Basit Omuz Testi

Özet

Basit Omuz Testi (BOT), omuz fonksiyonu ve günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılıkları değerlendirmek amacıyla kullanılan, hastanın kendi bildirimine dayanan bir ölçektir. Bu giriş, Çiğdem Ayhan, E. Ünal ve Y. Yakut tarafından 2010 yılında gerçekleştirilen Türkçe versiyonunun güvenirlik ve geçerlik çalışmasını özetlemektedir. Çalışma, BOT’un Türk popülasyonunda fizyoterapi ve rehabilitasyon alanında geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Ölçek, özellikle omuz patolojileri sonrası fonksiyonel iyileşmenin takibinde önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Basit Omuz Testi, Omuz Fonksiyonu, Güvenirlik, Geçerlik, Adaptasyon, Fizyoterapi, Rehabilitasyon, DASH, ICC, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Çiğdem Ayhan, E. Ünal, Y. Yakut

Amaç

Basit Omuz Testi (BOT), bireylerin omuz fonksiyonlarını ve omuz sorunlarından kaynaklanan günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılık düzeylerini sübjektif olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Orijinal ölçek, hastaların kendi bildirimlerine dayalı olarak omuz sağlığını ve işlevselliğini ölçmeyi hedefler.

Ayhan ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasının temel amacı ise, bu klinik olarak önemli ölçüm aracının Türkçe konuşan popülasyonlarda kullanılabilirliğini sağlamak ve psikometrik özelliklerini (özellikle güvenirlik ve geçerlik) tespit etmektir. Bu sayede omuz rehabilitasyonunda uluslararası standartlarda bir ölçüm aracı Türk klinik uygulamasına kazandırılmıştır.

Yapı

BOT, omuzun işlevsel kapasitesini ve hastanın algıladığı kısıtlılık seviyesini ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Ölçek, genellikle ağrı, hareket açıklığı ve günlük aktiviteleri gerçekleştirme yeteneği gibi alanları kapsayan 12 temel maddeden oluşur. Ölçek, üst ekstremite fonksiyon bozukluğunun derecesini belirlemeye odaklanır.

Uyarlama çalışmasında toplam 42 madde değerlendirilmiş olup, bu maddeler iki ana alt boyutta incelenmiştir: Basit Omuz Testi (12 madde) ve Kol, Omuz ve El Sorunları Anketi (DASH – 30 madde). Bu kombinasyon, BOT’un yapısal geçerliğini daha kapsamlı bir üst ekstremite değerlendirme aracı olan DASH ile karşılaştırmayı mümkün kılmıştır.

Geçerlik

Basit Omuz Testi’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, yapısal geçerlik ve ölçütsel geçerlik olmak üzere iki temel boyutta incelenmiştir. Yapısal geçerlik, BOT puanlarının teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer klinik ölçümlerle korelasyonu analiz edilerek değerlendirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, BOT ile kas kuvveti (r=0.440), aktif normal eklem hareketi (ANEH, r=0.452) ve ağrı (r=0.436) ölçümleri arasında iyi düzeyde pozitif ilişkiler bulunmuştur.

Bu bulgular, BOT’un ölçmeyi amaçladığı yapıyı (omuz fonksiyonunu) başarıyla temsil ettiğini göstermektedir. Ayrıca, ölçütsel geçerlik kapsamında, BOT’un üst ekstremite işlevselliğini ölçen standart bir araç olan DASH (Kol, Omuz ve El Sorunları Anketi) ile ilişkisi incelenmiş ve aralarında iyi düzeyde bir korelasyon (r=0.538) gözlenmiştir. Bu korelasyon, BOT’un bilinen diğer geçerli araçlarla uyumlu sonuçlar verdiğini doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, test-tekrar test güvenirliği için Intraclass Correlation Coefficient (ICC) ve iç tutarlılık için Cronbach Alfa değeri kullanılarak yapılmıştır. Her iki yöntem de BOT’un Türkçe versiyonunun iyi düzeyde güvenilir olduğunu ortaya koymuştur.

Test-tekrar test güvenirliği (zamana karşı kararlılık), ICC=0.743 (%95 güven aralığı: 0.610-0.835) olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçümün zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini işaret eder ve klinik kullanıma uygunluğunu gösterir. İç tutarlılık değerleri ise test için Cronbach Alfa=0.726 ve tekrar test için Cronbach Alfa=0.754 olarak hesaplanmıştır. Bu alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin iç tutarlılığının yeterli düzeyde olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak materyalde Basit Omuz Testi’nin (BOT) Türkçe uyarlamasına ilişkin ayrıntılı açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi sonuçları açıkça belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin değerlendirmesinde 2 alt boyutun kullanıldığı belirtilmiştir: 12 maddelik BOT ve 30 maddelik DASH.

BOT’un orijinal yapısının 12 maddelik tek bir toplam puan vermesi amaçlanmıştır. Yapısal geçerlik bulguları, BOT’un tek başına veya bu kombinasyon içinde omuz fonksiyonunu ölçme yeteneğinin güçlü olduğunu göstermektedir, bu da orijinal faktör yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğuna dair dolaylı kanıt sunmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 42 maddelik birleşik format (12 madde BOT, 30 madde DASH). Cevaplar 5’li Likert ölçeği üzerinden derecelendirilir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanmış Versiyon)

Popülasyon Grubu: Omuz sorunları veya üst ekstremite disfonksiyonu yaşayan yetişkin hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışma genellikle fiziksel rehabilitasyon hastalarını kapsar).

Popülasyon Detayları: Fizyoterapi ve rehabilitasyon alanındaki hastalar üzerinde test edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporu. Hastalardan omuz fonksiyonları ve günlük aktivitelerdeki kısıtlılıkları 5’li Likert tipi bir derecelendirme ile belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

BOT, Likert Ölçeği, Fiziksel Fonksiyon, Üst Ekstremite, Test-Tekrar Test Güvenirliği, Yapısal Geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Çiğdem Ayhan)

Yazışma Adresi: Veri Kaynağında belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Basit Omuz Testi’nin Türkçe uyarlamasına ait güvenirlik ve geçerlik çalışması 2010 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları ile ilgili detaylı bilgi ve izinler için sorumlu yazar Çiğdem Ayhan ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

• Ayhan, Ç., Ünal, E. ve Yakut, Y. (2010). Basit Omuz Testi’nin Türkçe versiyonu: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Fizyoterapi Rehabilitasyon, 21(2), 68-74.
• Makalenin orijinal bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr
• Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: basit-omuz-testi-toad.pdf

Basit Omuz Testi Maddeleri

Bu uyarlama çalışması, toplamda 42 madde içeren iki alt boyutu değerlendirmiştir:

• Basit Omuz Testi ( 12 m ) :
• Kol,Omuz ve El Sorunları Anketi ( 30 m ) :

Maddelerin derecelendirilmesi 5’li likert tipi ölçek kullanılarak yapılır:

1. kesinlikle katılmıyorum
2. katılmıyorum
3. yarı yarı yarıya katılıyorum
4. katılıyorum
5. tamamen katılıyorum