Sporda İmgeleme Envanteri

Özet

Sporda İmgeleme Envanteri (SİE), sporcuların zihinsel imgeleme becerilerini ve bu becerileri kullanma biçimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu çalışma, envanterin Türk sporcular için geçerlik ve güvenirlik analizlerini yaparak uyarlama sürecini tamamlamıştır. Envanter, sporcuların bilişsel stratejileri ve farklı motivasyonel durumları zihinsel olarak canlandırma yeteneklerini 21 madde ve dört temel alt boyut aracılığıyla değerlendirmektedir. SİE, spor psikolojisi alanında sporcuların zihinsel antrenman profillerini belirlemek ve performanslarını optimize etmek için kritik bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Spor psikolojisi, imgeleme, zihinsel antrenman, sporcu performansı, psikometrik uyarlama, bilişsel imgeleme, motivasyonel imgeleme.

Yazarlar

Esen Kızıldağ, Mustafa Şahin Tiryaki.

[quads id=5]

Amaç

Sporda İmgeleme Envanteri’nin temel amacı, orijinal envanterin psikometrik yapısını koruyarak Türk kültürüne ve spor ortamına uygunluğunu sağlamaktır. Uyarlama çalışması, Türk sporcuların imgeleme becerilerini ne sıklıkta ve hangi amaçlarla kullandıklarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmeyi hedeflemiştir. Bu, özellikle spor psikolojisi araştırmacılarına ve uygulamacılara, sporcuların zihinsel hazırlık süreçlerini daha iyi anlamaları için standart bir araç sunar.

Envanter, sporcuların müsabakalara hazırlanırken veya beceri öğrenimi sırasında kullandıkları dört farklı imgeleme türünü nicel olarak değerlendirerek, zihinsel antrenman programlarının kişiselleştirilmesine olanak tanır. Böylece, sporcuların güçlü ve geliştirilmesi gereken imgeleme alanları tespit edilebilir.

Yapı

Sporda İmgeleme Envanteri, sporcuların zihinsel imgeleme kullanımını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu yapı, sporcuların hem bilişsel becerileri (strateji oluşturma, beceri tekrarı) hem de motivasyonel durumları (heyecan yönetimi, ustalık hissi) zihinlerinde canlandırma yeteneklerini kapsar. Envanter toplam 21 maddeden oluşmakta olup, dört ana alt boyuta ayrılmıştır:

• Bilişsel İmgeleme (Cognitive Imagery – CI): Sporcuların zihinsel olarak yeni planlar, stratejiler ve beceri dizileri oluşturma veya tekrar etme yeteneğini ölçer. Bu alt boyut 9 madde içermektedir.
• Motivasyonel Özel İmgeleme (Motivational Specific Imagery – MS): Belirli bir başarı anını veya hedefe ulaşma durumunu (örneğin, madalya kazanma, performans sonrası tebrikler) hayal etme yoluyla motivasyonu artırmayı ölçer (5 madde).
• Motivasyonel Genel-Uyarılmışlık (Motivational General-Arousal – MGA): Sporcuların yarışma ile ilgili stres, endişe veya heyecan gibi genel uyarılmışlık durumlarını zihinsel olarak canlandırma ve yönetme yeteneğini ölçer (4 madde).
• Motivasyonel Genel-Ustalık (Motivational General-Mastery – MGM): Sporcuların zorluklarla başa çıkma, zihinsel olarak güçlü olma ve kendine güven duyma gibi genel ustalık hislerini imgeleme yoluyla desteklemesini ölçer (3 madde).

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi doğrudan belirtilmese de, 2012 tarihli uyarlama çalışması kapsamında envanterin yapı geçerliği titizlikle incelenmiştir. Yapılan faktör analizi, ölçeğin teorik olarak öngörülen dört faktörlü yapısını Türk sporcu örnekleminde doğrulayarak güçlü bir yapı geçerliği sunmuştur. Bu analizler, maddelerin ilgili alt boyutlar altında toplandığını ve spor imgelemesinin bilişsel ve motivasyonel boyutlarının birbirinden ayrıştığını göstermiştir.

