Dindarlık Eğilimi Ölçeği

Özet

Dindarlık Eğilimi Ölçeği, 2011 yılında G. Karaçay tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, bireylerin dinî inanç, tutum ve davranışlarına yönelik eğilimlerini ve bu eğilimlerin yoğunluğunu ölçmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, işsiz bireylerin yaşam doyumu düzeyleri üzerindeki dinî duygulanımın etkisini inceleyen daha kapsamlı bir araştırmanın parçası olarak ortaya çıkmıştır. Ölçeğin geliştirme aşaması, bu yapının akademik çevrelerde standart bir ölçüm aracı olarak kullanılabilirliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Dindarlık Eğilimi, Dindarlık, Dinî Duygulanım, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Yaşam Doyumu, Sistem Meşrulaştırma.

Yazarlar

G. Karaçay

Amaç

Dindarlık Eğilimi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin dinî inançlara ve pratiklere yönelik sahip oldukları eğilimlerin derecesini ve niteliğini ölçmektir. Bu ölçek, özellikle dinî inançların psikolojik değişkenler, sosyal tutumlar ve genel iyi oluş (örneğin yaşam doyumu) üzerindeki etkisini inceleyen araştırmalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirildiği tez çalışması bağlamında, işsizlik gibi zorlayıcı yaşam koşullarında bireylerin dinî eğilimlerinin bir başa çıkma mekanizması veya yaşam kalitesi belirleyicisi olarak rolünü tespit etmek hedeflenmiştir.

Ölçek, dinî duygulanım ve eğilimleri nicel olarak değerlendirerek, bu yapının sosyo-ekonomik faktörler ve eğitim düzeyi gibi değişkenlerle olan ilişkisini ortaya koymaya yardımcı olur. Bu sayede, din psikolojisi ve sosyal psikoloji alanlarında kuramsal modellerin test edilmesine olanak tanır.

Yapı

Ölçek, “Dindarlık Eğilimi” (Religiosity Tendency) adı verilen psikolojik yapıyı ölçmektedir. Dindarlık, genellikle çok boyutlu bir yapı olarak kabul edilir ve bilişsel (inançlar), duygusal (duygulanım) ve davranışsal (ritüeller, pratikler) bileşenleri içerir. Bu ölçek, bireyin dinî yaşamına ne ölçüde eğilimli olduğunu, yani dinî düşünce ve eylemlere olan genel yatkınlığını değerlendirir.

Ölçeğin geliştirildiği tez çalışması, bu eğilimi özellikle sistem meşrulaştırma ve yaşam doyumu gibi sosyal psikolojik yapılarla ilişkilendirerek, dinî eğilimin bireyin sosyal çevresiyle ve kişisel iyi oluşuyla olan etkileşimini merkeze alır. Bu nedenle, ölçülen yapı sadece dindarlığın yüzeydeki ifadelerini değil, aynı zamanda bireyin içsel motivasyonlarını ve dinî duygusal deneyimlerini de kapsayabilir.

Geçerlik

Dindarlık Eğilimi Ölçeği bir geliştirme çalışması olmasına rağmen, sunulan kaynak özetinde geçerlik (validity) analizlerine dair spesifik sonuçlar belirtilmemiştir. Bir psikometri aracı olarak, ölçeğin yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve ölçüt geçerliği gibi temel geçerlik türlerinin tezin orijinal çalışmasında detaylı olarak incelenmiş olması beklenmektedir.

Geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin gerçekten dinî eğilimi ölçüp ölçmediğini ve bu yapıyı diğer ilgili veya ilgisiz yapılardan ayırt edip edemediğini gösterir. Okuyucuların, ölçeğin geçerlik verilerine ulaşmak için Karaçay (2011) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinin tamamını incelemesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (reliability) bilgileri, kaynak özetinde belirtilmemiştir. Tipik olarak geliştirme çalışmalarında iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirlik analizleri gerçekleştirilir. Bu analizler, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı maddeler aracılığıyla tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini gösterir.

Güvenirlik verileri, ölçeğin ölçüm hatasını en aza indirme yeteneği açısından kritik öneme sahiptir. Ölçeğin bilimsel çalışmalarda doğru bir şekilde kullanılabilmesi için, tezin orijinal metninde yer alan güvenirlik katsayılarının incelenmesi zorunludur.

Faktör Analizi

Dindarlık Eğilimi Ölçeği bir geliştirme çalışması olduğu için, ölçeğin yapısal boyutlarını belirlemek üzere faktör analizi yapılmış olması muhtemeldir. Faktör analizi, ölçek maddelerinin altında yatan temel boyutları (faktörleri) ortaya çıkarmayı amaçlar. Bu analiz, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu bir yapıyı mı temsil ettiğini belirler.

Eğer ölçek, dindarlığın farklı yönlerini (örneğin, içsel dindarlık, dışsal dindarlık, dinî deneyim) ölçen alt boyutlara sahipse, bu faktörlerin açıklayıcı varyansları ve yük değerleri orijinal tezde detaylandırılmıştır. Sunulan özet bilgide bu detaylara yer verilmemiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Kaynak özetinde derecelendirme bilgisi yer almamakla birlikte, psikolojik eğilim ölçeklerinde yaygın olarak kullanılan Likert tipi derecelendirme formatının kullanıldığı varsayılmaktadır (örneğin, 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler.

Yaş Grubu: Yetişkinlik dönemi (Özellikle işsiz bireyler üzerinde uygulanmıştır).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Karaçay’ın (2011) yüksek lisans tezi kapsamında, işsiz bireyler örnekleminde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Din Psikolojisi, Sosyal Psikoloji, Dindarlık, Psikometri, Ölçek, Ölçme Aracı, Dini İnanç.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2011

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya akademik çalışmalarda kullanımı için gerekli izinler ve ücret bilgisi tezin yayınlandığı kuruma (Mersin Üniversitesi) ve yazar G. Karaçay’a danışılmalıdır. Yüksek lisans tezleri genellikle kamuya açık kaynaklardır, ancak ölçeğin kullanımı için yazar izni önerilir.

Kaynakça

Karaçay, G. (2011). İşsiz bireylerde yaşam doyumu: Eğitim, dini duygulanım ve sistemi meşrulaştırma bakımından bir inceleme (Yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.

Tezin orijinal kaynağı YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde erişime açıktır: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesine buradan ulaşılabilir: dindarlik-egilimi-olcegi-toad.pdf

Dindarlık Eğilimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Dindarlık Eğilimi Ölçeği’nin orijinal maddeleri, sunulan kaynak özetinde yer almamaktadır. Ölçek maddelerine ulaşmak için, Karaçay (2011) tarafından hazırlanan İşsiz bireylerde yaşam doyumu: Eğitim, dini duygulanım ve sistemi meşrulaştırma bakımından bir inceleme başlıklı yüksek lisans tezinin tam metninin incelenmesi gerekmektedir.