Popüler Dindarlık Ölçeği

Özet

Popüler Dindarlık Ölçeği, Mustafa Arslan tarafından 2003 yılında geliştirilmiş, bireylerin popüler dindarlık düzeylerini ölçmeyi amaçlayan 12 maddelik bir psikometrik ölçektir. Ölçek, 4’lü Likert ölçeği formatında derecelendirilmiştir (1=hiç katılmıyorum – 4= kesinlikle katılıyorum). Yapılan faktör analizi ile güçlü yapı geçerliği gösterirken, Cronbach Alpha iç tutarlık katsayısı (α=0.85) ile yüksek düzeyde güvenirlik sergilemektedir. Bu ölçek, Türkiye’de dindarlık araştırmalarında önemli bir araç olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Popüler Dindarlık, Dindarlık Ölçeği, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi, Likert Ölçeği, Mustafa Arslan.

Yazarlar

Mustafa Arslan

Amaç

Popüler Dindarlık Ölçeği‘nin temel amacı, bireylerin günlük yaşamlarındaki dindarlık algılarını, pratiklerini ve tutumlarını ölçmek üzere psikometrik olarak sağlam bir araç geliştirmektir. Bu ölçek, özellikle Türkiye bağlamında, resmi dini öğretilerin ötesinde, halk arasında yaygın olarak benimsenen ve uygulanan dini inanç ve davranış biçimlerini anlamaya yönelik bir ihtiyaçtan doğmuştur.

Ölçek, sosyal bilimler alanında dindarlık olgusunu daha derinlemesine incelemek isteyen araştırmacılara, nicel veri toplama ve analizi için standartlaştırılmış bir yöntem sunmaktadır. Böylece, popüler dindarlık ile çeşitli psikolojik ve sosyolojik değişkenler arasındaki ilişkilerin ampirik olarak test edilmesine olanak tanır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü popüler dindarlık yapısı, bireylerin dini inançlarını, ibadetlerini ve dini değerlere bağlılıklarını geleneksel veya kurumsal din anlayışından farklı olarak, günlük yaşam pratikleri ve kişisel yorumlar çerçevesinde ele alır. Bu yapı, resmi dini normlara ek olarak veya onlardan bağımsız olarak ortaya çıkan, halk arasında yaygın kabul gören ve uygulanan dini davranışları, tutumları ve inançları kapsar.

Popüler dindarlık, genellikle daha spontane, kişisel deneyimlere dayalı ve kültürel öğelerle iç içe geçmiş bir dindarlık biçimini ifade eder. Ölçek, bu çok boyutlu yapıyı, bireylerin dini ritüellere katılımı, dini sembollere yükledikleri anlamlar ve dini pratiklerin yaşamlarındaki yeri gibi göstergeler aracılığıyla değerlendirir.

Geçerlik

Popüler Dindarlık Ölçeği‘nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ve anlamlı bir şekilde ölçtüğünü ortaya koymuştur. Özellikle yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz sonucunda, ölçek maddelerinin faktör yükleri 0.46 ile 0.75 arasında bulunmuştur ki bu değerler, maddelerin ilgili faktöre güçlü bir şekilde yüklendiğini göstermektedir.

Faktör analizinin yorumlanabilir ve uygun olduğunu değerlendirmek için KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) örneklem yeterliliği testi ve Bartlett testi kullanılmıştır. KMO değeri 0.82 olarak hesaplanmıştır; bu, mükemmele yakın bir değer olup, verilerin faktör analizi için oldukça uygun olduğunu işaret eder. Bartlett testinin sonucu ise 2248.78 olarak bulunmuş, bu da korelasyon matrisinin birim matristen anlamlı derecede farklı olduğunu ve dolayısıyla faktör analizinin yapılabileceğini göstermiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin güçlü bir yapısal temele sahip olduğunu ve popüler dindarlık yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Popüler Dindarlık Ölçeği‘nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Bu bağlamda, ölçeğin iç tutarlılık katsayıları olan Cronbach Alpha değerleri hesaplanmıştır. 12 maddeden oluşan Popüler Dindarlık Ölçeği için Cronbach Alpha iç tutarlık katsayısı α=0.85 olarak bulunmuştur.

