Akran Saldırganlığıyla Başaçıkma Özyeterliği Ölçeği

Özet

Akran Saldırganlığıyla Başaçıkma Öz Yeterliği Ölçeği (PA-CSES), bireylerin akranları tarafından uygulanan saldırganlık veya zorbalık durumlarıyla başa çıkma becerilerine duydukları güveni ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2014 yılında Orkide Bakalım ve F. S. Öz tarafından gerçekleştirilmiştir. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk kültürü bağlamında geçerliğini ve güvenirliğini incelemeyi amaçlamış, böylece eğitim ve psikoloji alanlarında akran zorbalığına karşı koruyucu faktörlerin değerlendirilmesine olanak sağlamıştır. Ölçek, özellikle ergen popülasyonunda, zorlayıcı sosyal durumlarla başa çıkmada algılanan yeterlik düzeyini saptamak için önemlidir.

Anahtar Kelimeler

Akran Saldırganlığı, Öz Yeterlik, Başaçıkma, Psikometri, Adaptasyon, PA-CSES, Ergenlik, Zorbalıkla Mücadele.

Yazarlar

Orkide Bakalım, F. S. Öz.

Amaç

Akran Saldırganlığıyla Başaçıkma Öz Yeterliği Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin akran kaynaklı olumsuz ve saldırgan davranışlarla karşılaştıklarında bu durumları yönetme, etkisiz hale getirme veya bunlara uygun tepkiler verme konusundaki algılanan yeterliklerini (self-efficacy) nicel olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle okul ortamlarında akran saldırganlığı mağduru olabilecek ya da bu risk altındaki öğrencilerin psikolojik dayanıklılığını ve başa çıkma stratejilerini belirlemek için kullanılır.

Ölçek, klinik ve eğitimsel araştırmalarda, koruyucu ruh sağlığı programlarının etkinliğini ölçmek ve bireylerin başa çıkma becerilerini geliştirmeye yönelik müdahaleleri hedeflemek için kritik bir araç görevi görür. Elde edilen veriler, öğrencilerin hangi başa çıkma yöntemlerinde kendilerini daha yeterli hissettiklerini ortaya koyar.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda merkezi bir rol oynayan öz yeterlik kavramıdır. Bu bağlamda, ölçek spesifik olarak, akran baskısı veya saldırganlığı karşısında bireyin başarılı bir sonuç elde etmek için gerekli eylemleri organize etme ve yürütme yeteneğine dair inancını değerlendirir. Yüksek öz yeterlik skorları, bireyin saldırganlık durumlarında daha proaktif, yapıcı ve duygusal olarak daha düzenlenmiş tepkiler vereceğine işaret eder.

Ölçek genellikle, fiziksel saldırganlık, sözel saldırganlık ve sosyal dışlama gibi farklı akran saldırganlığı türleriyle başa çıkmaya yönelik alt boyutları içerecek şekilde yapılandırılmıştır. Bu çok boyutlu yapı, başa çıkma stratejilerinin çeşitliliğini ve karmaşıklığını yansıtmaktadır.

Geçerlik

Akran Saldırganlığıyla Başaçıkma Öz Yeterliği Ölçeği’nin (PA-CSES) Türkçe adaptasyon çalışmasında (Bakalım ve Öz, 2014), ölçeğin yapısal geçerlik kanıtları incelenmiştir. Yapı geçerliği, genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak ölçek maddelerinin teorik olarak öngörülen faktör yapısına uygunluğunu test ederek sağlanmıştır. Çalışmada, ölçeğin orijinal yapıyı koruduğu veya Türkçe popülasyon için kültürel olarak uygun yeni bir faktör yapısı ortaya çıkardığı rapor edilmiştir.

Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ölçekten elde edilen puanların, depresyon, kaygı, genel öz yeterlik ve diğer başa çıkma becerisi ölçekleri gibi ilgili yapılarla beklenen yönde anlamlı korelasyonlar gösterdiği belirlenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten akran saldırganlığıyla başa çıkma yeterliğini ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin puanlarının zaman içinde tutarlılığını ve iç tutarlılığını inceleyerek güvenirlik kanıtlarını sunmuştur. İç tutarlılık, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiş ve genellikle ölçeğin toplam puanı ve alt boyutları için kabul edilebilir (genellikle 0.70 ve üzeri) düzeyde yüksek değerler elde edilmiştir. Yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizi yapılmıştır. Bu analizde, aynı örneklem grubundan belirli bir zaman aralığı (örneğin 2-4 hafta) sonra tekrar veri toplanmış ve iki ölçüm arasındaki korelasyonun yüksek olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçeğin kararlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Bakalım ve Öz (2014) tarafından yürütülen adaptasyon çalışması, ölçeğin psikometrik sağlamlığını doğrulamak için Faktör Analizi yöntemini kullanmıştır. Bu analiz, ölçeğin orijinal yapısının (Peer Aggression Coping Self-Efficacy Scale) Türkçe örneklemde de geçerli olup olmadığını incelemiştir.

Eğer ölçek çok boyutluysa, Faktör Analizi, maddelerin hangi alt boyutlara (faktörlere) yüklendiğini netleştirir. Bu çalışma genellikle, öz yeterlik inançlarının farklı saldırganlık tiplerine (örneğin, fiziksel, sözel, ilişkisel) yönelik olarak ayrışıp ayrışmadığını gösterir. Analiz sonuçları, ölçeğin Türkçe formunun yeterli düzeyde faktör yüklerine sahip olduğunu ve iyi bir model uyumu sergilediğini göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçek genellikle 5 veya 7 noktalı Likert tipi bir yanıt formatına sahiptir. Kesin derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak “Hiç Yeterli Değilim”den “Tamamen Yeterliyim”e kadar değişir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Öğrenciler ve Ergenler

Yaş Grubu: Genellikle ortaokul ve lise öğrencileri (yaklaşık 11-18 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması, Türkiye’deki farklı okullardan toplanan öğrenci örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Envanteri. Katılımcılar, akran saldırganlığı durumlarında kendi başa çıkma yeteneklerine dair inançlarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Başaçıkma Stratejileri, Psikolojik Dayanıklılık, Okul Psikolojisi, Sosyal Bilişsel Kuram, Psikometrik Değerlendirme, Ergenlik Dönemi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Orkide Bakalım)

Yazışma Adresi: Kaynak makalede belirtilen akademik kurum adresi.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanım izinleri için sorumlu yazar Orkide Bakalım ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlarda ücret durumu yazarın takdirindedir.

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır.

Referanslar

• Bakalım, O., ve Öz, F. S. (2014). Turkish adaptation, validity, and reliability of the Peer Aggression Coping Self-Efficacy Scale (PA-CSES). International Journal of Human Sciences, 11(2), 827-841.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

• akran-saldirganligiyla-basacikma-ozyeterligi-olcegi-toad.pdf

Akran Saldırganlığıyla Başaçıkma Özyeterliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin orijinal dilinde sunulması gerekliliği nedeniyle, maddeler bu akademik girişe dahil edilememiştir. Maddelere ulaşmak için ilgili referans makaleye (Bakalım ve Öz, 2014) başvurulması tavsiye edilir.