Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği

Özet

Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği (SBTÖ), bireylerin stresli durumlarla karşılaştıklarında kullandıkları çeşitli psikolojik ve davranışsal başa çıkma stratejilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, Nesrin H. Şahin ve A. Durak tarafından üniversite öğrencileri popülasyonuna uyarlanmıştır. Ölçek, toplam 30 maddeden oluşmakta ve bireylerin stres karşısındaki tepkilerini beş temel alt boyutta değerlendirmektedir. Bu alt boyutlar; İyimser Yaklaşım, Kendine Güvenli Yaklaşım, Çaresiz Yaklaşım, Boyun Eğici Yaklaşım ve Sosyal Desteğe Başvurma stratejilerini kapsamaktadır. Ölçeğin uyarlama çalışması, Türk Psikoloji Dergisi’nde yayımlanarak akademik alana kazandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Stresle başa çıkma, psikometrik ölçek, uyarlama, üniversite öğrencileri, başa çıkma stratejileri, güvenirlik, geçerlik, psikoloji

Yazarlar

Nesrin H. Şahin, A. Durak

Amaç

Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşadıkları stres faktörlerine karşı gösterdikleri farklı başa çıkma stillerini sistematik olarak belirlemektir. Ölçek, özellikle üniversite öğrencileri örnekleminde kullanıma uygun hale getirilmiş olup, bu genç yetişkin grubun stres yönetimi mekanizmalarını akademik araştırmalar ve klinik uygulamalar için ölçmeyi hedefler.

Bu uyarlama çalışması sayesinde, Türkiye’deki öğrenciler arasında yaygın olarak görülen başa çıkma davranışlarının profili çıkarılabilir ve bu profiller doğrultusunda önleyici veya destekleyici psikososyal müdahaleler geliştirilebilir.

Yapı

Ölçek, bireyin stres yaratan durumları nasıl değerlendirdiği ve bunlara nasıl tepki verdiği üzerine kurulu bilişsel ve davranışsal mekanizmaları kapsayan başa çıkma yapısını ölçmektedir. Ölçek, stresle başa çıkma tarzlarını beş temel ve birbirinden bağımsız alt boyuta ayırmaktadır. Bu ayrım, başa çıkma davranışlarının tek boyutlu değil, çok yönlü olduğunu vurgular.

Ölçeğin ölçtüğü beş temel alt boyut şunlardır:

• İyimser Yaklaşım: Stresörlere olumlu bir bakış açısıyla yaklaşma ve durumu yeniden çerçeveleme eğilimi.
• Kendine Güvenli Yaklaşım: Kendi yeteneklerine güvenerek aktif problem çözme çabası gösterme.
• Çaresiz Yaklaşım: Stresörler karşısında kontrol kaybı hissetme, pasifleşme ve mücadeleden kaçınma.
• Boyun Eğici Yaklaşım: Stres kaynağına veya duruma karşı edilgen kalma, kabullenme ve durumu değiştirmeye çalışmama.
• Sosyal Desteğe Başvurma: Stresle başa çıkmak için arkadaş, aile veya diğer sosyal ağlardan yardım arama.

Geçerlik

Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliği için Faktör Analizi yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Orijinal çalışmada, ölçeğin 5 alt boyutlu yapısının Türk kültüründeki üniversite öğrencilerinde de korunduğu gösterilmiştir.

Detaylı yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik sonuçları için okuyucuların Şahin ve Durak (1995) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurmaları önerilir. Bu tür uyarlama çalışmalarında genellikle orijinal ölçekle yüksek düzeyde korelasyon gösteren eş zamanlı geçerlik kanıtları sunulur.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, farklı alt ölçekler için hesaplanan güvenirlik katsayıları (muhtemelen Cronbach Alfa katsayısı) ile incelenmiştir. Elde edilen değerler, alt ölçeklerin farklı düzeylerde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik katsayıları (alpha değerleri) alt ölçeklere göre şu aralıklarda değişmektedir:

• İyimser Yaklaşım alt ölçeği için güvenirlik katsayısı: .49 ile .68 arasında değişmektedir.
• Kendine Güvenli Yaklaşım alt ölçeği için güvenirlik katsayısı: .62 ile .80 arasında değişmektedir.
• Çaresiz Yaklaşım alt ölçeği için güvenirlik katsayısı: .64 ile .73 arasında değişmektedir.
• Boyun Eğici Yaklaşım alt ölçeği için güvenirlik katsayısı: .47 ile .72 arasında değişmektedir.
• Sosyal Desteğe Başvurma alt ölçeği için güvenirlik katsayısı: .45 ile .47 arasında değişmektedir.

Bu değerler, özellikle Kendine Güvenli Yaklaşım alt ölçeğinin yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu, Sosyal Desteğe Başvurma ve Boyun Eğici Yaklaşım alt ölçeklerinin ise daha düşük güvenirlik değerleri gösterdiğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği, 5 temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu yapı, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe uyarlamasında da korunduğunu gösteren bir Faktör Analizi sonucudur. Uyarlama çalışmasında, maddelerin beklenen faktörlere yüklendiği ve bu beş faktörün stresle başa çıkma davranışının farklı yönlerini temsil ettiği belirlenmiştir.

Faktör yükleri ve model uyum indeksleri gibi detaylı Faktör Analizi sonuçları, uyarlama makalesinde ayrıntılı olarak sunulmuştur. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğinin psikometrik standartlara uygun olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik (Tipik olarak 18-25 yaş arası)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, toplam 30 maddeden oluşmaktadır. Cevaplar muhtemelen bir Likert Ölçeği formatında derecelendirilmektedir (Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçekler için tipik olarak Likert kullanılır).

Anahtar Kelimeler

Stres, başa çıkma, adaptasyon, psikolojik ölçüm, faktör yapısı, güvenirlik, iyimserlik, sosyal destek

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 1995 (Uyarlama yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçek akademik bir dergide yayımlandığı için, akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarlara referans verilerek ücretsizdir. Ticari veya büyük ölçekli uygulamalar için yazar Nesrin H. Şahin ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: stresle-basacikma-tarzlari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Şahin, N. H. ve Durak, A. (1995). Stresle başa çıkma tarzları ölçeği: Üniversite öğrencileri için uyarlanması. Türk Psikoloji Dergisi, 10(34), 56-73.

Makalenin orijinal bağlantısı: turkpsikolojidergisi.com

Stresle Başaçıkma Tarzları Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplamda 30 madde ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Alt boyutlar ve madde sayıları aşağıdaki gibidir:

• İyimser Yaklaşım
• Kendine Güvenli Yaklaşım
• Çaresiz Yaklaşım
• Boyun eğici Yaklaşım
• Sosyal Desteğe Başvurma

(Not: Ölçek maddelerinin tam metni kaynakta sağlanmamıştır, ancak alt boyutlar ve madde sayısı belirtilmiştir.)