Klinik Kırılganlık Skalası

Özet

Klinik Kırılganlık Skalası (KKS), yaşlı yetişkinlerdeki genel sağlık durumunu ve kırılganlık seviyesini hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek için tasarlanmış 9 puanlı bir araçtır. Bu ölçek, yaşlanmakta olan toplumlarda önemli bir sorun olan kırılganlığın erken teşhisi ve yönetimi amacıyla geliştirilmiştir. Özsürekci ve arkadaşları (2020) tarafından gerçekleştirilen bu çalışma, 9 puanlı Klinik Kırılganlık Skalasının Türkçe uyarlama çalışmalarını sunarak, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında kullanımına olanak sağlamıştır. KKS, özellikle hastane ortamlarında veya yoğun bakım ünitelerinde (YBÜ) hızlı triyaj ve risk değerlendirmesi için değerli bir prognostik araç olarak kabul edilmektedir.

Ölçek, bireyin aktivite düzeyini, kronik hastalık yükünü ve fonksiyonel bağımsızlık derecesini göz önünde bulunduran görsel ve klinik bir değerlendirme matrisine dayanır. Bu Klinik Kırılganlık Skalası, sadece fiziksel durumu değil, aynı zamanda bilişsel durumu da entegre ederek, kırılganlığın çok boyutlu yapısını yansıtır.

Anahtar Kelimeler

Kırılganlık, Klinik Kırılganlık Skalası, Yaşlı Yetişkinler, Geriatri, Uyarlama, Fonksiyonel Durum, Risk Değerlendirmesi.

Yazarlar

Cemile Özsürekci, C. Balcı, M.C. Kızılarslanoğlu, et al.

Amaç

Klinik Kırılganlık Skalasının temel amacı, yaşlı bireylerin kırılganlık düzeyini hızlı ve pratik bir şekilde belirlemektir. Bu, özellikle akut bakım ayarlarında, cerrahi risk değerlendirmesinde ve uzun süreli bakım planlamasında önemlidir. Ölçeğin 9 puanlık derecelendirmesi, klinisyenlerin hastanın ne kadar “fit” veya ne kadar “kırılgan” olduğunu kolayca anlamasına yardımcı olur.

Özsürekci ve arkadaşları tarafından yapılan uyarlama çalışmasının amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test etmek ve böylece Türkiye’deki yaşlı popülasyonun kırılganlık taramasını standart hale getirmektir. Bu adaptasyon, yaşlanan bir ülkedeki önemli bir sağlık sorununun tanımlanmasına yönelik kritik bir adımdır.

Yapı

Klinik Kırılganlık Skalası (KKS), kırılganlık yapısını ölçer; bu yapı, sadece fiziksel düşüşü değil, aynı zamanda bilişsel ve fonksiyonel durumu da içeren geniş bir geriatrik sendromdur. Ölçek, bireyin bağımsızlık düzeyini, günlük yaşam aktivitelerindeki (GYA) yardım ihtiyacını ve kronik hastalıkların etkisini tek bir görsel ölçekte özetler.

KKS, kırılganlığı 1 (Çok Fit) ile 9 (Terminal Düzeyde Kırılgan) arasında ordinal bir ölçekte derecelendirir. Bu ordinal yapı, kırılganlığın bir süreklilik içinde var olduğunu ve sadece var/yok ikiliği yerine, ciddiyet derecesine göre sınıflandırılabileceğini vurgular. Bu yaklaşım, kırılganlığın multidisipliner değerlendirilmesi için sağlam bir temel sunar.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, Klinik Kırılganlık Skalası (CFS), dünya çapında güçlü prognostik ve yapı geçerliğine sahip olduğu kanıtlanmış bir araçtır. Özsürekci ve arkadaşları (2020) tarafından yapılan Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kırılganlığı doğru bir şekilde ölçtüğünü varsaymaktadır.

