Nesnesel-Uzamsal İmgeleme ve Sözel Bilişsel Stil Ölçeği

Özet

Nesnesel-Uzamsal İmgeleme ve Sözel Bilişsel Stil Ölçeği, bireylerin bilgiyi işleme ve temsil etme biçimlerini ölçmeyi amaçlayan bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, Nuhoğlu ve Akkoyunlu (2012) tarafından Türkçe’ye uyarlanmıştır. Ölçek, özellikle Bilişsel Stil kavramının üç temel boyutunu, yani nesnesel görsel imgeleme, uzamsal görsel imgeleme ve sözel bilişsel stili değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Toplam 45 maddeden oluşan bu araç, eğitim bilimleri ve psikoloji alanlarında bireysel farklılıkların belirlenmesi için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Stil, İmgeleme, Nesnesel Görsel, Uzamsal Görsel, Sözel Stil, Ölçek Uyarlama, İmgeleme, Psikometri

Yazarlar

Pınar Nuhoğlu, Biri Akkoyunlu

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin öğrenme ve düşünme süreçlerinde kullandıkları bilişsel stillerin farklı bileşenlerini (nesnesel-uzamsal imgeleme ve sözel stil) güvenilir ve geçerli bir şekilde Türkçe konuşan popülasyonlarda ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, Türkiye’deki eğitim ve psikoloji araştırmalarına, öğrencilerin bilgi temsil tercihleri üzerine derinlemesine analizler yapma imkanı sunmak için gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, bireylerin zihinsel imgeleri oluşturma ve kullanma biçimlerindeki (nesneye odaklı ya da uzamsal ilişkilere odaklı) ve sözel bilgiyi kullanma tercihlerindeki farklılıkları tespit etmeyi hedefler. Elde edilen veriler, kişiselleştirilmiş öğrenme ortamlarının ve öğretim stratejilerinin geliştirilmesine katkıda bulunabilir.

Yapı

Nesnesel-Uzamsal İmgeleme ve Sözel Bilişsel Stil Ölçeği, bireyin Bilişsel Stilini oluşturan üç temel alt boyutu ölçmektedir. Bu alt boyutlar, bireyin bilgiyi işlerken kullandığı baskın yöntemi temsil eder. Ölçek toplam 45 maddeden oluşur ve her bir alt boyut 15 madde ile temsil edilmektedir.

• Nesnesel Görsel İmgeleme: Bireyin nesnelerin görünüşleri, renkleri ve detayları gibi statik, görsel niteliklerine odaklanarak imgeleme yapma eğilimi.
• Uzamsal Görsel İmgeleme: Bireyin nesneler arasındaki mekansal ilişkileri, dönüşleri ve hareketleri içeren dinamik, uzamsal bilgiyi zihinsel olarak temsil etme eğilimi.
• Sözel Bilişsel Stil: Bireyin bilgiyi kelimeler, cümleler ve iç konuşma yoluyla işleme ve temsil etme eğilimi.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem kapsam geçerliği hem de yapı geçerliği üzerine odaklanmıştır. Kapsam geçerliği, alan uzmanlarının görüşleri alınarak sağlanmıştır, bu da maddelerin ölçülmek istenen yapıyı yeterince temsil ettiğini göstermektedir.

Yapı geçerliği ise, ölçeğin teorik yapısını desteklemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizde, kuramsal olarak beklenen üç farklı model sırasıyla test edilmiştir. Çalışmanın sonucunda, en iyi uyum değerlerinin ”ilişkili üçlü faktör” modelinin sağladığı tespit edilmiştir, bu da ölçeğin üç ayrı ve ilişkili boyutu başarıyla ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, yaygın olarak kullanılan bir güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alpha değeri ile hesaplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda güvenirlik katsayısı .829 olarak belirlenmiştir. Bu değer, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde yüksek bir iç tutarlılığa işaret ederek, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla üç farklı faktör modelinin test edildiği Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu süreçte, araştırmacılar tarafından teorik olarak öngörülen üç faktörlü yapının (Nesnesel Görsel, Uzamsal Görsel ve Sözel) Türk kültürüne uyarlanmış veri seti üzerinde ne kadar iyi temsil edildiği incelenmiştir.

DFA sonuçları, faktörlerin birbirleriyle ilişkili olduğu varsayılan ”ilişkili üçlü faktör” modelinin veriyle en yüksek uyumu gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu bulgu, bilişsel stillerin bu üç boyutunun birbirinden ayrışmış ancak birbiriyle bağlantılı yapılar olduğunu istatistiksel olarak desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim ve Psikoloji araştırmalarında kullanılmak üzere genel popülasyon

Yaş Grubu: Araştırmanın yapıldığı popülasyonun yaş aralığına bağlıdır (Genellikle üniversite öğrencileri veya yetişkinler).

Popülasyon Detayları: Ölçeğin uyarlama çalışması Türkiye’deki popülasyon üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Stil, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Cronbach Alpha, Psikometri, İmgeleme, Uzamsal Biliş, Öğrenme Stilleri

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Pınar Nuhoğlu

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışmasının yayın yılı 2012’dir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Pınar Nuhoğlu) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ek Bilgi: Araştırma makalesine doğrudan erişim için Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi linki mevcuttur: efdergi.hacettepe.edu.tr

Kaynaklar

Nuhoğlu, P., ve Akkoyunlu, B. (2012). Nesnesel-Uzamsal İmgeleme ve Sözel Bilişsel Stil Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanma çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42, 299-309.

Bu ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: nesnesel-uzansal-imgeleme-ve-sozel-bilissel-stil-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Nesnesel-Uzamsal İmgeleme ve Sözel Bilişsel Stil Ölçeği Maddeleri

Ölçek Derecelendirme: 5’li Likert tipi (1= hiçbir zaman – 5= her zaman)

Ölçek toplam 45 maddeden ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır.

• Nesnesel görsel (15 madde): Bireyin nesnelerin görsel detaylarına odaklanma eğilimi.
• Uzamsal görsel (15 madde): Bireyin mekansal ilişkilere ve dönüşümlere odaklanma eğilimi.
• Sözel (15 madde): Bireyin sözel temsilleri kullanma eğilimi.