Sözsüz Yakınlık Ölçeği

Özet

Sözsüz Yakınlık Ölçeği (SYÖ), bireylerin kişilerarası ilişkilerde sergilediği sözsüz iletişim davranışları aracılığıyla oluşturdukları psikolojik yakınlık düzeyini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması, Mestan Küçük ve N. B. İspir tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, Türk kültüründeki iletişim pratiklerinde sözsüz davranışların etkisini ve önemini bilimsel olarak incelemeye olanak tanımaktadır. Ölçek, özellikle iletişim, sosyal psikoloji ve eğitim bilimleri alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sözsüz İletişim, Yakınlık, Kişilerarası İlişkiler, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Mestan Küçük.

Yazarlar

Mestan Küçük, N. B. İspir

Amaç

Sözsüz Yakınlık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyal etkileşimlerde karşıdaki kişiyle kurdukları psikolojik mesafeyi ve sıcaklığı ifade etmede kullandıkları sözsüz işaretlerin yoğunluğunu ve çeşitliliğini belirlemektir. Bu işaretler genellikle göz teması, vücut yönelimi, fiziksel mesafe ve dokunma gibi sözsüz davranış biçimlerini kapsar.

Ölçek, iletişim araştırmacılarının, bireylerin yakınlık kurma eğilimlerini ve bu eğilimlerin farklı bağlamlardaki (eğitim, işyeri, aile) ilişkilerin kalitesi üzerindeki etkilerini sistematik bir şekilde değerlendirmelerine yardımcı olmayı hedefler.

Yapı

Ölçek tarafından ölçülen ana yapı, literatürde “Sözsüz Yakınlık” (Nonverbal Immediacy) olarak tanımlanan psikolojik yapıdır. Sözsüz yakınlık, bir bireyin diğerine karşı pozitif duygularını, ilgisini ve dikkatini sözcük kullanmadan ifade etme çabasıdır. Bu yapı, genellikle güven oluşturma, ilişki memnuniyetini artırma ve kişilerarası çekiciliği yükseltme ile ilişkilidir.

Ölçek maddeleri, bireylerin kendi sözsüz iletişim tarzlarını değerlendirmelerine dayanır ve bu davranışların sıklığını veya yoğunluğunu ölçer. Ölçek, genellikle birden fazla alt boyuta sahip olabilir; bunlar arasında dokunma davranışı, göz teması ve vücut duruşu gibi spesifik yakınlık göstergeleri yer alabilir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışması (Küçük ve İspir, 2017) kapsamında, Sözsüz Yakınlık Ölçeği’nin yapısal geçerliği detaylı olarak incelenmiştir. Yapılan analizlerde, ölçeğin orijinal formunun teorik boyut yapısını koruyup korumadığı sınanmıştır. Bu amaçla, faktör yüklerinin yeterliliği ve model uyum indeksleri değerlendirilmiştir.

Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik çalışmaları yürütülerek, ölçeğin teorik olarak yakınlık göstermesi beklenen diğer psikolojik yapılarla (örneğin, iletişim kaygısı, empati) anlamlı korelasyonlar sergilediği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin amacına uygun bir şekilde sözsüz yakınlık yapısını ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Sözsüz Yakınlık Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana bağlı stabilite açısından incelenmiştir. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmış ve elde edilen katsayının kabul edilebilir düzeyin üzerinde olduğu rapor edilmiştir. Bu durum, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ek olarak, test-tekrar test yöntemi kullanılarak, aynı örneklemden farklı zaman aralıklarında elde edilen puanlar arasındaki korelasyon incelenmiştir. Yüksek test-tekrar test korelasyonları, ölçek puanlarının zaman içinde kararlı olduğunu ve ölçüm hatasının düşük olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Küçük ve İspir (2017) tarafından yapılan geçerlik çalışmasında, ölçeğin boyut yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin varsayılan faktör yapısının (genellikle tek boyutlu veya çok boyutlu bir yapı) Türkçe örneklemde de uygun model uyum indeksleri ile desteklendiğini göstermiştir.

Faktör analizleri, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olması durumunda, her bir alt boyutun (örneğin, fiziksel yakınlık, görsel yakınlık) birbirinden ayrıştığını ve teorik beklentilere uygun olarak sözsüz yakınlık kavramına katkıda bulunduğunu teyit etmiştir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz bildirim tipi ölçek (Self-report scale). Derecelendirme formatı orijinal ölçeğe bağlı olarak Likert tipi bir ölçek olabilir (Örn: “Hiçbir Zaman”dan “Her Zaman”a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle üniversite öğrencileri ve genel popülasyon.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir; ancak ölçek, kişilerarası iletişimin olduğu her türlü yetişkin popülasyonunda kullanılabilir.

Test Metodolojisi: Katılımcıların, belirli sosyal durumlarda sergiledikleri sözsüz yakınlık davranışlarını (örn. gülümseme, dokunma, göz teması) ne sıklıkla gösterdiklerini işaretlemeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Sözsüz davranış, İletişim, Psikolojik mesafe, Sosyal etkileşim, İletişim yeterliliği, Mestan Küçük.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Mestan Küçük)

Yazışma Adresi: Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi, Eskişehir, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Çalışması Yılı: 2017.

Ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanımı genellikle yazarların iznine tabidir. Ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar Mestan Küçük ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücretine dair spesifik bir bilgi mevcut olmamakla birlikte, akademik amaçlı kullanımların genellikle ücretsiz olduğu varsayılır.

Kaynaklar

Küçük, M. ve İspir, N. B. (2017). Sözsüz Yakınlık Ölçeği’nin Türkçe versiyonu için geçerlik ve güvenirlik çalışması. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 28, 273-283. doi:10.31123/akil.437629.

Bu ölçeğe ait orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sozsuz-yakinlik-olcegi-toad.pdf

Sözsüz Yakınlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Maddelerin içeriği ve derecelendirme formatı için lütfen referans makaleye (Küçük & İspir, 2017) başvurunuz.