Stresle Başa Çıkma Ölçeği

Özet

Stresle Başa Çıkma Ölçeği (SBÇÖ), Ayşe Sibel Türküm tarafından 2002 yılında geliştirilmiş, bireylerin stresli durumlarla başa çıkmak için kullandıkları stratejileri ölçmeyi amaçlayan psikometrik bir araçtır. Ölçek, 23 maddeden ve üç farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar; Sosyal Destek Arama, Soruna Yönelme ve Sorunla Uğraşmaktan Kaçınma şeklinde yapılandırılmıştır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak yanıtlanmaktadır (1= Hiç uygun değil, 5= Tamamen uygun). Yapılan geliştirme çalışmaları, ölçeğin psikolojik danışma ve rehberlik alanında kullanılan geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Stresle Başa Çıkma, Başa Çıkma Stratejileri, Psikometrik Ölçek, Sosyal Destek, Geçerlik, Güvenirlik, Geliştirme Ölçeği

Yazarlar

Ayşe Sibel Türküm

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin yaşadıkları stres faktörlerine karşı gösterdikleri davranışsal ve bilişsel tepkileri sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu değerlendirme, kişilerin stresle mücadele ederken hangi stratejileri (aktif, pasif veya sosyal odaklı) daha sık kullandığını belirlemeye yardımcı olur.

Geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında geçerli ve güvenilir bir Stresle Başa Çıkma aracının literatüre kazandırılmasını hedeflemiştir. Elde edilen veriler, bireysel danışmanlık süreçlerinde ve eğitim programlarında stres yönetimi stratejilerinin belirlenmesi ve geliştirilmesi için temel oluşturmaktadır.

Yapı

Stresle Başa Çıkma Ölçeği, bireyin stres karşısındaki tepkilerini ölçen üç ana psikolojik yapı etrafında şekillenmiştir. Bu yapılar, toplam 23 maddede toplanmıştır ve bireylerin stresle başa çıkma yaklaşımlarındaki çeşitliliği yansıtmaktadır.

Ölçekteki üç alt boyut şunlardır:

• Sosyal Destek Arama: Bireyin stresle başa çıkmak için çevresinden duygusal veya somut yardım arayışını ifade eden maddelerden oluşur. (8 madde)
• Soruna Yönelme: Stresin kaynağını aktif olarak çözmeye odaklanan, planlama ve doğrudan eylem içeren stratejileri ölçer. (7 madde)
• Sorunla Uğraşmaktan Kaçınma: Stresörden uzaklaşma, inkar etme veya dikkati başka yöne çekme gibi pasif veya duygusal odaklı kaçınma stratejilerini ölçer. (8 madde)

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik olarak varsayılan üç boyutlu yapısını desteklemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliğini belirlemek için uygulanan varimax dönüşümlü Temel Bileşenler Analizi yöntemi sonucunda elde edilen uyum indeksi değerleri, modelin kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir.

Yapılan analizlerde, ölçek maddelerinin faktör yükleri geniş bir aralıkta, .38 ile .82 arasında değişmektedir. Bu yüksek faktör yükleri, maddelerin ilgili oldukları faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal geçerliğinin yüksek olduğunu işaret etmektedir.

Güvenirlik

Stresle Başa Çıkma Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı ölçümler yaptığını ortaya koymuştur. Ölçeğin alt boyutlarına ilişkin iç tutarlılık (Cronbach Alfa) katsayıları .65 ile .85 arasında değişmektedir, bu da alt boyutların genel olarak kabul edilebilir ile iyi düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin tamamının toplam puanı için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) .78 olarak belirlenmiştir. Ayrıca, ölçeğin düzeltilmiş madde toplam puan korelasyon katsayılarının .34 ile .61 arasında değiştiği gözlenmiştir. Bu değerler, her bir maddenin ölçeğin ölçtüğü genel yapıyla anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilme sürecinde, veri yapısını ve boyutluluğunu incelemek amacıyla varimax dönüşümü kullanılarak Temel Bileşenler Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, stresle başa çıkma davranışlarının birbirinden ayrışan üç temel faktör altında toplandığını doğrulamıştır.

Analiz sonuçları, Sosyal Destek Arama, Soruna Yönelme ve Sorunla Uğraşmaktan Kaçınma boyutlarının birbirinden bağımsız ve anlamlı yapılar olduğunu göstermiştir. Faktör yapısının uyumu ve maddelerin faktör yükleri, ölçeğin stresle başa çıkma teorisine uygun bir şekilde yapılandırıldığını kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öz Bildirim)

Format: Kağıt ve Kalem Testi

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Örneklem detayları makalede yer almaktadır)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışma, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve yetişkinler üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1= Hiç uygun değil – 5= Tamamen uygun)

Anahtar Kelimeler

Başa Çıkma, Stres Yönetimi, Psikolojik Danışma, Faktör Yükleri, İç Tutarlılık, Madde Analizi

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Anadolu Üniversitesi (Yazarın 2002 yılındaki kurum bilgisi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ayşe Sibel Türküm tarafından 2002 yılında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve telif hakları, sorumlu yazar Ayşe Sibel Türküm ve yayıncı kurum (Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi) tarafından belirlenmektedir. Akademik amaçlı kullanımlar için yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçeğin geliştirilme yılı 2002‘dir.

Referanslar

Türküm, A.S. (2002). Stresle Başa Çıkma Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(18), 25-33.

Makalenin orijinal bağlantısı için: pdrdergisi.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: stresle-basa-cikma-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Stresle Başa Çıkma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek toplam 3 alt boyut ve 23 maddeden oluşmaktadır:

• Sosyal Destek Arama (8 madde)
• Soruna Yönelme (7 madde)
• Sorunla Uğraşmaktan Kaçınma (8 madde)