Western Ontario Omuz Dengesizliği Ölçeği

Özet

Western Ontario Omuz Dengesizliği Ölçeği (WOSI), omuz dengesizliğinin hastaların yaşam kalitesi ve günlük işlevleri üzerindeki etkisini ölçmek amacıyla geliştirilmiş, hastanın bildirdiği bir sonuç ölçütüdür (Patient-Reported Outcome Measure – PROM). Bu ölçek, omuz instabilitesi olan bireylerin yaşadığı engellilik düzeyini çok boyutlu olarak değerlendirir. Ölçeğin Türkçe versiyonu, Başar ve arkadaşları tarafından 2017 yılında gerçekleştirilen kültürler arası uyarlama ve validasyon çalışmasıyla Türk popülasyonunun kullanımına sunulmuştur. Bu çalışma, WOSI’nın Türk kültüründe güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Omuz dengesizliği, WOSI, psikometrik özellikler, uyarlama, yapı geçerliliği, iç tutarlılık, test-tekrar test.

Yazarlar

Selda Başar, Gülay Günaydın, Zeynep Hazar Kanık, Ufuk Sözlü, Z. Burcu Alkan, Ömer Oğuz Pala, Serap Çıtaker, Ufuk Kanatlı.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, omuz dengesizliği yaşayan bireylerin yaşadığı işlevsel kısıtlamaları, semptomları ve yaşam kalitesi üzerindeki etkileri kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. WOSI, klinik uygulamada ve araştırmalarda tedavi sonuçlarını ve hastanın subjektif iyileşme düzeyini takip etmek için kritik bir araçtır.

Türkçe adaptasyon çalışmasının özel amacı, orijinal WOSI ölçeğinin Türk kültürüne dilsel ve kültürel uygunluğunu sağlamak ve psikometrik geçerlik ve güvenirlik özelliklerini inceleyerek ölçeğin Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında standartlaştırılmış kullanımına zemin hazırlamaktır.

Yapı

Western Ontario Omuz Dengesizliği Ölçeği (WOSI), omuz dengesizliğinden kaynaklanan engellilik düzeyini ve sağlıkla ilişkili yaşam kalitesindeki düşüşü ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Orijinal WOSI, genellikle dört ana alt boyutta işlevsellik kaybını inceler: semptomlar (ağrı, uyuşma), spor/eğlence faaliyetleri, yaşam tarzı (iş, uyku, giyinme) ve duygusal durum (endişe, hayal kırıklığı).

Bu yapı, hastanın omuz sorununu günlük hayatta, fiziksel aktivitelerde ve psikolojik açıdan nasıl deneyimlediğini yansıtır ve omuz instabilitesinin tüm etkilerini tek bir skor üzerinden değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin Türk versiyonunun geçerliği, öncelikle yapı geçerliliği (construct validity) açısından incelenmiştir. Bu bağlamda, ölçeğin teorik olarak ilgili olması beklenen diğer ölçütlerle tutarlılığını gösteren yakınsak geçerlilik (convergent validity) analizleri gerçekleştirilmiştir.

Yakınsak geçerliliğin değerlendirilmesi için WOSI toplam skorları, diğer yerleşik omuz değerlendirme araçları olan Rowe Skoru, Omuz Dengesizliği Yaşam Kalitesi Ölçeği (OSIQ), Kol, Omuz ve El Engellilik Ölçeği (DASH) ve Western Ontario Rotator Manşet Ölçeği (WORC) toplam skorları ile karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmalar, WOSI’nın benzer yapıları ölçen diğer araçlarla yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve dolayısıyla geçerli olduğunu doğrulamıştır.

Güvenirlik

WOSI ölçeğinin güvenirliği, maddelerin aynı yapıyı ölçme tutarlılığını gösteren iç tutarlılık ve zaman içinde sonuçların istikrarını gösteren test-tekrar test güvenilirliği analizleri kullanılarak kapsamlı bir şekilde değerlendirilmiştir.

İç tutarlılık, Cronbach’ın Alfa katsayısı ile belirlenmiştir. Bu adaptasyon çalışmasında Cronbach’ın Alfa değeri 0,70 olarak rapor edilmiştir, bu da kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyine işaret etmektedir. Test-tekrar test güvenilirliği ise Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC) kullanılarak hesaplanmıştır. Araştırmacılar, 0,80 veya daha yüksek bir ICC değerini anlamlı ve kabul edilebilir düzeyde güvenirlik göstergesi olarak kabul etmişlerdir.

Faktör Analizi

Kaynak materyalde, Türk versiyonunun faktör yapısına ilişkin ayrıntılı bir Keşfedici veya Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları açıkça belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin yapı geçerliliği, diğer ölçütlerle karşılaştırmalı analizler yoluyla desteklenmiştir.

WOSI’nın orijinal çok boyutlu yapısı (semptomlar, spor/eğlence, yaşam tarzı, duygusal durum), Türk adaptasyonunun da omuz dengesizliğinin çeşitli yönlerini ölçtüğünü ima etmektedir. Ölçeğin bu boyutları koruyup korumadığı, ileri düzeyde geçerlik çalışmalarıyla daha net ortaya konulabilir.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Hastanın bildirdiği sonuç ölçütüdür (PROM). Orijinal ölçek 21 maddeden oluşur ve genellikle 100 mm’lik Görsel Analog Ölçek (VAS) veya Likert tipi bir derecelendirme kullanır. Derecelendirme formatına dair detay adaptasyon özetinde belirtilmemiştir.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal: İngilizce)

Popülasyon Grubu: Omuz dengesizliği veya instabilitesi tanısı almış hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyon.

Popülasyon Detayları: Omuz instabilitesi veya tekrarlayan omuz çıkığı öyküsü olan klinik hastalar üzerinde valide edilmiştir.

Test Metodolojisi: Kültürler arası adaptasyon, dilsel çeviri, geri çeviri ve ardından psikometrik geçerlilik ve güvenilirlik analizleri ile desteklenen standart adaptasyon süreci.

Anahtar Kelimeler

Omuz instabilitesi, yaşam kalitesi, adaptasyon, psikometri, geçerlik, güvenirlik, DASH, WORC.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlantı E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Selda Başar)

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı dönemdeki yazışma adresi ilgili akademik makalede (Rheumatology International) bulunabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Testin Adaptasyon Yılı: 2017 (Türkçe versiyonun yayımlandığı yıl).

İzinler ve Ücretler: WOSI ölçeğinin kullanımı, orijinal geliştiricilerin ve adaptasyon çalışmasını yapan yazarların telif haklarına tabidir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar (Selda Başar) veya orijinal ölçek geliştiricileri ile iletişime geçilerek teyit edilmelidir.

Derecelendirme: Ölçeğin derecelendirme mekanizması, hastanın verdiği yanıtlara göre hesaplanır ve toplam skorun 0 (en iyi durum) ile 2100 (en kötü durum) arasında değiştiği standart WOSI puanlama sistemini takip etmesi beklenir.

Kaynakça

• Başar, S., Günaydın., G., Hazar Kanık, Z., Sözlü, U., Alkan, Z.B., Pala, Ö.O., Çıtaker, S.,& Kanatlı, U. (2017). Western Ontario Shoulder Instability Index: cross-cultural adaptation and validation of the Turkish version. Rheumatology International, 37(9), 1559-1565.

Bu ölçeğe ait orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: western-ontario-omuz-dengesizligi-olcegi-toad.pdf

Western Ontario Omuz Dengesizliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi, puanlama kılavuzu ve uygulama prosedürleri için lütfen referans makaleye (Başar et al., 2017) ve orijinal ölçek dokümantasyonuna başvurunuz.