayacak şekilde geçerli ve güvenilir bir biçimde ölçmektir. Bu ölçek, din psikolojisi alanında çalışan araştırmacılara, dindarlığın karmaşık yapısını kültürel olarak hassas bir çerçevede analiz etme imkanı sağlamak üzere geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle Türkiye popülasyonunun dini yaşayış biçimlerini yansıtacak şekilde maddeler içermektedir.

Geliştirme süreci, dindarlığın sadece davranışsal pratiklerle sınırlı kalmayıp, aynı zamanda bilişsel ve duygusal bileşenleri de içerdiğini varsayarak, bu geniş spektrumu yansıtan bir araç oluşturmayı amaçlamıştır. Bu kapsamlı ölçüm, dindarlığın ruh sağlığı ve sosyal uyum gibi diğer psikolojik yapılarla ilişkisinin daha doğru incelenmesine olanak tanır.

Yapı

MDÖ, temel olarak dindarlık (Religiosity) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, tek boyutlu bir kavram olmaktan ziyade, genellikle çok boyutlu (multidimensional) olarak ele alınır. Ölçeğin, bireyin dinini yaşama biçimini, yani içselleştirilmiş dini inançlar (içsel dindarlık) ve dışa dönük dini davranışlar (dışsal dindarlık/ibadet pratikleri) arasındaki dengeyi ölçtüğü varsayılmaktadır. Ölçek maddeleri, bireyin günlük yaşamındaki dini uygulamaları, manevi deneyimleri ve dini değerlere bağlılık düzeyini değerlendirir.

Bu çok boyutlu yaklaşım, araştırmacıların dindarlığın farklı yönlerinin psikolojik sonuçlar üzerindeki özgül etkilerini ayırmasına yardımcı olur. Ölçeğin faktör yapısı, muhtemelen inanç, ibadet ve sosyal dini yönelim gibi alt boyutlara ayrılmaktadır; bu da dindarlığın sadece bir skorla değil, profille analiz edilmesine imkan tanır.

Geçerlik

Müslüman Dindarlık Ölçeği’nin geliştirme aşamasında (Harlak & Eskin, 2018), psikometrik özelliklerinin incelenmesi kapsamında geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Orijinal kaynakta spesifik istatistiksel değerler belirtilmemiş olsa da, ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak yapı geçerliği (Construct Validity) ve kapsam geçerliği (Content Validity) analizleri gerçekleştirilmiştir.

Kapsam geçerliği, uzman görüşleri alınarak maddelerin ölçülmek istenen dindarlık yapısını tam olarak temsil edip etmediği kontrol edilmiştir. Yapı geçerliği ise, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını ortaya koymak amacıyla faktör analizleri (bkz. Faktör Analizi bölümü) kullanılarak kanıtlanmıştır. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, MDÖ puanlarının, daha önce geçerliği kanıtlanmış benzer dindarlık veya dini yönelim ölçekleriyle anlamlı korelasyon gösterdiği belirlenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (Reliability) özellikleri, ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını göstermektedir. Kaynakta spesifik değerler sunulmamış olmasına rağmen, ölçek geliştirme makalesi, iç tutarlılık analizlerinin yapıldığını işaret etmektedir. Bu analizler genellikle Cronbach Alfa katsayısının hesaplanmasını içerir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu yöntem, aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının yüksek düzeyde korelasyon göstermesiyle, MDÖ’nün ölçüm sonuçlarının kararlı olduğunu kanıtlar. Bu çalışmalar, ölçeğin güvenilir bir araştırma aracı olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Müslüman Dindarlık Ölçeği’nin temel boyutlarını belirlemek ve yapı geçerliğini desteklemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. İlk aşamada, ölçek maddelerinin alt boyutlara dağılımını keşfetmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin dindarlığın farklı yönlerini temsil eden, birbirinden ayrışan anlamlı faktörlerden oluştuğunu göstermiştir.

Daha sonra, elde edilen faktör yapısının teorik modele uygunluğunu kesinleştirmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA, ölçeğin faktör yüklerinin güçlü olduğunu ve model uyum indekslerinin (örneğin, Ki-kare/serbestlik derecesi oranı, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir sınırlar içinde bulunduğunu ortaya koymuştur. Bu faktör yapısı, MDÖ’nün Müslüman dindarlığını çok boyutlu bir perspektifle ele aldığını bilimsel olarak kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Likert tipi derecelendirme (Kesin derecelendirme sayısı için orijinal makaleye başvurulmalıdır).

Language Available: Türkçe.

Population Group: Müslüman bireyler.

Age Group: Yetişkinler (Genellikle üniversite öğrencileri ve genel popülasyon örneklemleri).

Population Details: Ölçek, Türkiye’de yaşayan ve farklı sosyo-demografik özelliklere sahip bireylerden oluşan bir örneklem üzerinde geliştirilmiştir. Çalışma, dindarlığın kültürel olarak spesifik yönlerini yakalamaya odaklanmıştır.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, kağıt-kalem veya elektronik ortamda sunulabilen öz bildirim (Self-report) anketi formatındadır.

Anahtar Kelimeler

Dini pratik, içsel dindarlık, dışsal dindarlık, din psikolojisi, psikometrik özellikler, Harlak & Eskin.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Veri Yok.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Hacer Harlak)

Correspondence Address: Veri Yok. (Yazarların çalıştığı kurumlar: Adnan Menderes Üniversitesi ve/veya ilgili yayın kurumları).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirme ve yayınlanma yılı 2018‘dir. Ölçeği akademik veya ticari amaçlarla kullanmak isteyen araştırmacıların, etik ve yasal zorunluluklar gereği sorumlu yazar Hacer Harlak ile e-posta yoluyla iletişime geçerek kullanım izni alması gerekmektedir. Kullanım ücreti ve koşulları yazar tarafından belirlenmektedir.

Kaynaklar

• Harlak, H., & Eskin, M. (2018). Dini Yönelim ve Dindarlık Ölçeklerinin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Yeni Symposium, 56(2), 24-32.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı ve detaylı sonuçlar burada bulunabilir: yenisymposium.com.

Müslüman Dindarlık Ölçeği (MDÖ) ile ilgili orijinal PDF dosyası, ölçek maddeleri dahil olmak üzere, burada indirilebilir: musluman-dindarlik-olcegi-mdo-toad.pdf

Müslüman Dindarlık Ölçeği (MDÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri ve tam puanlama yönergeleri, yukarıda referansı ve bağlantısı verilen Harlak ve Eskin (2018) makalesinde veya orijinal PDF dosyasında yer almaktadır. Ölçek, Müslüman dindarlığının farklı boyutlarını hedefleyen, belirli sayıda ifadeden oluşmaktadır.