Sosyal Etkileşim Alanı Ölçeği

Özet

Sosyal Etkileşim Alanı Ölçeği (SEAO), bireylerin sosyal çevreleri veya toplulukları içerisindeki davranışlarını ve etkileşimlerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, uyarlama çalışması ile Türk kültürüne kazandırılmıştır. Ölçeğin amacı, bireylerin sergilediği hem olumlu hem de olumsuz sosyal etkileşim davranışlarını sistematik olarak ölçmektir. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığını göstermektedir.

Ölçek, toplam 17 maddeden oluşmakta ve iki temel alt boyutu içermektedir: 10 maddeden oluşan Olumlu Topluluk Davranışları ve 7 maddeden oluşan Olumsuz Topluluk Davranışları. Derecelendirme, 5’li Likert tipi bir ölçek kullanılarak (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal etkileşim, topluluk davranışları, ölçek uyarlama, psikometrik özellikler, güvenirlik, geçerlik, Likert ölçeği.

Yazarlar

Salih Bardakcı, Ercan Çalışkan

Amaç

Sosyal Etkileşim Alanı Ölçeğinin temel amacı, orijinal formu farklı bir dilde geliştirilmiş olan bu aracı Türkçeye uyarlamak ve Türk popülasyonu üzerindeki psikometrik niteliklerini (geçerlik ve güvenirlik) incelemektir. Bu uyarlama çalışması, sosyal psikoloji ve eğitim bilimleri alanında çalışan araştırmacılara, bireylerin sosyal çevreleriyle kurdukları etkileşim kalitesini ölçebilecekleri standart ve güvenilir bir araç sunmayı hedeflemektedir.

Ölçek, özellikle bireylerin sosyal ortamlarda ne sıklıkta yapıcı veya yıkıcı davranışlar sergilediğini belirlemeye odaklanmıştır. Bu sayede, toplumsal uyum, sosyal beceri eksiklikleri veya olumlu vatandaşlık davranışları gibi konuların araştırılmasına katkı sağlaması amaçlanmıştır.

Yapı

Sosyal Etkileşim Alanı Ölçeği (SEAO), bireyin içinde bulunduğu sosyal çevredeki davranışlarını iki ana boyutta kavramsallaştırır: Olumlu Topluluk Davranışları ve Olumsuz Topluluk Davranışları. Bu yapı, sosyal davranışların sadece eksiklikler veya sorunlar üzerinden değil, aynı zamanda pro-sosyal ve yapıcı eylemler üzerinden de değerlendirilmesi gerektiğini varsayar.

Olumlu Topluluk Davranışları alt boyutu, bireyin sosyal çevresine katkı sağlayan, destekleyici ve uyumlu eylemlerini ölçerken; Olumsuz Topluluk Davranışları alt boyutu ise çatışmacı, yıkıcı veya sosyal uyumu bozan eylemlerin sıklığını ölçmektedir. Bu iki boyutlu yapı, sosyal etkileşimin karmaşıklığını kapsamlı bir şekilde yansıtmayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik analizi kapsamında çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Yapılan analizler, ölçeğin yapısal geçerliğini destekler nitelikte sonuçlar vermiştir. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı, genel geçerliğin dolaylı bir göstergesi olarak kabul edilen istatistiksel bir değerdir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) değeri .87 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermekte olup, ölçeğin geçerliğine dair önemli bir kanıt sunmaktadır. Detaylı yapısal geçerlik (örneğin, faktör yükleri ve model uyum indeksleri) bilgisi, orijinal makalede mevcuttur.

Güvenirlik

Sosyal Etkileşim Alanı Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve içsel bütünlüğünü değerlendirmek için yapılmıştır. Ölçeğin güvenilirliğini belirlemek amacıyla hesaplanan temel ölçüt, Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısıdır.

Uyarlama çalışmasında elde edilen Cronbach Alpha değeri .87’dir. Bu değer, sosyal bilimler araştırmaları için genel kabul görmüş güvenilirlik sınırlarının oldukça üzerindedir ve ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik katsayısı, ölçeğin farklı zamanlarda benzer sonuçlar verme potansiyelini işaret eder.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, uyarlama çalışmasında belirlenmiş ve doğrulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda Sosyal Etkileşim Alanı Ölçeği’nin, orijinal formdaki gibi, iki alt boyuttan oluştuğu tespit edilmiştir. Bu yapı, toplam 17 madde ile temsil edilmektedir.

Faktör dağılımı şu şekildedir:

• Olumlu Topluluk Davranışları: Bu faktör 10 maddeden oluşmaktadır. Bireylerin yapıcı, destekleyici ve sosyal normlara uygun davranışlarını ölçer.
• Olumsuz Topluluk Davranışları: Bu faktör 7 maddeden oluşmaktadır. Bireylerin sosyal uyumu bozan, çatışmacı veya antisosyal eğilimlerini ölçer.

Bu iki faktörlü yapı, sosyal etkileşim davranışlarının iki zıt kutbunu temsil ederek ölçeğin yapısal geçerliğine önemli katkı sağlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Biçim: 17 maddelik, kendini değerlendirme (self-report) ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genç ve yetişkin popülasyonlar (Özellikle üniversite öğrencileri ve eğitim alanındaki yetişkinler üzerinde kullanıma uygundur).

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonu ve sonrası (Yaklaşık 18 yaş ve üstü).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle üniversite öğrencileri gibi eğitimli örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ölçek, sosyal etkileşim ve topluluk davranışlarının değerlendirilmesi gereken her türlü akademik veya klinik ortamda kullanılabilir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak uygulanır (1= hiçbir zaman – 5= her zaman). Yüksek puanlar ilgili alt boyutta (olumlu veya olumsuz topluluk davranışı) daha yüksek düzeyde katılımı gösterir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal davranış, psikometrik araç, iç tutarlılık, faktör yapısı, Cronbach Alpha, toplumsal uyum, Salih Bardakcı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlantılı Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sorumlu Yazar Salih Bardakcı, Ankara Üniversitesi, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçek, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanan makale aracılığıyla kamuya açık hale getirilmiştir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylarına şu bağlantıdan ulaşılabilir: efdergi.hacettepe.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sosyal-etkilesim-alani-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

Bardakcı, S., & Çalışkan, E. (2012). Sosyal Etkileşim Alanı Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42.

Sosyal Etkileşim Alanı Ölçeği Maddeleri

2 alt boyut ve 17 madde

• Olumlu topluluk davranışları (10) :
• Olumsuz topluluk davranışları (7) :