Beden İmgesi Baş Etme Stratejileri Ölçeği

Özet

Beden İmgesi Baş Etme Stratejileri Ölçeği (BİBSÖ), bireylerin kendi vücut algılarıyla ilişkili olumsuz duygu ve düşüncelerle başa çıkmak için kullandıkları psikolojik ve davranışsal stratejileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türkçe diline uyarlaması olarak Tayfun Doğan, Fatih Sapmaz ve Tamer Totan tarafından 2010 yılında psikometri çalışmaları tamamlanarak kullanıma sunulmuştur. Ölçek, özellikle beden imgesi kaygısının yaygın olduğu popülasyonlarda başa çıkma mekanizmalarının anlaşılmasına önemli katkılar sağlamaktadır.

BİBSÖ, 29 maddeden ve üç temel alt boyuttan oluşmaktadır: Görünüşü Düzeltme, Olumlu Mantıksal Kabullenme ve Kaçınma. Bu alt boyutlar, bireylerin bedenlerine yönelik algılarını yönetme biçimlerindeki çeşitliliği yansıtır. Ölçeğin güvenilirlik ve geçerlilik analizleri, Türk kültürüne özgü örneklemler üzerinde titizlikle gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Beden İmgesi, Baş Etme Stratejileri, BİBSÖ, Psikolojik Ölçek Uyarlaması, Öz Algı, Vücut Memnuniyeti.

Yazarlar

Tayfun Doğan, Fatih Sapmaz, Tamer Totan.

Amaç

Beden İmgesi Baş Etme Stratejileri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin beden imgesi ile ilgili yaşadıkları olumsuzluklarla başa çıkmak için kullandıkları spesifik stratejileri standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, klinik ve akademik araştırmalarda, beden dismorfik bozuklukları, yeme bozuklukları ve genel özgüven düzeyleri gibi konularla ilişkili başa çıkma yöntemlerini tespit etmek için değerli bir araç sunmaktadır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türkiye’deki araştırmacılara ve ruh sağlığı profesyonellerine, kültürel bağlamda geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanmış bir ölçüm aracı sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türk popülasyonundaki bireylerin bedenleriyle ilgili algılarına verdikleri tepkilerin derinlemesine analiz edilmesi mümkün hale gelmiştir.

Yapı

BİBSÖ’nün ölçtüğü psikolojik yapı, bireyin kendi vücuduna dair sahip olduğu bilişsel ve duygusal değerlendirmeler olan beden imgesi kavramıyla yakından ilişkilidir. Ölçek, bu olumsuz algılar karşısında sergilenen üç temel baş etme stratejisini faktöriyel olarak ayırmaktadır: Görünüşü Düzeltme, Olumlu Mantıksal Kabullenme ve Kaçınma. Bu stratejiler, adaptif (kabul) ve maladaptif (düzeltme veya kaçınma) başa çıkma mekanizmalarının spektrumunu temsil eder.

Yapısal olarak, ölçek maddeleri, bireyin görünüşüyle ilgili rahatsızlık duyduğu anlarda hangi eylemleri veya düşünsel süreçleri devreye soktuğunu belirlemeye odaklanır. Örneğin, düzeltme stratejileri genellikle dışa dönük, davranışsal çözümleri içerirken; mantıksal kabullenme, içsel bilişsel yeniden çerçeveleme süreçlerini yansıtır.

Geçerlik

BİBSÖ’nün Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin teorik yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla kapsamlı yapı geçerliği analizleri yürütülmüştür. Bu analizler sırasında iki temel istatistiksel yöntem kullanılmıştır: Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA).

AFA, veri setindeki gizli boyutları keşfetmek için kullanılırken, DFA ise belirlenen üç faktörlü yapının (Görünüşü Düzeltme, Olumlu Mantıksal Kabullenme, Kaçınma) Türk örnekleminde teorik beklentilere uygunluğunu ve model uyumunu test etmek için kullanılmıştır. Bu çift yönlü yaklaşım, ölçeğin yapısal tutarlılığını ve geçerliliğini güçlü bir şekilde desteklemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı durumlarda tutarlılığını göstermek amacıyla iki ana yöntemle hesaplanmıştır. İlk olarak, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa değeri hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösterir.