Bu yüksek Cronbach Alpha değeri, ölçeğin maddelerinin kendi aralarında yüksek bir tutarlılığa sahip olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Genel olarak 0.70 ve üzeri Cronbach Alpha değerleri, bir ölçek için kabul edilebilir veya iyi düzeyde güvenirlik olarak kabul edilirken, 0.85 değeri ölçeğin oldukça güvenilir olduğunu ve tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar verme potansiyeline sahip olduğunu işaret etmektedir. Bu da Popüler Dindarlık Ölçeği‘nin bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Popüler Dindarlık Ölçeği‘nin yapı geçerliğini desteklemek üzere gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin altında yatan boyutları ve maddelerin bu boyutlarla ilişkisini incelemiştir. Analiz, ölçek maddelerinin hangi faktörler altında toplandığını ve bu faktörlerin ölçülmek istenen popüler dindarlık yapısını ne ölçüde temsil ettiğini ortaya koymuştur. Maddelerin faktör yüklerinin 0.46 ile 0.75 arasında değişmesi, her bir maddenin ilgili faktöre yeterli düzeyde katkı sağladığını ve ölçeğin içsel tutarlılığını güçlendirdiğini göstermektedir.

Faktör analizine başlamadan önce verilerin analize uygunluğunu değerlendirmek için KMO ve Bartlett testi uygulanmıştır. KMO=0.82 değeri, örneklem büyüklüğünün ve değişkenler arasındaki korelasyonların faktör analizi için oldukça uygun olduğunu belirtmektedir. Bartlett testinin yüksek ve anlamlı sonucu (2248.78), değişkenler arasında yeterli düzeyde korelasyon olduğunu ve dolayısıyla faktör analizinin anlamlı sonuçlar üretebileceğini doğrulamıştır. Bu bulgular, Popüler Dindarlık Ölçeği‘nin teorik olarak öngörülen popüler dindarlık yapısını ampirik olarak da desteklediğini göstermektedir.

Enstrüman

Test Tipi: Geliştirme Ölçeği

Format: 12 maddeden oluşan, 4’lü Likert ölçeği formatında bir öz bildirim anketidir. Derecelendirme, “1=hiç katılmıyorum” ile “4= kesinlikle katılıyorum” arasında değişmektedir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genellikle yetişkin bireyler üzerinde uygulanmak üzere tasarlanmıştır.

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir, ancak geliştirme çalışması genellikle yetişkin katılımcılarla yapıldığı için yetişkinler için uygundur.

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirildiği orijinal çalışmanın örneklem özellikleri için Arslan (2003) referansına bakılması önerilir. Spesifik demografik detaylar orijinal yayında yer almaktadır.

Test Metodolojisi: Katılımcıların maddeleri okuyarak kendi dindarlık algılarına en uygun seçeneği işaretlediği bir öz bildirim anketidir.

Anahtar Kelimeler

Popüler Dindarlık, Dindarlık Ölçeği, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi, Likert Ölçeği, Mustafa Arslan.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (İnönü Üniversitesi)

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2003

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için izinler ve olası ücretler hakkında bilgi almak üzere sorumlu yazar Mustafa Arslan ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. Ticari veya geniş çaplı kullanımlar için yazarın onayının alınması önemlidir.

Kaynaklar

• Arslan, M. (2003). Popüler Dindarlık Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 3(4), 97-116.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: populer-dindarlik-olcegi-toad.pdf

Makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir: dinbilimleri.com

Popüler Dindarlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Bu nedenle, maddeler bu bölümde sunulamamaktadır. Ölçek maddelerine ulaşmak için lütfen orijinal referans çalışmasına (Arslan, 2003) başvurunuz.