Sözlü Tarih Çalışmalarına Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Sözlü Tarih Çalışmalarına Yönelik Tutum Ölçeği (SÖTÇYTÖ), Akbaba ve Kılcan tarafından 2012 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, bireylerin tarih eğitimi bağlamında sözlü tarih çalışmalarına karşı geliştirdikleri tutumları belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, 26 maddeden oluşmakta olup, iki ana alt faktöre ayrılmaktadır: Derste Kullanım ve Tarihsel Aktarım. Beşli Likert tipi derecelendirme formatını kullanan SÖTÇYTÖ, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda alanda kullanılabilecek nitelikte, sağlam bir psikometrik yapıya sahip olduğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sözlü Tarih, Tutum, Tutum Ölçeği, Ölçek Geliştirme, Eğitim, Tarih Öğretimi, Likert Ölçeği, Sosyal Bilgiler.

Yazarlar

Bülent Akbaba, Baki Kılcan.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin veya eğitimcilerin sözlü tarih yönteminin derslerde kullanımına ve bu yöntemle elde edilen bilgilerin sosyal ve tarihsel aktarımına yönelik sahip oldukları duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri yani tutumları sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu araç, tarih eğitiminde sözlü tarih yöntemlerinin entegrasyon düzeyini ve öğrencilerin bu yönteme olan ilgisini tespit etmede kritik bir rol oynamaktadır.

Ölçek, eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek ve sözlü tarih çalışmalarının öğrencilerin tarih bilinci üzerindeki etkilerini analiz etmek için tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, tarih derslerinin içeriğini ve pedagojik yaklaşımlarını geliştirmek üzere önemli geri bildirimler sağlamaktadır.

Yapı

Sözlü Tarih Çalışmalarına Yönelik Tutum Ölçeği, bireylerin sözlü tarihe olan genel tutumunu ölçen iki temel alt boyuttan oluşan bir yapıyı temsil etmektedir. Bu yapı, 26 maddeden oluşmaktadır ve bireylerin sözlü tarih çalışmalarına yönelik algılarını farklı açılardan ele almaktadır.

Ölçeğin alt boyutları ve madde sayıları şunlardır:

• Derste Kullanım (12 madde): Bu faktör, sözlü tarih çalışmalarının ders içeriği ve öğrenme ortamı içindeki kullanımıyla ilgili tutumları ölçer. Öğrencilerin bu tür etkinlikleri ne kadar sıkıcı veya ilgi çekici bulduklarını değerlendirir.
• Tarihsel Aktarım (14 madde): Bu faktör, sözlü tarih yoluyla öğrenilen bilgilerin başkalarına aktarılmasına ve bu bilgilerin tarihsel mirasın korunmasındaki önemine yönelik tutumları ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik özelliklerinin belirlenmesi amacıyla detaylı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. İlk aşamada, ölçeğin kapsam geçerliğini sağlamak için alanında uzman akademisyenlerin görüşlerine başvurulmuştur. Bu uzman görüşleri, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiğini belirlemede temel alınmıştır.

Yapı geçerliğini test etmek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu olarak iki alt faktörlü bir yapıya sahip olduğunu doğrulamıştır. Ayrıca, her bir maddenin ölçeğin bütününe ve ilgili alt faktöre katkısını belirlemek üzere madde ayırt edicilik güçleri hesaplanmış ve bu değerlerin kabul edilebilir düzeyde olduğu tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik düzeyini belirlemek amacıyla çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılarak iç tutarlılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, bu ölçeğin sözlü tarih çalışmalarına yönelik tutumları güvenilir bir şekilde ölçebilen bir araç olduğu sonucuna varılmıştır.

İç tutarlılık düzeyinin hesaplanmasında kullanılan temel güvenirlik katsayıları ve yöntemleri şunlardır:

• Cronbach’s Alpha güvenirlik katsayısı, ölçek maddeleri arasındaki genel tutarlılığı ölçmek için kullanılmıştır.
• İki eş yarı arasındaki korelasyon değeri (Split-Half Reliability) hesaplanmıştır.
• Bu korelasyon değerleri üzerinden Sperman-Brown formülü ve Guttmann split-half güvenirlik formülü uygulanarak ölçeğin yarıya bölme yöntemiyle elde edilen güvenirlik katsayıları belirlenmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla gerçekleştirilen açımlayıcı faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi temel yapılar altında toplandığını ortaya koymuştur. Analiz, 26 maddenin iki farklı boyutta toplandığını göstermiştir. Bu iki faktör, ölçeğin toplam varyansının önemli bir kısmını açıklamaktadır ve ölçeğin teorik çerçevesini desteklemektedir.

Faktör yapısının tutarlı olması, ölçeğin ölçmek istediği “Derste Kullanım” ve “Tarihsel Aktarım” alt boyutlarının birbirinden ayrışan, ancak tutum yapısı içinde anlamlı bütünler oluşturduğunu kanıtlamaktadır. Bu faktörler, sözlü tarih çalışmalarına yönelik tutumun çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1=Kesinlikle Katılmıyorum – 5= Kesinlikle Katılıyorum)

Maddeler ve Boyutlar: 2 alt boyut ve 26 madde.

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Eğitim alanındaki bireyler (Öğretmen adayları veya öğrenciler).

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir, ancak akademik çalışmalar ve lise/üniversite öğrencileri için uygundur.

Örneklem Detayları: Geliştirme çalışması, Akbaba ve Kılcan (2012) makalesinde detaylandırılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Tutum Envanteri.

Anahtar Kelimeler

Sözlü Tarih, Tutum Ölçümü, Eğitim Psikolojisi, İç Tutarlılık, Faktör Yapısı, Psikometri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Bülent AKBABA

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlantılı Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi, Ankara, Türkiye (Makale kaynağına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2012

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Bülent Akbaba ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda genellikle izin gerekmektedir.

Makale Bağlantısı: Bu ölçeğin geliştirildiği makaleye aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: pegegog.net

Referanslar

Akbaba, B. ve Kılcan, B. (2012). Sözlü Tarih Çalışmalarına Yönelik Tutum Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 2(1), 1-10.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sozlu-tarih-calismalarina-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Sözlü Tarih Çalışmalarına Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplam 2 alt boyut ve 26 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda alt boyutlar ve örnek maddeler sunulmuştur:

• Derste kullanım (12 madde): Sözlü tarih çalışmalarıyla işlenen dersleri sıkıcı bulurum.
• Tarihsel aktarım (14 madde): Sözlü tarih çalışmaları aracılığıyla öğrendiğim bir olayı başkasına aktarmak için çaba göstermem.