Sosyal Problem Çözme Becerileri Ölçeği

Özet

Sosyal Problem Çözme Becerileri Ölçeği (SPÇBÖ), 48 ila 72 aylık okul öncesi dönem çocuklarının sosyal problem çözme becerilerini ölçmek amacıyla 2016 yılında Elif Yılmaz tarafından geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek geliştirme çalışması, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde doktora tezi kapsamında yürütülmüştür. Ölçek, hem kapsam geçerliği hem de kriter geçerliği açısından incelenmiş olup, iç tutarlılık analizleri ile güvenilirliği desteklenmiştir. Bu araç, erken çocukluk dönemindeki sosyal ve duygusal gelişimi değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Problem Çözme Becerileri Ölçeği, SPÇBÖ, okul öncesi eğitim, 48-72 ay, sosyal yetkinlik, psikometrik özellikler, ölçek geliştirme

Yazarlar

Elif Yılmaz

Amaç

Sosyal Problem Çözme Becerileri Ölçeği’nin temel amacı, 48 ila 72 aylık yaş grubundaki çocukların sosyal çevrelerinde karşılaştıkları problemleri tanımlama, çözüm yolları üretme ve bu çözümleri uygulama yeteneklerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, çocukların sosyal yeterlilik düzeylerini belirleyerek, eğitim programlarının bu alandaki ihtiyaçlara yönelik olarak düzenlenmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Ölçek, aynı zamanda, sosyal problem çözme becerilerinde zorluk yaşayan çocukların erken teşhis edilmesini ve bu çocuklara yönelik uygun müdahale stratejilerinin geliştirilmesini desteklemek üzere tasarlanmıştır. Bu becerilerin erken yaşta değerlendirilmesi, ilerideki akademik ve sosyal başarının önemli bir göstergesi olarak kabul edilmektedir.

Yapı

Ölçek, çocukların sosyal çevrelerinde ortaya çıkan zorluklara karşı gösterdikleri bilişsel ve davranışsal tepkileri kapsayan Sosyal Problem Çözme Becerileri yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle problem tanımlama, alternatif çözüm üretme, karar verme ve uygulama adımlarını içerir.

Yapılan geçerlik analizleri, ölçeğin ölçtüğü yapının, hem olumlu sosyal çıktı olan Sosyal Yetkinlik ile pozitif yönde, hem de olumsuz sosyal çıktı olan Kızgınlık-Saldırganlık ile negatif yönde anlamlı ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, SPÇBÖ’nün sosyal işlevsellik yapısını başarıyla temsil ettiğini göstermektedir.

Geçerlik

Sosyal Problem Çözme Becerileri Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları hem kapsam geçerliği hem de kriter geçerliği odaklı olarak yürütülmüştür. Kapsam geçerliğinin sağlanması amacıyla, ölçek 9 uzman tarafından titizlikle değerlendirilmiştir.

Bu uzman değerlendirmesi sonucunda, Kapsam Geçerlik Oranı (KGO) örnek olaylar için 1, diğer maddelerin tümü için ise 0,777 olarak hesaplanmıştır. Hiçbir maddenin KGO değeri 0,75 eşiğinin altında kalmadığı için tüm maddeler ölçek havuzunda tutulmuştur. Ayrıca, testin tamamı için Kapsam Geçerlik İndeksi (KGI) 0,809 olarak belirlenmiştir. Bu değer, minimum Kapsam Geçerlik Ölçütü (KGO=0,75) değerinden yüksek olduğundan, testin kapsam geçerliğinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu sonucuna varılmıştır.

Kriter geçerliği kapsamında ise, ölçek toplam puanı ile Sosyal Yetkinlik ve Davranış Değerlendirme-30 Ölçeği’nin (SYDD-30) alt boyutları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. SPÇBÖ toplam puanı ile SYDD-30’un “Sosyal Yetkinlik” alt boyutu arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki (r=,504; p<.05) ve “Kızgınlık-Saldırganlık” alt boyutu arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki (r=-473; p<.05) saptanmıştır. “Anksiyete-İçe dönüklük” alt boyutu ile anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (r=-,139; p>.05). Ek olarak, SPÇBÖ ile Wally Sosyal Problem Çözme Testi arasında da pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir, bu da ölçeğin yapı geçerliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, madde-toplam korelasyonları ve iç tutarlılık katsayısı (KR20) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Madde-toplam korelasyon değerleri incelendiğinde, en düşük değerin 0,303 ve en yüksek değerin 0,542 olduğu tespit edilmiştir. Tüm maddelerin korelasyon değerleri 0,20 eşiğinin üzerinde kalmıştır, bu da maddelerin genel test yapısına katkıda bulunduğunu göstermektedir.

Madde çıkarılması durumunda test ortalamalarının değişimi analiz edilmiş, en düşük ortalama değişimi 2,59 ve en yüksek ortalama değişimi 2,70 olarak bulunmuştur. Madde 4 çıkarıldığında test ortalaması düşerken, Madde 3 çıkarıldığında artış gözlenmiştir. Ancak, madde ortalamaları ve test varyansları göz önüne alınarak, hiçbir maddenin testten çıkarılmamasına karar verilmiştir.

İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olarak KR20 Güvenirlik Katsayısı kullanılmıştır. Testin toplam KR20 değeri 0,680 olarak hesaplanmıştır. Madde çıkarıldığında KR20 değerinin 0,635 ile 0,725 arasında değiştiği belirlenmiştir. 0,680 değeri, geliştirme aşamasındaki bir ölçek için kabul edilebilir bir iç tutarlılık seviyesini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte Sosyal Problem Çözme Becerileri Ölçeği’nin faktör yapısı veya boyutlarına ilişkin detaylı bir faktör analizi raporu bulunmamaktadır. Ölçeğin tek boyutlu bir yapıya sahip olup olmadığı veya alt boyutlarının neler olduğu bilgisi, mevcut veriler ışığında netleştirilememektedir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak okul öncesi yaş grubu için genellikle gözlem veya performans tabanlı değerlendirme formatı kullanılır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul Öncesi Çocuklar

Yaş Grubu: 48-72 aylık çocuklar

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 4-6 yaş grubu çocuklar üzerinde standardizasyon ve geçerlik/güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, sosyal problem çözme becerilerini ölçmek için tasarlanmıştır. Derecelendirme sistemi (puanlama mekanizması) hakkında detaylı bilgi eksiktir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal beceriler, psikolojik ölçüm, güvenirlik analizi, kapsam geçerliği, kriter geçerliği, erken çocukluk dönemi, Marmara Üniversitesi

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sosyal Problem Çözme Becerileri Ölçeği’nin geliştirilme yılı 2016’dır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, ticari ücretler veya kullanım kısıtlamalarına dair bilgiler kaynak içerikte belirtilmemiştir. İletişim bilgileri sorumlu yazar üzerinden sağlanmaktadır.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

Kaynaklar

1. Yılmaz, E. (2016). 48-72 aylık çocuklara yönelik Sosyal Problem Çözme Becerileri Ölçeği’nin geliştirilmesi. (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Ek Kaynak Bağlantıları:

• Tez Merkezi Bağlantısı: tez.yok.gov.tr
• Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: sosyal-problem-cozme-becerileri-olcegi-toad.pdf

Sosyal Problem Çözme Becerileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle bu kısım boş bırakılmıştır.