Sosyal Paylaşım Ağlarında Konum Belirleme Ölçeği

Özet

Sosyal Paylaşım Ağlarında Konum Belirleme Ölçeği, bireylerin sosyal paylaşım ağlarını (SPA) kullanma biçimlerini, bu ağlara yönelik geliştirdikleri bağımlılık düzeylerini, sergiledikleri etik davranışları ve sosyal ağ teknolojilerini günlük yaşamlarına entegre etme (yakınsama) düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. 2013 yılında Ahmet Arslan ve A. M. Kırık tarafından geliştirilen bu ölçek, sosyal medya kullanıcılarının konumlarını üç temel alt boyutta değerlendiren 38 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, özellikle Türkiye bağlamında sosyal ağ kullanımının çeşitli yönlerini kapsamlı bir şekilde incelemeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Paylaşım Ağı, Likert Ölçeği, Bağımlılık, Etik Kullanım, Yakınsama, Kaiser Meyer Olkin (KMO), Bartlett testi, Sosyal Medya Kullanımı, Psikometrik Ölçek.

Yazarlar

Ahmet Arslan, A. M. Kırık

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin sosyal paylaşım ağlarındaki davranışsal ve psikolojik konumlarını belirlemek ve ölçmektir. Geliştirme çalışması, sosyal medya platformlarının yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkan bağımlılık eğilimlerini, kullanıcıların etik sınırlarını ve bu teknolojilerin günlük hayata ne ölçüde entegre edildiğini (yakınsama) güvenilir ve geçerli bir biçimde tespit etmeyi amaçlamıştır.

Bu araç, özellikle akademik araştırmalar için tasarlanmış olup, sosyal ağların toplumsal ve bireysel etkileri üzerine çalışan araştırmacılara standartlaştırılmış bir ölçüm imkanı sunmaktadır. Ölçek, kullanıcıların kendilerini değerlendirmelerine olanak tanıyan bir öz bildirim aracıdır.

Yapı

Sosyal Paylaşım Ağlarında Konum Belirleme Ölçeği, sosyal ağ kullanımının üç farklı ve bağımsız yönünü temsil eden toplam 38 maddeden ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, sosyal ağ kullanımının çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

1. Bağımlılık (25 Madde): Bu alt boyut, bireylerin sosyal ağları kullanma sıklığı, kontrol kaybı, sosyal ağlara erişemediklerinde yaşadıkları yoksunluk hisleri ve platformlara duydukları aşırı bağlılık gibi bağımlılık göstergelerini ölçer.
2. Etik (9 Madde): Bu boyut, kullanıcıların sosyal ağlarda sergilediği ahlaki ve etik davranışları değerlendirir; örneğin, başkalarına hakaret etme, kötüye kullanma veya yalan bilgi paylaşma eğilimlerini kapsar.
3. Yakınsama (4 Madde): Bu boyut, sosyal ağ teknolojilerinin ve internetin sunduğu hizmetlerin (örneğin internet bankacılığı gibi) bireyin günlük yaşamına ve rutinlerine ne ölçüde dahil olduğunu ve entegre edildiğini ölçmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla yapılan faktör analizi öncesinde verilerin uygunluğu kontrol edilmiştir. Bu analizler, örneklem büyüklüğünün ve verilerin faktör analizi için yeterli olduğunu göstermiştir.

Uygulanan Kaiser Meyer Olkin (KMO) testi değeri 0,934 olarak bulunmuştur. Bu değer, Akgül ve Çevik tarafından ideal kabul edilen 0,800–0,900 aralığının üzerinde olup, verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir. Ayrıca, küresellik testi olarak da adlandırılan Bartlett testi sonucu 11117,941 (p<0,05) olarak tespit edilmiştir. Bartlett testinin anlamlı çıkması (hipotezin reddedilmesi), değişkenler arasında anlamlı bir korelasyon matrisi olduğunu ve verilerin çok değişkenli analizlere uygunluğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizi, maddelerin iç tutarlılığını ve ayırt edicilik gücünü incelemiştir. Ölçeğin bütününde yer alan maddeler için madde-toplam korelasyonlarının 0,182 ile 0,687 arasında; madde-kalan korelasyon katsayılarının ise 0,210 ile 0,715 arasında değiştiği saptanmıştır. Bu değerler, maddelerin ölçeğin genel yapısıyla tutarlı olduğunu göstermektedir.

Madde ayırt edicilik katsayılarını gösteren t-değerleri 3,705 ile 25,044 arasında değişmektedir. Tüm madde-kalan, madde-toplam ve madde ayırt edicilik indeksleri istatistiksel açıdan 0,01 düzeyinde anlamlı sonuç vermiştir. Bu güçlü istatistiksel bulgular, geliştirilen ölçekteki maddelerin yüksek güvenirliğe sahip olduğunu ve aynı psikolojik amacı ölçmeye yönelik olduğunu ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Yapılan faktör analizi, ölçeğin kavramsal olarak belirlenen üç boyutlu yapısını istatistiksel olarak desteklemiştir. KMO (0,934) ve Bartlett testi sonuçlarının (p<0,05) anlamlılığı, verilerin indirgenmeye ve temel boyutların belirlenmesine uygun olduğunu göstermiştir.

Faktör yapısı, sosyal paylaşım ağlarındaki konumun sadece kullanım sıklığı ile değil, aynı zamanda etik farkındalık ve teknolojik entegrasyon gibi karmaşık unsurlarla belirlendiğini doğrulamıştır. Bu üç faktörlü yapı, sosyal ağ kullanıcılarının davranışlarını kapsamlı bir modelle açıklamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öz Bildirim)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Sosyal Medya Kullanıcıları

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin veya üniversite öğrencisi popülasyonu hedeflenmiştir.)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmasında kullanılan örneklem büyüklüğü faktör analizi için yeterli bulunmuştur.

Test Metodolojisi: Uygulama, 5’li Likert formatında (1=hiçbir zaman – 5=herzaman) gerçekleştirilir. Yüksek puanlar ilgili alt boyutta daha güçlü bir konumu (örneğin daha yüksek bağımlılık) işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Medya, Sosyal Paylaşım Ağları, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Güvenilirlik, Geçerlilik, Bağımlılık, Etik, Yakınsama, Marmara Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Ahmet Arslan

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: 2013 (Yayın yılı esas alınmıştır).

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: sosyal-paylasim-aglarinda-konum-belirleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Arslan, A. ve Kırık, A. M. (2013). Sosyal Paylaşım Ağlarında Konum Belirleme Ölçeğinin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Hakemli Dergisi, 10(40), 223-231.
2. Araştırma makalesinin Dergipark bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Sosyal Paylaşım Ağlarında Konum Belirleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

3 Alt boyut ve 38 Madde

• Bağımlılık (25 m): Facebook, Twitter aracılığıyla arkadaşlarımla iletişim kurarım.
• Etik (9 m): Birine hakaret etmek için Facebook duvarını kullanırım.
• Yakınsama (4 m): İnternet bankacılığından faydalanırım.