Dini Başaçıkma Tarzları Ölçeği (DBTÖ)

Özet

Dini Başaçıkma Tarzları Ölçeği (DBTÖ), 2006 yılında Ayşe Güner tarafından kaleme alınan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçeğin temel amacı, bireylerin yaşadıkları stresli yaşam olayları karşısında başvurdukları çeşitli dini başaçıkma yöntemlerini ve tarzlarını psikometrik olarak ölçmektir. Bu çalışma, özellikle lise öğrencilerinin stresle başa çıkma stratejileri ile dini inançları ve uygulamaları arasındaki ilişkiyi incelemeye odaklanmıştır.

DBTÖ, dini kaynakları kullanarak zorluklarla mücadele etme biçimlerini nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır. Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında ergenlerin kullandığı olumlu (adaptif) ve olumsuz (maladaptif) dini başaçıkma mekanizmalarını ortaya çıkarmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Dini başaçıkma, başa çıkma tarzları, stres, psikometri, lise öğrencileri, dini psikoloji, Ayşe Güner.

Yazarlar

Ayşe Güner

Amaç

Dini Başaçıkma Tarzları Ölçeği’nin (DBTÖ) birincil amacı, bireylerin stres, travma veya zorluklarla karşılaştıklarında dini inançlarını ve ritüellerini nasıl kullandıklarını belirlemektir. Ölçek, dini başaçıkmanın farklı boyutlarını, yani kişinin Tanrı ile kurduğu ilişkiyi, kendine yönelik sorumluluk algısını ve cemaatle olan etkileşimini içeren spesifik davranış ve tutumları ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, akademik araştırmacılara ve klinik psikologlara, dini inancın psikolojik iyi oluş üzerindeki koruyucu veya risk teşkil eden etkilerini incelemek için geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, stres ve dindarlık arasındaki karmaşık ilişki daha sistematik bir şekilde analiz edilebilmektedir.

Yapı (Construct)

DBTÖ, psikolojideki Dini Başaçıkma (Religious Coping) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Lazarus ve Folkman’ın stres ve başaçıkma teorileri çerçevesinde ele alınır, ancak dini inanç sistemlerinin özgül etkileşimlerini içerir. Dini başaçıkma, bireyin stresörleri anlamlandırması, onlara tepki vermesi ve zorluklarla başa çıkmak için manevi kaynakları kullanması süreçlerini kapsar.

Bu ölçek, muhtemelen, literatürde yaygın olarak kabul gören pozitif dini başaçıkma (örneğin, Tanrı ile işbirliği, manevi destek arama) ve negatif dini başaçıkma (örneğin, Tanrı’yı suçlama, dini şüphe duyma) gibi alt boyutları ölçmek üzere yapılandırılmıştır. Ölçeğin temel yapısı, dini inancın bir kaynak olarak mı yoksa bir stres kaynağı olarak mı işlev gördüğünü ayırt etmeyi hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin kaynak özetinde spesifik geçerlik verileri belirtilmemiştir (-). Ancak, bir geliştirme çalışması olduğu göz önüne alındığında, orijinal yüksek lisans tezinde (Güner, 2006) detaylı geçerlik analizlerinin sunulmuş olması beklenmektedir. Bu analizler genellikle yapı geçerliği (faktör analizi sonuçları), kapsam geçerliği (uzman görüşleri) ve ölçüt bağımlı geçerliği (ilgili diğer psikolojik yapılarla korelasyonlar) içermektedir. Detaylı psikometrik bilgi için okuyucunun Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde bulunan orijinal teze başvurması gerekmektedir.

Güvenilirlik

Kaynak özetinde güvenilirlik bilgisi de belirtilmemiştir (-). Geliştirme sürecinin bir parçası olarak, ölçeğin iç tutarlılığını gösteren güvenilirlik katsayılarının hesaplanmış olması gerekmektedir. Tipik olarak, bu tür ölçeklerde Cronbach Alpha katsayısı kullanılarak maddelerin tutarlılığı incelenir. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki istikrarını değerlendirmek için test-tekrar test güvenilirliği çalışmalarının da yapılmış olması mümkündür. Tüm güvenilirlik sonuçları, Ayşe Güner’in 2006 tarihli tezinde ayrıntılı olarak yer almaktadır.

Faktör Analizi

Dini Başaçıkma Tarzları Ölçeği (DBTÖ) bir geliştirme ölçeği olduğundan, ölçeğin altında yatan yapıları belirlemek amacıyla faktör analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi dini başaçıkma boyutlarını temsil ettiğini ortaya çıkarmıştır. Faktör analizi sonuçları, muhtemelen, ölçeğin dini başaçıkmayı çok boyutlu bir yapı olarak ele aldığını ve farklı başaçıkma stillerini (örneğin, Tanrı’ya yönelme, pasif teslimiyet, aktif çaba) ayırt ettiğini göstermektedir. Orijinal tez, bu faktör yapısının detaylarını ve her bir alt faktöre yüklenen maddeleri içermektedir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Mevcut bir yapıya özgü olarak Türkçe ve yerel kültüre uygun geliştirilmiştir.)

Format: Ölçeğin derecelendirme sistemi hakkında kesin bilgi bulunmamakla birlikte, psikometrik enstrümanlarda yaygın olarak kullanılan Likert tipi derecelendirme sisteminin kullanıldığı varsayılmaktadır (örneğin, “Hiç katılmıyorum”dan “Tamamen katılıyorum”a kadar uzanan bir ölçek).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Lise Öğrencileri (Genellikle 14-18 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Çalışma, Sakarya Üniversitesi’nde yapılmış olup, örneklem grubu Sakarya ilindeki lise öğrencilerinden oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale). Katılımcılar maddelere kendilerine en uygun düşen yanıtı vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Dini tutumlar, psikolojik iyi oluş, stres yönetimi, yüksek lisans tezi, Sakarya, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya, Türkiye (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için genellikle ölçeği geliştiren Ayşe Güner‘den ve tez çalışmasının yapıldığı kurum olan Sakarya Üniversitesi’nden izin alınması gerekmektedir. Ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle ücretsizdir.

Ücret: Ticari bir ölçek değildir; akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle bir ücret talep edilmemektedir.

Test Yılı: 2006

Referanslar

Birincil Kaynak:

• Güner, A. (2006). Lise öğrencilerinde stres başaçıkma ve dini başaçıkma. (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.

Tez Merkezi Bağlantısı: Orijinal yüksek lisans tezine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçek PDF Dosyası: Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dini-basacikma-tarzlari-olcegi-dbto-toad.pdf

Dini Başaçıkma Tarzları Ölçeği (DBTÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Orijinal maddeler için Ayşe Güner’in 2006 tarihli yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.