Spondiloartropatiler için Sağlık Değerlendirme Anketi

Özet

Spondiloartropatiler için Sağlık Değerlendirme Anketi (HAQ-S), kronik inflamatuar romatizmal hastalıklar grubu olan Spondiloartropati hastalarının fonksiyonel durumlarını ve sağlıkla ilişkili yaşam kalitelerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama ölçeğidir. Bu ölçek, özellikle Sağlık Değerlendirme Anketi (HAQ) temel alınarak, spondiloartropati hastalarının özgül ihtiyaçlarına ve semptomlarına göre modifiye edilmiştir. Türkiye’deki geçerlik ve güvenirlik çalışması, ölçeğin Türkçe versiyonunun klinik uygulamalarda ve araştırmalarda kullanılabilecek yüksek psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Ölçek toplam 20 maddeden ve 10 farklı alt boyuttan oluşmaktadır, böylece hastanın günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılık düzeyini kapsamlı bir şekilde ölçmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Spondiloartropati, Sağlık Değerlendirme Anketi, HAQ-S, Fonksiyonel Durum, Yaşam Kalitesi, Romatoloji, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Güvenirlik, Yapı geçerliği.

Yazarlar

Ozcan, E., Yilmaz, O., Tutoglu, A., Bodur, H.

[quads id=5]

Amaç

Spondiloartropatiler için Sağlık Değerlendirme Anketinin temel amacı, spondiloartropati tanısı almış bireylerin günlük yaşam aktivitelerindeki fonksiyonel kısıtlılık düzeylerini objektif ve standart bir biçimde ölçmektir. Bu ölçek, hastaların kendi bildirimlerine dayalı olarak, giyinme, yürüme, hijyen ve diğer temel işlevleri yerine getirme becerilerindeki zorlukları derecelendirerek, hastalığın fonksiyonel etkisini takip etmeyi sağlar.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk popülasyonunda spondiloartropati hastalarının fonksiyonel durumlarının güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanımak amacıyla yapılmıştır. Bu sayede, klinik çalışmaların uluslararası standartlara uygun yürütülmesi ve tedaviye verilen yanıtların doğru bir şekilde izlenmesi hedeflenmiştir.

Yapısal Oluşum (Konstrukt)

HAQ-S, spondiloartropati hastalarında temel olarak fonksiyonel yetersizlik ve sakatlık düzeyini ölçen bir araçtır. Ölçülen yapı, hastanın çevresiyle etkileşimde bulunurken karşılaştığı fiziksel kısıtlılıkları kapsar. Orijinal HAQ gibi, HAQ-S de çeşitli günlük yaşam aktivitelerini (GYA) temsil eden alt boyutlar aracılığıyla bireyin bağımsızlık derecesini değerlendirir.

Ölçek, toplam 10 alt boyutta organize edilmiş 20 madde içermektedir. Bu alt boyutlar genellikle hastanın mobilite, öz bakım, uzanma, kavrama ve diğer motor becerilerini kapsayan geniş bir yelpazeyi temsil eder. Ölçeğin yapısı, spondiloartropatilerin omurga ve periferik eklemlerde neden olduğu hareket kısıtlılıklarının spesifik etkilerini yakalamak üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Türkçe versiyonunun geçerlik çalışması, Ozcan ve arkadaşları (2012) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliği, diğer ilgili klinik ve fonksiyonel ölçümlerle olan ilişkisi incelenerek değerlendirilmiştir. Çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğini incelemek için Spearman korelasyonu analizi kullanılmıştır.

Analiz sonuçları, Spondiloartropatiler için Sağlık Değerlendirme Anketinin beklenen kriter ölçekleri ve klinik parametrelerle yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu bulgu, ölçeğin gerçekten spondiloartropati hastalarındaki fonksiyonel durumu ölçtüğünü ve yapısal olarak geçerli olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizinde temel olarak iç tutarlılık incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir. Yapılan analizde, Cronbach Alfa katsayısı kullanılmış ve katsayı 0.89 olarak bulunmuştur.

Genel kabul görmüş psikometrik standartlara göre, 0.89 gibi yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçeğin mükemmel düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve Türkçe versiyonunun spondiloartropati hastalarının fonksiyonel durumunu ölçmede son derece güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak metinde açıkça bir Faktör Analizi (Açıklayıcı veya Doğrulayıcı) yapıldığı belirtilmese de, yapı geçerliğinin incelenmesi genellikle faktör analizi veya benzeri yöntemlerle desteklenir. HAQ-S’nin 10 alt boyuttan oluşan yapısı göz önüne alındığında, orijinal ölçeğin multidimensiyonel yapısının korunduğu varsayılabilir.

Yapı geçerliği için kullanılan Spearman korelasyonu, ölçek puanlarının diğer geçerli ölçütlerle (örneğin, BASDAI, BASFI veya diğer fonksiyonel indeksler) güçlü bir korelasyon gösterdiğini kanıtlayarak, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu doğrulamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Orijinal: Sağlık Değerlendirme Anketi’nin Spondiloartropati Modifikasyonu)

Format: Kendini Bildirim Anketi (Self-Report Questionnaire)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal versiyon)

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Spondiloartropati tanısı almış hastalar (örn. Ankilozan Spondilit, Psöriatik Artrit, Reaktif Artrit, vb.)

Test Metodolojisi: Ölçek 10 alt boyutta toplanmış 20 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme sistemi kaynakta belirtilmemiştir, ancak genel HAQ formatında genellikle 0 (kısıtlama yok) ile 3 (yardım gerektiriyor veya yapamıyor) arasında puanlama kullanılır.

Anahtar Kelimeler

Romatizmal Hastalıklar, Fonksiyonel Kısıtlılık, Cronbach Alfa, İç Tutarlılık, Adaptasyon, Enstrüman, Klinik Değerlendirme, Disabilite İndeksi.

[quads id=5]

Yazarlar ve İletişim

Sorumlu Yazar: O. Yilmaz

Yazar ORCID Tanıtıcısı: ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma adresi bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım: Ölçeğin klinik veya ticari amaçlı kullanımı için orijinal yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir. Akademik araştırmalar için genellikle kaynak gösterilerek kullanım izni alınabilir.

Ücret: Ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Test Yılı (Uyarlama): 2012 (Makalenin yayın yılı).

Orijinal makaleye ait PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: proxy2.marmara-elibrary.com.

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: health-assessment-questionnaire-for-the-spondyloarthropathies-toad.pdf.

Referanslar

Ozcan, E., Yilmaz, O., Tutoglu, A., & Bodur, H. (2012). Validity and reliability of the Turkish version of the Health Assessment Questionnaire for the Spondyloarthropathies. Rheumatology international, 32(6), 1563-1568.

[quads id=5]

Spondiloartropatiler için Sağlık Değerlendirme Anketinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Spondiloartropatiler için Sağlık Değerlendirme Anketine ait 20 maddenin içeriği, orijinal kaynak metinde listelenmemiştir. Maddelerin tam içeriği için lütfen sorumlu yazar (O. Yilmaz) ile iletişime geçiniz veya referans olarak belirtilen makaleyi inceleyiniz. Ölçek, 10 alt boyuttan ve 20 maddeden oluşmaktadır.