İş Yerinde Tekno- Stres Ölçeği

Özet

İş Yerinde Tekno-Stres Ölçeği, Ufuk Türen, Hakan Erdem ve Gökhan Kalkın tarafından 2015 yılında Türkiye bağlamına uyarlaması yapılan bir psikometrik araçtır. Ölçek, çalışanların iş ortamında kullandıkları bilgi ve iletişim teknolojilerinin (BİT) yarattığı psikolojik gerilimi, yani teknostres düzeylerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, özellikle havacılık ve bankacılık gibi teknolojinin yoğun olarak kullanıldığı sektörlerdeki çalışanlar üzerinde gerçekleştirilmiş olup, modern iş hayatının getirdiği teknolojik baskının etkilerini anlamaya odaklanmıştır.

Bu ölçek, teknolojik değişimin hızı, sürekli bağlantı beklentisi ve sistem karmaşıklığının neden olduğu stresin farklı boyutlarını (örn. tekno-aşırı yük, tekno-istila) geçerli ve güvenilir bir şekilde tespit etmek için tasarlanmıştır. Elde edilen bulgular, organizasyonların stres yönetimi ve teknoloji entegrasyon stratejilerini geliştirmelerine yardımcı olmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Tekno-stres, İş stresi, Bilgi teknolojileri, Örgütsel psikoloji, Ölçek uyarlama, Çalışma İlişkileri, Adaptasyon.

Yazarlar

Ufuk Türen, Hakan Erdem, Gökhan Kalkın.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki iş gücünün maruz kaldığı teknoloji kaynaklı stresi (Tekno-stres) bilimsel olarak tespit etmektir. Uyarlama süreci, orijinal ölçeğin yapısal geçerliğini ve güvenirlikini Türk kültürü ve iş ortamı koşullarına uygunluğunu sınamak için gerçekleştirilmiştir.

Spesifik olarak, bu araç, bankacılık ve havacılık sektörlerinde çalışan bireylerin yeni teknolojilere adaptasyon zorluklarını, iş-özel yaşam dengesi üzerindeki teknolojik baskıyı ve teknoloji kaynaklı kaygıları ölçerek, bu olumsuz etkileri azaltmaya yönelik örgütsel müdahalelerin temelini oluşturmayı amaçlamaktadır.

Yapı

İş Yerinde Tekno-Stres Ölçeği, genellikle teknostresin çok boyutlu yapısını yansıtan alt faktörlerden oluşur. Literatürde kabul gören bu alt boyutlar şunlardır: Tekno-aşırı yük (işi tamamlamak için çok fazla teknoloji kullanma baskısı), Tekno-istila (teknolojinin özel hayata sızması), Tekno-karmaşıklık (yeni teknolojileri öğrenmenin zorluğu), Tekno-güvensizlik (teknoloji yüzünden işini kaybetme korkusu) ve Tekno-belirsizlik (teknolojik değişimlerin belirsizliği).

Uyarlama çalışması, bu beş faktörlü yapının Türkçe örneklemde de geçerli ve ayrışabilir olduğunu göstermeyi hedeflemiştir. Ölçek, bireyin teknolojiye karşı algıladığı tehdit ve stres düzeyini bir bütün olarak ele alan kapsamlı bir araçtır.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri doğrudan listelenmemiştir; ancak akademik bir uyarlama makalesi (Türen, Erdem ve Kalkın, 2015) yapı geçerliğini destekleyen kanıtlar sunmalıdır. Bu, genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçlarının, ölçeğin teorik beş faktörlü yapısının Türk örnekleminde de uygun model uyum indekslerine sahip olduğunu gösterdiği anlamına gelir.

İlaveten, ölçeğin ayırt edici ve yakınsak geçerliği, teknostres ile ilgili diğer yapılar (örn. işten ayrılma niyeti, tükenmişlik) ile beklenen yönde ilişkiler kurarak test edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin ölçtüğü yapıyı diğer yapılardan başarılı bir şekilde ayırabildiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Kaynak içeriğinde spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, Türen ve arkadaşlarının 2015 yılındaki uyarlama çalışması, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu göstermek zorundadır. Tipik olarak, ölçeğin tamamı ve alt boyutları için hesaplanan Cronbach Alfa katsayılarının .70 ve üzeri değerlerde olduğu kabul edilmektedir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte tutarlı olduğunu ve dolayısıyla İş Yerinde Tekno-Stres Ölçeği’nin güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

İş Yerinde Tekno-Stres Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemi kullanılmıştır. Analiz, ölçeğin beş alt boyuttan oluşan teorik yapısının (Tekno-aşırı yük, Tekno-istila, Tekno-karmaşıklık, Tekno-güvensizlik ve Tekno-belirsizlik) Türk çalışanlar örnekleminde de istatistiksel olarak anlamlı ve kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Bu faktör analizi sonuçları, ölçeğin tekno-stresin farklı bileşenlerini birbirinden bağımsız olarak ölçebilme yeteneğini desteklemekte ve ölçeğin yapısal geçerliğine önemli katkılar sağlamaktadır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptation).

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme adımları orijinal makaleye başvurularak kesinleştirilmelidir. Genellikle 5’li veya 7’li Likert ölçeği kullanılır).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Çalışan yetişkinler.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Çalışan nüfus).

Popülasyon Detayları: Havacılık ve bankacılık sektörlerinde görev yapan, bilgi teknolojilerini aktif olarak kullanan beyaz yakalı çalışanlar.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği (Self-report questionnaire). Uygulama bireysel veya grup halinde yapılabilir.

Anahtar Kelimeler

Tekno-karmaşıklık, Tekno-güvensizlik, Çalışan sağlığı, Psikometri, Örgütsel gelişim, BİT.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor/Mevcut Değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Ufuk Türen).

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı tarihteki sorumlu yazarın akademik adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım: Ölçeğin bilimsel ve akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Ufuk Türen) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi ve izin alınması önerilir.

Ücret: Akademik ve kar amacı gütmeyen araştırmalar için genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya kurumsal uygulamalar için yazar onayı ve olası bir ücretlendirme söz konusu olabilir.

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2015 yılında yayınlanmıştır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: is-yerinde-tekno-stres-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Türen, U., Erdem, H. ve Kalkın, G. (2015). İş yerinde Tekno- Stres Ölçeği: Havacılık ve bankacılık sektöründe bir araştırma. Çalışma İlişkileri Dergisi, 6(1), 1-19.

İş Yerinde Tekno- Stres Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte doğrudan yer almamaktadır. Maddelerin tam ve doğru listesi için ilgili akademik makaleye başvurulması gerekmektedir: Türen, U., Erdem, H. ve Kalkın, G. (2015). İş yerinde Tekno- Stres Ölçeği: Havacılık ve bankacılık sektöründe bir araştırma.