Tarih Öğretiminde Kadının Yerine İlişkin Tutum Ölçeği

Özet

Tarih Öğretiminde Kadının Yerine İlişkin Tutum Ölçeği, Meliha Köse tarafından 2011 yılında hazırlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğrencilerin ve ilgili paydaşların tarih dersleri ve ders kitapları içeriğinde kadınların rollerine, başarılarına ve genel olarak kadın imajının temsiline yönelik sahip oldukları duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Geliştirme süreci, kapsamlı bir ön uygulama çalışmasını takiben, geçerlik ve güvenirlik analizleri ile desteklenmiştir. Ölçek, tarih eğitiminde toplumsal cinsiyet dengesinin ve kadınların tarihsel görünürlüğünün önemine dair tutumları ölçmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tarih öğretimi, kadın imajı, tutum ölçeği, kadın tarihi, eğitim, toplumsal cinsiyet, psikometrik, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Meliha Köse

Amaç

Ölçeğin temel amacı, tarih öğretim süreçlerinde ve materyallerinde (özellikle ders kitaplarında) kadınların temsiliyetine dair mevcut tutumları nicel olarak ölçmektir. Bu tutumlar, kadın şahsiyetlerin tarih derslerinde anlatılmasının gerekliliği ve tarihsel anlatıdaki kadınların yerine ilişkin görüşleri kapsamaktadır.

Ölçek, tarih eğitiminde feminizm ve toplumsal cinsiyet eşitliği perspektiflerinin ne ölçüde kabul gördüğünü veya reddedildiğini ortaya koyarak, müfredat geliştirme ve öğretmen eğitimi alanlarında yol gösterici veriler sunmayı hedeflemektedir.

Yapı

Ölçek, katılımcıların tarih öğretiminde kadınların görünürlüğüne ve rolüne yönelik genel eğilimlerini ölçen tek faktörlü bir yapıya sahiptir. Orijinal çalışmada, iki ana tutum alanı belirlenmiştir:

• Kadın Tarihine İlişkin Tutumlar: Kadın şahsiyetlerin tarih derslerinde anlatılmasının katılımcılar üzerindeki etkisi ve bu konuya verilen değer.
• Tarih Öğretiminde Kadının Yerine İlişkin Genel Tutumlar: Tarih ders kitaplarında kadınlara yer verilip verilmemesi gerektiği gibi temel inançlara odaklanma.

Yapılan Faktör Analizi sonucunda, ölçek maddelerinin büyük oranda tek bir faktör altında toplandığı görülmüştür. Bu durum, ölçeğin tutumun tek boyutlu ve bütünleşik bir yapısını ölçtüğünü göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, 21 maddeden oluşan nihai forma uygulanan açımlayıcı Faktör Analizi ile test edilmiştir.

• KMO Değeri: Örneklem yeterliliğini gösteren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0.892 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, verilerin faktör analizi için son derece uygun olduğunu göstermektedir.
• Bartlett’in Küresellik Testi: Uygulanan Bartlett’in küresellik testi (Sig. = 0.000) anlamlı bulunmuş; bu da verilerin faktörleştirilmeye uygun olduğunu kanıtlamıştır.
• Açıklanan Varyans: Analiz sonucunda, öz değeri 1’den büyük olan tek bir faktör ortaya çıkmıştır. Bu tek faktör, ölçeğe ilişkin varyansın %64.247’sini açıklamaktadır. Bu yüksek oran, ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu ve ölçülmek istenen yapının (kadının tarih öğretimindeki yerine ilişkin tutum) büyük çoğunluğunun bu tek faktörle temsil edildiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını sağlamak amacıyla hem ön uygulama hem de asıl uygulama aşamalarında gerçekleştirilmiştir.

Ön uygulama anketi, araştırma kapsamı dışında tutulan 100 öğrenciye uygulanmıştır. Başlangıçta 25 madde içeren bu anketin güvenirlik katsayısı (Cronbach Alpha) 0.792 olarak hesaplanmıştır. Madde toplam korelasyonları 0.46 ile 0.77 arasında değişmiştir.

Madde analizi sonucunda, madde toplam korelasyonu 0.30’un altında kalan dört madde ölçekten çıkarılmıştır. Bu eleme sonucunda, 21 maddeden oluşan nihai uygulama aracı oluşturulmuştur. 21 maddelik bu son formun güvenirlik katsayısı, yüksek bir iç tutarlılığı işaret eden 0.862 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Tarih Öğretiminde Kadının Yerine İlişkin Tutum Ölçeği’nin yapısal özelliklerini belirlemek amacıyla 21 maddelik nihai forma Faktör Analizi uygulanmıştır.

Analiz, örneklem büyüklüğünün uygunluğunu gösteren KMO değerinin 0.892 ve veri matrisinin faktör analizine uygunluğunu gösteren Bartlett’in küresellik testi sonucunun istatistiksel olarak anlamlı (Sig. = 0.000) çıkmasıyla desteklenmiştir.

Analize katılan 21 değişkenin, öz değeri 1’den büyük olan tek bir faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu tek faktör, toplam varyansın %64.247’sini açıklamaktadır. Bu bulgu, ölçeğin monodimensiyonel (tek boyutlu) bir yapıyı başarıyla ölçtüğünü ve maddelerin yüksek düzeyde birbiriyle ilişkili olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Tutum Ölçeği)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Derecelendirme: 1= Hiç katılmıyorum – 5= Tamamen katılıyorum

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Doktora tezinde uygulama yapılan hedef kitle)

Yaş Grubu: Üniversite veya lise öğrencileri (Tezin bağlamından çıkarılmıştır)

Popülasyon Detayları: Ön uygulama aşamasında 100 öğrenci kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim anketi yöntemi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tarih öğretimi, kadın imajı, tutum, güvenirlik, geçerlik, Cronbach Alpha, KMO, Gazi Üniversitesi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Meliha Köse

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye (Tez Bağlamı)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Meliha Köse’nin 2011 yılında tamamladığı doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari kullanımı veya yeniden üretimi için yazarından izin alınması gerekmektedir.

Test Yılı: 2011

Ücret: Doktora tezi kapsamında geliştirildiği için akademik kullanımda genellikle ücretsizdir, ancak yazarla iletişim kurulması önerilir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: tarih-ogretiminde-kadinin-yerine-iliskin-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Köse, M. (2011). Tarih öğretiminde kadın imajının yeniden inşası (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

2. Ulusal Tez Merkezi Tezi Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

3. Yazar İletişim Bilgisi: [email protected]

Tarih Öğretiminde Kadının Yerine İlişkin Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Kadın tarihine iliŞkin tutumlar ( 21 m): Kadın şahsiyetlerin tarih derslerinde anlatılması beni mutlu eder.

• Tarih öğretiminde kadının yerine ilişkin tutumlar ( 3 m): Tarih ders kitaplarında kadınlara yer verilmeli midir?

• Tarih öğretiminde kadının yerine ilişkin tutumlarına yönelik görüşlerinin, öğrencilerin anne eğitimine göre anlamlı bir farklılık gösterip göstermediği : Tarih ders kitaplarında kadınlara yer verilmeli midir?