Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanteri

Özet

Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanteri (SZDE), sporcuların karşılaştıkları zorluklar karşısında sergiledikleri psikolojik direnç ve kararlılığı ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu envanter, sporcuların potansiyel tehditleri olumlu fırsatlar olarak algılama, performans kaygısını yönetme ve zor durumlarda devamlılık sağlama yeteneklerini değerlendiren 3 alt boyut ve toplam 14 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, özellikle Türk sporcu popülasyonu için psikometrik özellikler incelenerek kullanıma sunulmuştur. Bu çalışma, spor psikolojisi alanında zihinsel dayanıklılık kavramının değerlendirilmesine önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sporda Zihinsel Dayanıklılık, Psikometrik Özellikler, Spor Psikolojisi, Güven, Kontrol, Devamlılık, Likert Ölçeği, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Atahan Altıntaş, Pınar Bayar-Koruç.

Amaç

Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanteri’nin (SZDE) temel amacı, sporcuların performans sırasında ve antrenman süreçlerinde karşılaştıkları stres, baskı ve zorluklarla başa çıkma düzeylerini ve bu durumlar karşısındaki psikolojik sağlamlıklarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Ölçek, sporcuların rekabetçi ortamlarda gösterdikleri zihinsel dayanıklılık düzeylerini nicel olarak belirleyerek, bu alandaki akademik araştırmalara ve uygulamalı spor psikolojisi çalışmalarına veri sağlamayı hedeflemektedir.

Bu envanter, sporcuların üç temel zihinsel dayanıklılık bileşenindeki yeterliliklerini tespit etmeye odaklanmıştır: Kendine güven, duygusal ve durumsal kontrol yeteneği, ve hedeflere ulaşmada gösterilen devamlılık veya azim.

Yapı

SZDE, psikolojik yapı olarak zihinsel dayanıklılık (Mental Toughness) kavramını ölçmektedir. Zihinsel dayanıklılık, sporcuların yüksek performans sergilemek için gerekli olan kararlılık, odaklanma, baskı altında sakin kalabilme ve başarısızlık sonrası toparlanma yeteneği gibi özellikleri kapsayan çok boyutlu bir yapıdır. Envanter, bu karmaşık yapıyı üç ana alt boyut üzerinden incelemektedir:

• Güven: Sporcunun kendi yeteneklerine ve başarı potansiyeline olan inancı. Maddeler, potansiyel tehditleri olumlu fırsatlar olarak yorumlama eğilimini yansıtır.
• Kontrol: Sporcunun duygusal tepkilerini, düşüncelerini ve çevresel faktörler üzerindeki algılanan kontrolünü yönetme yeteneği.
• Devamlılık: Zorluklar, aksilikler veya kötü performans durumlarında dahi hedeflere ulaşma konusundaki azim ve vazgeçmeme eğilimi.

Geçerlik

Envanterin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. AFA sonuçları, ölçeğin toplam varyansın %54.58’ini açıklayan üç faktörlü bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir.

Yapı geçerliğini desteklemek amacıyla gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) bulguları, 14 maddelik ve üç alt boyutlu modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, envanterin teorik olarak öngörülen üç boyutlu yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanteri’nin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Tüm katılımcılar için elde edilen katsayılar, ölçeğin alt boyutları için aşağıdaki değerleri göstermiştir:

• Güven alt boyutu: 0.84
• Kontrol alt boyutu: 0.79
• Devamlılık alt boyutu: 0.51

Güven ve Kontrol alt boyutları yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahipken, Devamlılık alt boyutunun katsayısı (0.51) kabul edilebilir alt sınırlara yakın olup, bu boyutun ölçümünde dikkatli olunması gerektiğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), envanterin 14 madde üzerinden üç temel faktöre ayrıldığını belirlemiştir. Bu üç faktör, ölçülen toplam varyansın %54.58’ini açıklamaktadır. Bu bulgu, ölçeğin sporcuların zihinsel dayanıklılık yapısını açıklama gücünün orta düzeyde olduğunu göstermektedir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, bu üç faktörlü yapının (Güven, Kontrol, Devamlılık) veri setiyle uyumunu test etmiştir. DFA sonuçları, model uyum indekslerinin literatürdeki kabul edilebilir standartları karşıladığını ve bu yapının istatistiksel olarak doğrulandığını göstermiştir.

Envanter

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Öz Bildirim Envanteri

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sporcular

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin veya genç sporcular)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli spor dallarından sporcular.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Ölçeği kullanılmıştır (1=tamamen yanlış; 4=tamamen doğru). Yüksek puanlar, ilgili alt boyutta yüksek zihinsel dayanıklılığı işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanteri, SZDE, Spor Psikolojisi, Faktör Analizi, Güvenirlik Analizi, Yapı Geçerliği, Atahan Altıntaş, Pınar Bayar-Koruç.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Atahan Altıntaş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Mevcut değil.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017 (Yayın Yılı)

İzinler ve Ücret: Ticari kullanım için yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım genellikle orijinal makaleye atıf yapmak şartıyla serbesttir.

Envanterin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: sporda-zihinsel-dayaniklilik-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

Altıntaş, A., & Bayar-Koruç, P. (2017). Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanterinin psikometrik özelliklerinin incelenmesi (SZDE). Hacettepe Journal of Sport Sciences , 27(4), 163-171. DOI: 10.17644/sbd.311985

Sporda Zihinsel Dayanıklılık Envanterinin Maddeleri

Envanter 3 alt boyut ve 14 maddeden oluşmaktadır.

• Güven (1, 5, 6, 11, 13, 14. madde)(13m): Potansiyel tehditleri olumlu fırsatlar olarak yorumlarım.
• Kontrol (2, 4, 7, 9. madde)(2m): Kötü performans göstermekten endişelenirim.
• Devamlılık (3, 8, 10, 12. madde)(8m): Zor durumlarda vazgeçerim.