Genel olarak, KKS’nin geçerliği, diğer kapsamlı kırılganlık ölçümleri (örneğin, Fried Kırılganlık Fenotipi) ile yüksek korelasyon göstermesi (eşzamanlı geçerlik) ve olumsuz sağlık sonuçlarını (hastanede kalış süresi, mortalite ve fonksiyonel düşüş) yüksek doğrulukla tahmin etmesi (yordayıcı geçerlik) ile desteklenmektedir. Klinik bir araç olduğu için, yüz geçerliği (face validity) de klinisyenler tarafından yaygın olarak kabul görmektedir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik (reliability) bilgisi boş bırakılmış olsa da, orijinal Klinik Kırılganlık Skalası, yüksek düzeyde gözlemciler arası güvenilirliğe (inter-rater reliability) sahip olmasıyla bilinir. Bu, farklı klinisyenlerin aynı hastayı benzer bir kırılganlık seviyesinde derecelendirebildiği anlamına gelir ki, bu da klinik karar verme süreçleri için hayati önem taşır.

Psikometrik çalışmalarda, KKS’nin test-tekrar test güvenirliği de genellikle yeterli düzeyde rapor edilmiştir. Özsürekci ve arkadaşlarının (2020) uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe bağlamında da tutarlı ve güvenilir sonuçlar vermesi beklenir, bu da ölçeğin klinik uygulamada istikrarlı bir araç olarak kullanılabileceğini gösterir.

Faktör Analizi

Klinik Kırılganlık Skalası, doğası gereği tek boyutlu, ordinal bir klinik derecelendirme aracıdır ve bireyin genel durumunu yansıtan tek bir puan üretir. Bu nedenle, ölçeğin kendisi üzerinde genellikle keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizi (EFA/CFA) yapılmaz.

Bunun yerine, KKS puanının diğer geriatrik değerlendirme araçları ve sağlık çıktıları ile olan ilişkisi incelenir. Ölçek, kırılganlık yapısının tek bir klinik bütün olarak değerlendirilmesi amacıyla tasarlanmıştır ve puanın yükselmesi doğrudan artan kırılganlık seviyesini gösterir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Orijinali: Clinical Rating Scale)

Format: 9 Puanlı Ordinal Derecelendirme Skalası (Görsel ve Klinik Değerlendirme Matrisi)

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal), ve diğer birçok dil.

Population Group: Yaşlı Yetişkinler (Özellikle Geriatri Hastaları)

Age Group: Genellikle 65 yaş ve üzeri.

Population Details: Kırılganlık riski taşıyan veya kırılganlığı olan bireyler. Çalışma, hastane popülasyonlarını içerebilir.

Test Methodology: Görsel ve klinik değerlendirme yoluyla klinisyen veya eğitimli personel tarafından puanlama. Hastanın son iki haftalık fonksiyonel durumuna odaklanılır.

Anahtar Kelimeler

Klinik Değerlendirme, Kırılganlık, Yaşlı Bakımı, Prognostik Ölçek, Fonksiyonel Durum, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Belirtilmemiş.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Orijinal Klinik Kırılganlık Skalası (CFS) genellikle klinik, eğitim ve araştırma amaçlı ticari olmayan kullanım için ücretsiz olarak sunulmaktadır. Türkçe uyarlama için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari olmayan kullanımlar için genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: Türkçe Uyarlama Yayın Yılı: 2020.

Kaynaklar

Özsürekci, C., Balcı, C., Kızılarslanoğlu, M.C, et al. (2020). An important problem in an aging country: Identifying the frailty via 9 Point Clinical Frailty Scale. Acta Clin Belg, 75(3), 200-204. https://doi.org/10.1080/17843286.2019.1597457

Ek Kaynak Linki: tandfonline.com

Uyarlama çalışmasının orijinal PDF dosyaları aşağıdan indirilebilir:

• klinik-kirilganlik-skalasi-toad.pdf
• klinik-kirilganlik-skalasi-toad.pdf

Klinik Kırılganlık Skalası Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Orijinal kaynakta ölçeğin maddeleri veya derecelendirme tanımları sağlanmamıştır. Ancak, Klinik Kırılganlık Skalası (KKS), 1’den 9’a kadar (Çok Fit’ten Terminal Düzeyde Kırılgan’a) değişen, görsel destekli klinik durum tanımlamalarından oluşmaktadır.

1. Fit (Çok Fit)
2. İyi (Well)
3. İdare Ediyor (Managing Well)
4. Hassas (Vulnerable)
5. Hafif Kırılgan (Mildly Frail)
6. Orta Düzeyde Kırılgan (Moderately Frail)
7. Şiddetli Kırılgan (Severely Frail)
8. Çok Şiddetli Kırılgan (Very Severely Frail)
9. Terminal Düzeyde Kırılgan (Terminally Ill)