Ayrıca, geçerlik çalışmaları kapsamında içerik geçerliği ve ölçüt bağıntılı geçerlik (criterion-related validity) gibi ek analizlerin de yapıldığı varsayılmaktadır. Bu psikometrik süreçler, envanterin gerçekten sporcuların imgeleme kullanımını ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı (internal consistency) ve muhtemel olarak test-tekrar test güvenirliği yöntemleri kullanılmıştır. İç tutarlılık, Cronbach Alfa katsayıları aracılığıyla her bir alt boyut ve toplam ölçek için hesaplanmış olmalıdır. Yüksek güvenirlik katsayıları, envanterin tutarlı sonuçlar ürettiğini ve sporcuların imgeleme düzeylerini güvenilir bir şekilde saptadığını işaret eder.

Güvenirlik analizleri, özellikle kısa alt boyutlar olan Motivasyonel Genel-Uyarılmışlık ve Motivasyonel Genel-Ustalık için de tatmin edici düzeyde sonuçlar vermesi beklenir. Bu, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı sporcu gruplarında kullanıldığında kararlı ölçümler yapabilme yeteneğini garanti altına alır.

Faktör Analizi

Sporda İmgeleme Envanterinin Türk sporcular için uyarlanması sürecinde gerçekleştirilen faktör analizi, 21 maddenin dört temel faktör (alt boyut) altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu dört faktör, orijinal envanterin teorik yapısıyla uyumludur ve sporcuların imgelemeyi kullandığı temel işlevsel alanları temsil eder.

Faktör yükleri ve faktörler arası korelasyonlar incelendiğinde, Bilişsel İmgeleme’nin diğer motivasyonel alt boyutlardan ayrıştığı, ancak Motivasyonel Özel İmgeleme, Motivasyonel Genel-Uyarılmışlık ve Motivasyonel Genel-Ustalık boyutlarının birbiriyle anlamlı ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, imgelemenin bilişsel ve motivasyonel amaçlarla kullanıldığı yönündeki genel spor psikolojisi modelini desteklemektedir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 21 maddelik, 7 dereceli Likert ölçeği. Derecelendirme formatı şöyledir: (1= Tamamen Katılmıyorum ve 7= Tamamen Katılıyorum).

Language Available: Türkçe

Population Group: Sporcular

Age Group: Genç ve Yetişkin Sporcular

Population Details: Çeşitli spor dallarından aktif olarak spor yapan bireyler.

Test Methodology: Bireysel veya grup olarak uygulanabilen öz bildirim (self-report) envanteridir. Uygulama süresi kısadır ve sporcuların zihinsel imgeleme kullanım sıklığını ve amacını değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel imgeleme, motivasyonel özel imgeleme, Likert ölçeği, sporcu değerlendirmesi, psikolojik beceriler, faktör analizi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Araştırma makalesinde belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Envanterin akademik veya uygulama amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Esen Kızıldağ ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Referanslar

Kızıldağ E. ve Tiryaki M. Ş. (2012). Sporda İmgeleme Envanterinin Türk Sporcular için Uyarlanması. Spor Bilimleri Dergisi, 23 (1), 13–23.

Makalenin orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir: sporda-imgeleme-envanteri-toad.pdf

Makalenin yayınlandığı dergi linki: dergipark.ulakbim.gov.tr

[quads id=5]

Sporda İmgeleme Envanteri Maddeleri

Envanter 21 madde ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır. Derecelendirme 7’li Likert ölçeği ile yapılmaktadır (1= tamamen katılmıyorum ve 7= Tamamen Katılıyorum).

• Bilişsel İmgeleme (9 madde): Kafamda yeni planlar/stratejiler oluştururum.
• Motivasyonel Özel İmgeleme (5 madde): Diğer sporcuların iyi performansımdan dolayı beni kutladığını hayal ederim.
• Motivasyonel Genel- Uyarılmışlık (4 madde): Yarışma ile ilgili stres ve endişeyi hayal ederim.
• Motivasyonel Genel- Ustalık (3 madde): Zihinsel olarak güçlü olduğumu hayal ederim.