Sosyal Etki Ölçeği

Özet

Sosyal Etki Ölçeği (SEÖ), Eksi, Okan, Yılmaztürk ve Eksi tarafından 2021 yılında geliştirilmiş bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu ölçek, bireylerin sosyal çevrelerinden ne ölçüde etkilendiklerini veya çevrelerini ne ölçüde etkilediklerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını inceleyerek, sosyal psikoloji alanına psikometrik açıdan sağlam bir araç kazandırmıştır. Çalışmanın detayları, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi’nde yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Etki, Psikolojik Ölçek, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Türk Sosyolojisi.

Yazarlar

Fatih Eksi, Numan Okan, Mücahit Yılmaztürk, Harun Eksi.

Amaç

Sosyal Etki Ölçeği’nin temel amacı, sosyal psikoloji ve sosyoloji araştırmalarında kullanılmak üzere, bireylerin sosyal çevreleriyle olan etkileşimlerinden kaynaklanan etki düzeylerini sistematik bir şekilde ölçebilen standartlaştırılmış bir araç sağlamaktır.

Bu araç, akademik çalışmalarda sosyal normlara uyum, ikna süreçleri ve grup dinamiklerinin birey üzerindeki etkileri gibi karmaşık sosyal süreçleri nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır. Ölçeğin geliştirilmesi, özellikle Türkiye’deki sosyal ve kültürel bağlamda sosyal etki mekanizmalarını anlamaya yönelik önemli bir ihtiyacı karşılamaktadır.

Yapı

Sosyal Etki Ölçeği, bireyin düşünce, duygu ve davranışlarının diğer insanların varlığından veya eylemlerinden nasıl etkilendiğini kapsayan sosyal etki yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle sosyal psikolojideki uyma, itaat ve rıza gösterme gibi çeşitli alt boyutları içerebilir.

Ölçeğin geliştirilmesi sırasında, sosyal etkinin çok boyutlu doğası dikkate alınmış ve maddeler, bu karmaşık psikososyal durumu kapsamlı bir şekilde yansıtacak şekilde formüle edilmiştir. Ölçek, kullanıcıların kendilerini değerlendirmeleri yoluyla sosyal etkileşimlerindeki eğilimlerini belirlemeye yardımcı olur.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilme çalışması, geçerlik (validity) incelemelerini içermiştir. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösteren kritik bir psikometrik özelliktir. Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, yayınlanan makale (Eksi et al., 2021) yapı geçerliği ve muhtemelen ölçüt geçerliği gibi yöntemleri kullanarak ölçeğin bilimsel standartlara uygunluğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Sosyal Etki Ölçeği’nin güvenirlik (reliability) analizleri de geliştirme sürecinin bir parçası olmuştur. Güvenirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. Tam güvenirlik verileri (örneğin, Cronbach Alfa katsayısı) kaynakta yer almamaktadır; ancak, bir geliştirme çalışmasının doğası gereği, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğu ve tam makalede bu değerlerin detaylıca sunulduğu varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör analizi, sosyal etkinin altında yatan boyutları belirlemek için kullanılan temel bir istatistiksel yöntemdir. Eksi ve arkadaşları (2021), büyük olasılıkla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulayarak, Sosyal Etki Ölçeği’nin kaç faktörden oluştuğunu ve bu faktörlerin teorik yapıyla ne kadar uyumlu olduğunu araştırmışlardır.

Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu ortaya koyarak, araştırmacıların elde edilen puanları doğru bir şekilde yorumlamasına olanak tanır. Faktör yükleri ve model uyum indeksleri gibi detaylar, tam akademik yayında mevcuttur.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Psikometrik Ölçek Geliştirme)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Tipik olarak Likert tipi derecelendirme kullanır, ancak derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkin Popülasyonu (Araştırma makalesinde detaylandırılmıştır.)

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Varsayılan)

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirildiği örneklem grubu ve demografik bilgileri, yayımlanan makalede kapsamlı olarak sunulmaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, akademik psikometrik prosedürlere uygun olarak, madde havuzu oluşturma, pilot çalışmalar ve geçerlik/güvenirlik analizleri aşamalarından geçirilerek geliştirilmiştir. Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: sosyal-etki-olcegi-toad.pdf. Ayrıca bir DOCX versiyonu da mevcuttur: sosyal-etki-olcegi-toad.docx.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Psikoloji, Sosyoloji, Etki, Faktör Analizi, Öz Bildirim Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Sorumlu yazar Mücahit Yılmaztürk’ün iletişim adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Mücahit Yılmaztürk (Sorumlu Yazar olarak belirtilmiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sosyal Etki Ölçeği, 2021 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik veya araştırma amaçlı kullanımı genellikle tam referans gösterilerek mümkündür. Ticari veya geniş çaplı uygulamalar için, telif hakları nedeniyle sorumlu yazar Mücahit Yılmaztürk ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Eksi, F., Okan, N., Yilmazturk, M., & Eksi, H. (2021). Sosyal Etki Ölçeği’nin geliştirilmesi ve psikometrik yönden incelenmesi. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 41, 153–173. DOI: 10.26650/SJ.2021.41.1.0091

Sosyal Etki Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için lütfen referans olarak gösterilen akademik makaleye başvurunuz.