İkinci olarak, ölçeğin zamana karşı direncini ölçmek için test-tekrar test yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemde, aynı denek grubuna belirli bir zaman aralığıyla (genellikle 2-4 hafta) ölçek tekrar uygulanır ve iki uygulama arasındaki korelasyon katsayısı hesaplanır. Yüksek korelasyon değerleri, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar ürettiğini teyit etmiştir.

Faktör Analizi

BİBSÖ, yapılan faktör analizleri sonucunda toplam 29 madde ve 3 alt boyuttan oluşan bir yapı sergilemiştir. Bu üç alt boyut, bireylerin beden imgesiyle ilişkili zorluklarla başa çıkma yollarını temsil eden farklı strateji kümeleridir:

• Görünüşü Düzeltme (10 madde): Bu boyut, bireyin fiziksel görünümündeki algılanan kusurları aktif olarak gizlemeye, değiştirmeye veya iyileştirmeye yönelik davranışsal çabaları ifade eder.
• Olumlu Mantıksal Kabullenme (11 madde): Bu boyut, bilişsel yeniden değerlendirme ve rasyonel düşünce yoluyla olumsuz beden algılarını azaltma çabalarını içerir. Birey, olumsuzlukları abartmadığını veya bunların göreceli olduğunu kendine hatırlatır.
• Kaçınma (8 madde): Bu boyut, beden imgesiyle ilgili rahatsız edici duygu ve düşünceleri bilinçli olarak görmezden gelme veya bunlardan uzak durma eğilimini ifade eder.

Araç

Test Type: Uyarlama (Cross-cultural adaptation of an existing scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Genel Popülasyon ve Klinik Örneklemler

Age Group: Yetişkinler (Özellikle üniversite öğrencileri üzerinde geçerlilik çalışması yapıldığı varsayılmaktadır.)

Population Details: Türk kültürü örneklemi üzerinde psikometrik özellikleri test edilmiştir.

Test Methodology: 4’lü Derecekendirme (1=hiç katılmıyorum – 4=tamamen katılıyorum) kullanılarak öz bildirim yoluyla uygulanır.

Anahtar Kelimeler

Beden İmajı, Psikometri, Ölçek Uyarlaması, Cronbach Alfa, Faktör Yapısı, Bilişsel Stratejiler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Belirtilmemiş (Genellikle sorumlu yazarın üniversite adresi kullanılır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2010 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yazar Tayfun Doğan ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected].

Bu ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanımı genellikle kaynak gösterilerek serbesttir, ancak ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için yazardan resmi izin alınması gerekebilir.

Ölçeğin kaynak makalesine ait bilgilere uvt.ulakbim.gov.tr adresinden ulaşılabilir.

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı burada mevcuttur: beden-imgesi-bas-etme-stratejileri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Doğan, T., Sapmaz, F. ve Totan, T. (2010). Beden İmgesi Baş Etme Stratejileri Ölçeğinin Türkçe Uyarlaması. Anadolu Psikiyatri Dergisi,12(2), 121-129.

Beden İmgesi Baş Etme Stratejileri Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplamda 3 alt boyut ve 29 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 4’lü Likert tipindedir (1=hiç katılmıyorum – 4=tamamen katılıyorum).

• Görünüşü Düzeltme (10 madde): Görünüşümle ilgili beğenmediğim yönlerimi nasıl gizleyeceğimi düşünürüm.
• Olumlu Mantıksal Kabullenme (11 madde): Kendi kendime görünüşümle ilgili bir olumsuzluğu abartıyor olabileceğimi söylerim.
• Kaçınma (8 madde): Görünüşümle ilgili olumsuz duygu ve düşüncelerimi görmezden gelmeye çalışırım.