Takdir Etme Ölçeği

Özet

Takdir Etme Ölçeği (TÖ), bireylerin sahip oldukları şeylere, deneyimledikleri anlara ve kişilerarası ilişkilerine yönelik takdir duygularını ve şükür düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış kapsamlı bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle pozitif psikoloji alanında yapılan araştırmalarda, psikolojik iyi olma hali ile şükran arasındaki karmaşık ilişkiyi derinlemesine incelemek için geliştirilmiştir. Ölçek, sekiz farklı alt boyutu kapsayan geniş bir madde havuzuna sahiptir ve bu yapısıyla takdir etme olgusunun çok yönlü doğasını yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Takdir Etme Ölçeği, Şükür, Minnettarlık, Psikolojik İyi Olma, Ölçek Uyarlama, İç Tutarlılık, Faktör Analizi

Yazarlar

Göcen, G.

Amaç

Takdir Etme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin hayatlarındaki olumlu unsurları algılama, fark etme ve bunlara değer verme düzeylerini psikometrik olarak ölçmektir. Ölçek, orijinal yapısının Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınamak ve bu sayede Türkiye’de gerçekleştirilecek akademik çalışmalara sağlam bir ölçüm aracı sunmak üzere uyarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirilme süreci, özellikle şükür ve psikolojik iyi olma arasındaki korelasyonu inceleyen doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda, ölçek sadece takdiri ölçmekle kalmaz, aynı zamanda bu yapının bireyin genel yaşam memnuniyeti ve ruh sağlığı üzerindeki etkilerini analiz etmeye olanak tanır.

Yapı

Takdir Etme Ölçeği, takdir etme yapısını ölçen 57 maddeden ve bu maddelerin dağıldığı 8 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu sekiz alt boyut, takdirin sadece soyut bir duygu değil, günlük yaşamın farklı alanlarına yayılan çok boyutlu bir fenomen olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar, bireyin sahip olduklarına odaklanmasından, dini inançlarının şükür üzerindeki etkisine ve kişilerarası ilişkilerdeki minnettarlık ifadesine kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Bu kapsamlı yapı, araştırmacılara takdir etme eğilimlerini detaylı olarak analiz etme imkanı sunar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla yürütülen analizlerde, verilerin faktör çözümlemesi için uygunluğunu belirlemek üzere istatistiksel testler uygulanmıştır. Bu testler arasında KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) ve Barlett testleri yer almaktadır.

Yapılan analizler sonucunda elde edilen KMO ve Barlett testlerinin sonuçları, örneklem verilerinin faktör çıkarımı için uygun olduğunu göstermiştir. Bu uygunluk üzerine, ölçeğin temel bileşenleri tespit edilmiş ve faktörlerin hesaplanmasında öz değerlerinden (eigenvalues) faydalanılmıştır. Bu süreç, ölçeğin teorik yapıyı ne derece doğru temsil ettiğini kanıtlamayı amaçlamıştır.

Güvenirlik

Takdir Etme Ölçeği’nin güvenirliği, çeşitli istatistiksel yöntemlerle incelenmiştir. İç tutarlılık güvenirliği, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme tutarlılığını gösteren Cronbach Alpha katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Yüksek Cronbach Alpha değerleri, ölçeğin iç tutarlılığının yeterli düzeyde olduğunu işaret eder.

Ayrıca, paralel eş değer test güvenirliği ve madde-toplam korelasyonlarından elde edilen güvenirlilik analizleri de hesaplanmıştır. Maddelerin ayırt edicilik gücünü değerlendirmek için, katılımcıların toplam puanlarına göre % 27’lik alt ve üst gruplar oluşturulmuştur. Bu alt ve üst grupların madde bazındaki puanları, gruplar arası anlamlı fark olup olmadığını belirlemek amacıyla t-testi ile karşılaştırılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin yüksek ve düşük düzeyde şükür hisseden bireyleri başarıyla ayırabildiğini göstermiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla temel bileşenler analizi yapılmıştır. Bu süreç, verilerin faktör çözümlemesi için uygunluğunu sağlayan KMO ve Barlett testlerinin onayının ardından ilerlemiştir.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısını destekler nitelikte olup, 8 farklı alt boyutu temsil eden faktörlerin belirlenmesinde öz değer kriterleri kullanılmıştır. Bu alt boyutlar, takdir etme eğiliminin farklı yönlerini ölçerek, ölçeğin kapsamlı bir değerlendirme sunmasına olanak tanımıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 8 alt boyut ve toplam 57 madde içeren öz bildirim ölçeği.

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Doktora tezi bağlamında saha araştırması katılımcıları).

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle üniversite öğrencileri ve/veya genel yetişkin popülasyonu).

Popülasyon Detayları: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde yürütülen doktora tezi kapsamında saha araştırmasına katılan örneklem verileri kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: 7’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak uygulanan öz bildirim anketi. (Örnek derecelendirme: 1=bana hiç uygun değil – 7=bana tamamen uygun). (Kaynakta belirtilen aralıklar: 1=bana hiç uygun değil uygun – 3=bana uygun, 7’li Likert yapısıyla tutarlı olacak şekilde genişletilmiştir.)

Anahtar Kelimeler

Şükür Ölçeği, Likert Ölçeği, Psikometri, Ayırt Edicilik Analizi, Doktora Tezi, Öz Değer

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tez Kaynağına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, G. Göcen tarafından 2012 yılında tamamlanan doktora tezi kapsamında kullanılmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için yazarla doğrudan iletişim kurulması önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: takdir-etme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Göcen, G. (2012). Şükür ve psikolojik iyi olma arasındaki ilişki üzerine bir alan araştırması (Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
2. Şencan, H. (2005). Sosyal ve Davranışsal Ölçümlerde Güvenirlik ve Geçerlik.. (Ölçek geçerlik bölümünde referans gösterilen ikincil kaynak).
3. Tez Veri Tabanı Kaynağı: tez.yok.gov.tr

Takdir Etme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, toplam 57 maddeden oluşmakta olup, takdir etme yapısını aşağıdaki 8 alt boyut üzerinden değerlendirmektedir:

• Sahiptelik
• Farkındalık
• Günlük Hayatta Dini Yanlar
• Yaşanan An
• Kişisel Sosyal Karşılaştırma
• Şükür
• Kayıp-Sıkıntı
• Kişilerarası İlişkiler