Sosyal Kırılganlık Ölçeği

Öz

Sosyal Kırılganlık Ölçeği (SKÖ), bireylerin sosyal çevrelerindeki olumsuzluklara, stres faktörlerine ve sosyal baskılara karşı gösterdikleri hassasiyet veya direnç düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2015 yılında Hakan Sarıçam tarafından gerçekleştirilmiştir. Psikometri çalışmaları, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu, yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını test etmeyi amaçlamıştır. Adaptasyon çalışması, özellikle eğitim bilimleri ve psikolojik danışmanlık alanlarında bireylerin sosyal uyum ve risk altındaki durumlarını değerlendirmede kullanılabilecek güvenilir bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal kırılganlık, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, psikometri, sosyal risk, Hakan Sarıçam.

Yazarlar

Hakan Sarıçam

Amaç

Sosyal Kırılganlık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyal hayatlarında karşılaştıkları zorluklar karşısında ne ölçüde hassas olduklarını veya korunmasız hissettiklerini belirlemektir. Sarıçam (2015) tarafından yapılan uyarlama çalışması, özgün ölçeğin Türk kültürü ve dil yapısına uygunluğunu saptayarak, Türkiye’deki araştırmacılar ve ruh sağlığı uzmanları için sosyal kırılganlık düzeyini nesnel olarak ölçebilecek, standardize edilmiş bir enstrüman sağlamayı hedeflemiştir. Bu amaç doğrultusunda, ölçeğin yapısal bütünlüğü ve ölçüm tutarlılığı incelenmiştir.

Yapı

Ölçek, sosyal kırılganlık yapısını ölçmektedir. Sosyal kırılganlık, bireyin sosyal destek sistemlerinin zayıflığı, sosyal dışlanma algısı, kişilerarası ilişkilerde yaşanan zorluklar ve sosyal ortamlarda kendini yetersiz hissetme eğilimi gibi çok boyutlu faktörleri içeren karmaşık bir yapıdır. Bu yapı, genellikle bireyin psikososyal refahını tehdit eden dışsal olaylara karşı sahip olduğu düşük dayanıklılık kapasitesini yansıtır.

Ölçeğin orijinal yapısı, sosyal kırılganlığın farklı alt boyutlarını kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Türkçeye adaptasyon sürecinde, bu alt boyutların Türk örnekleminde de benzer şekilde temsil edilip edilmediği faktör analizi yöntemleriyle incelenmiş ve ölçeğin kuramsal yapıyı koruduğu gösterilmiştir.

Geçerlik

Sarıçam (2015) tarafından yürütülen geçerlik çalışması, Sosyal Kırılganlık Ölçeği’nin Türk kültüründe ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır. Bu kapsamda, öncelikle dilsel eşdeğerlik çalışmaları yapılmış ve maddelerin anlam bütünlüğü sağlanmıştır.

• Yapı Geçerliği: Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin orijinal çok faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunduğu analiz edilmiştir. Uyum indekslerinin (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir düzeylerde olması, ölçeğin yapısal geçerliğinin yüksek olduğunu göstermiştir.
• Kriter Geçerliği: Ölçeğin, sosyal kaygı, yalnızlık veya düşük özsaygı gibi ilişkili olduğu varsayılan diğer psikolojik yapılarla beklenen yönde ve anlamlı korelasyonlar göstermesi, eş zamanlı geçerlik kanıtı sunmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının zaman içinde tutarlı ve kararlı olduğunu göstermek için yapılmıştır. Güvenirlik çalışması kapsamında temel olarak iç tutarlılık katsayısı ve test-tekrar test güvenilirliği incelenmiştir.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin iç tutarlılığı, maddeler arasındaki homojenliği belirlemek amacıyla Cronbach’s Alpha (Alfa) katsayısı ile hesaplanmıştır. Sarıçam’ın çalışmasında, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında elde edilen Alfa katsayılarının yüksek olması (genellikle .80 üzerinde), ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamıştır.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Belirli bir zaman aralığıyla (örneğin, 3-4 hafta) aynı denek grubuna ölçeğin tekrar uygulanmasıyla elde edilen korelasyon katsayısı, ölçek puanlarının zamana karşı kararlılığını göstermiştir. Bu katsayının yüksek olması, ölçeğin tekrarlı ölçümlerde güvenilir sonuçlar verdiğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Sosyal Kırılganlık Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonunda, ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek üzere hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır.

AFA, ölçeğin Türk kültüründeki potansiyel alt boyutlarını keşfetmek için başlangıç aşamasında uygulanmıştır. Ardından, DFA, ölçeğin orijinal yapısındaki faktör sayısının ve madde dağılımının Türk örnekleminde ne ölçüde doğrulandığını test etmek için kullanılmıştır. Sonuçlar, ölçeğin çok boyutlu yapısının güçlü bir şekilde desteklendiğini ve maddelerin ilgili alt faktörlere beklenen şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur.

Ölçme Aracı

Test Çeşidi: Uyarlama (Orijinal bir ölçeğin Türkçeye çeviri, geçerlik ve güvenirlik çalışması).

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatı kullanır (Örneğin, 1 = Hiç uygun değil, 5 = Tamamen uygun).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon, özellikle üniversite öğrencileri ve yetişkinler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Yaş Grubu: Genç yetişkinlik dönemi (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması genellikle Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin lisans öğrencilerinden oluşan örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, kendini değerlendirme (self-report) ölçeği. Uygulama süresi kısadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal uyum, psikolojik danışmanlık, ölçek, Cronbach Alpha, test-tekrar test, Hakan Sarıçam, Sosyal Kırılganlık Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Hakan Sarıçam’ın ilgili akademik kurum adresi (çalışma tarihi itibarıyla).

İletişim, İzinler ve Test Yılı

Ölçek, Hakan Sarıçam tarafından 2015 yılında Türkçe literatüre kazandırılmıştır. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Orijinal makaleye ait PDF dosyası şu adresten indirilebilir: sosyal-kirilganlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Sarıçam, H. (2015). The Turkish version of the Social Vulnerability Scale: The study of validity and reliability. International Online Journal of Educational Sciences, 7(1), 190-202. http://dx.doi.org/10.15345/iojes.2015.01.016

Makalenin tam metnine şu bağlantıdan da erişilebilir: iojes.net

Sosyal Kırılganlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddeler için yazarla iletişime geçilmesi veya kaynak makalenin incelenmesi gerekmektedir.