Tekerlekli Sandalye Kullananlarda Omuz Ağrı İndeksi

Özet

Tekerlekli Sandalye Kullananlarda Omuz Ağrı İndeksi (Wheelchair User Shoulder Pain Index – WOAD/WUSPI gibi orijinal bir ölçeğin adaptasyonu), özellikle tekerlekli sandalye kullanan bireylerde sıkça rastlanan omuz ağrısının şiddetini ve bu ağrının günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki etkisini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve kültürel adaptasyon çalışmaları Ş. Yılmaz ve S. Başar tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda psikometrik özelliklerini incelemeyi ve geçerli bir değerlendirme aracı olarak kullanılabilirliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, tekerlekli sandalye kullanıcılarının yaşam kalitesini ve fonksiyonel bağımsızlığını doğrudan etkileyen omuz sorunlarının takibinde önemli bir rol oynamaktadır. Adaptasyon sürecinde, dilsel eşdeğerlik ve kültürel uygunluk dikkatle ele alınmış, ancak yayımlanan kaynakta detaylı geçerlik ve güvenirlik sonuçları özetlenmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Omuz ağrısı, tekerlekli sandalye, ağrı indeksi, fonksiyonel kısıtlama, uyarlama, rehabilitasyon, yaşam kalitesi.

Yazarlar

Ş. Yılmaz, Selda Başar

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, tekerlekli sandalye kullanıcılarında görülen omuz ağrısının şiddetini, sıklığını ve bu ağrının günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirme yeteneği üzerindeki yarattığı fonksiyonel kısıtlamaları objektif ve standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Kronik omuz ağrısı, tekerlekli sandalye kullanıcıları arasında yaygın bir ikincil komplikasyon olduğundan, bu ölçek klinik değerlendirme ve tedavi sonuçlarının izlenmesi için kritik öneme sahiptir.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini koruyarak, Türkiye’deki klinisyenler ve araştırmacılar için güvenilir bir değerlendirme aracı sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, uygulanan fizik tedavi ve rehabilitasyon programlarının etkinliği daha doğru bir şekilde değerlendirilebilecektir.

Yapı

Tekerlekli Sandalye Kullananlarda Omuz Ağrı İndeksi, genellikle iki ana boyutu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder:

• Ağrı Şiddeti ve Sıklığı: Bireyin belirli aktiviteler sırasında veya dinlenirken hissettiği omuz ağrısının derecesini ve ne kadar sık tekrarlandığını değerlendirir.
• Fonksiyonel Kısıtlama/Disabilite: Omuz ağrısı nedeniyle tekerlekli sandalye itme, transfer yapma, giyinme, kişisel hijyen ve ev işleri gibi temel günlük yaşam aktivitelerinde (GYA) yaşanan zorlukların düzeyini ölçer.

Ölçek, bireyin subjektif ağrı deneyimini fonksiyonel sonuçlarla ilişkilendirerek, omuz patolojisinin yaşam kalitesine olan toplam etkisini kapsamlı bir şekilde ortaya koyar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasına ait yayımlanan özet kaynakta (Kongre Bildirisi), spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, bir ölçeğin geçerli kabul edilebilmesi için aşağıdaki geçerlik türlerinin araştırılması gerekmektedir:

• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı (omuz ağrısına bağlı fonksiyonel bozukluk) gerçekten ölçüp ölçmediği incelenmelidir. Bu genellikle Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) ile yapılır.
• Kriter Geçerliği (Criterion Validity): Ölçeğin, altın standart olarak kabul edilen veya benzer bir yapıyı ölçen diğer geçerli ölçeklerle (örneğin, VAS, DASH veya SF-36 gibi yaşam kalitesi ölçekleri) korelasyonu incelenmelidir.
• İçerik Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen alanın (tekerlekli sandalye kullanıcılarında omuz ağrısının fonksiyonel etkisi) tüm yönlerini temsil edip etmediği uzman görüşleri ile değerlendirilmelidir.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama çalışmasına ait kaynakta güvenirlik değerlerine dair detaylı bilgi sunulmamıştır. Tipik olarak, psikometrik açıdan sağlam bir ölçeğin güvenilirliği aşağıdaki yöntemlerle test edilmelidir:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçekteki maddelerin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa (α) katsayısı hesaplanmalıdır. Yüksek bir alfa değeri (genellikle 0.70 ve üzeri) güçlü iç tutarlılığa işaret eder.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Ölçeğin aynı bireylere farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediği incelenmelidir. Bu, ölçeğin zamana karşı kararlılığını gösterir.
• Yarıya Bölme Güvenirliği (Split-Half Reliability): Ölçek maddelerinin iki yarıya bölünüp bu iki yarının sonuçlarının korelasyonunun incelenmesi de kullanılan bir yöntemdir.

Faktör Analizi

Orijinal Tekerlekli Sandalye Kullananlarda Omuz Ağrı İndeksi, muhtemelen çok boyutlu bir yapıyı ölçtüğü için, Türkçe adaptasyon sürecinde ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanması kritik öneme sahiptir.

Genellikle psikometrik çalışmalarda, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde yapısı keşfedilirken, daha sonra Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak orijinal ölçeğin faktör yapısının (örneğin, ağrı şiddeti ve fonksiyonel kısıtlama alt boyutları) Türkçe çeviride korunup korunmadığı test edilmelidir. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğinin temelini oluşturur.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirimli Anket Tipi (Self-report Questionnaire)

Language Available: Türkçe (Turkish). Orijinal dil büyük ihtimalle İngilizcedir.

Population Group: Tekerlekli Sandalye Kullanıcıları

Age Group: Yetişkin Popülasyon (Adaptasyon çalışması 18 yaş ve üstü bireyler üzerinde yapılmış olması beklenir.)

Population Details: Spinal kord yaralanması, serebral palsi, amputasyon veya diğer nörolojik/ortopedik nedenlerle manuel veya elektrikli tekerlekli sandalye kullanan bireyler.

Test Methodology: Bireylerin son bir hafta veya ay içerisindeki omuz ağrısı deneyimlerini ve bu ağrının günlük aktivitelerine etkisini belirtmeleri istenen, Likert tipi veya benzeri bir derecelendirme sistemi kullanan bir ölçek. Derecelendirme sistemi kaynakta belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Rehabilitasyon, omuz ağrısı, fonksiyonel değerlendirme, psikometri, adaptasyon, fizik tedavi, engellilik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Selda Başar)

Correspondence Address: Gazi Üniversitesi (Sorumlu yazarın mevcut kurumu).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2017

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımına veya yayınlanmasına dair izin ve ücret bilgileri adaptasyon kaynağında belirtilmemiştir. Kullanım için sorumlu yazar Selda Başar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: tekerlekli-sandalye-kullananlarda-omuz-agri-indeksi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Yılmaz, Ş.,& Başar, S. (2017). Tekerlekli Sandalye Kullananlarda Omuz Ağrı İndeksi’nin Türkçe çevirisi ve kültürel adaptasyonu. Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi, içinde (ss. 235). Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi.
2. Ölçeğin orijinal geliştirme makalesi (Referans 1’de belirtilmemiştir, ancak uluslararası literatürde Wheelchair User Shoulder Pain Index – WUSPI veya benzeri isimlerle bulunabilir).

Tekerlekli Sandalye Kullananlarda Omuz Ağrı İndeksi Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Bu ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddeler için yazarın orijinal kongre bildiri metnine başvurulması gerekmektedir.