Çocukluk Çağı Nörolojik Bozukluk Etki Ölçeği (ÇNBÖ)

Özet

Çocukluk Çağı Nörolojik Bozukluk Etki Ölçeği (ÇNBÖ), orijinal olarak İngilizce geliştirilmiş olan Impact of Childhood Neurological Disability Scale’in Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, çocukluk çağında ortaya çıkan nörolojik bozuklukların, özellikle de uyarlama çalışmasında incelenen epilepsi gibi kronik durumların, çocuğun yaşamı üzerindeki etkisini ve yarattığı yükü çok boyutlu olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri, Tanrıverdi ve Karantay-Mutluay (2017) tarafından güvenirlik ve geçerlik analizleriyle incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk Çağı Nörolojik Bozukluk Etki Ölçeği, ÇNBÖ, epilepsi, nörolojik bozukluk, uyarlama, psikometri, çocukluk, yaşam kalitesi.

Yazarlar

Tanrıverdi, M., Karantay-Mutluay, F.

Amaç

ÇNBÖ’nün temel amacı, çocuklarda görülen nörolojik bozuklukların (özellikle kronik nörolojik engellilik durumlarının) hem hastalar hem de aileleri üzerindeki fonksiyonel, sosyal ve duygusal etkilerini nicel olarak ölçmektir. Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara, hastalığın etkilerini standart bir çerçevede değerlendirme ve tedavi sonuçlarını izleme imkanı sunar.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk kültürüne özgü dil ve içerik uygunluğunu sağlayarak, Türkiye’deki çocuk nöroloji ve psikiyatri alanlarında epilepsi tanısı almış çocukların yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini bilimsel olarak değerlendirmeyi hedeflemiştir.

Yapı

ÇNBÖ, nörolojik engelliliğin çok boyutlu etkisini ölçen bir yapıyı temel alır. Bu yapı genellikle fiziksel kısıtlamalar, duygusal zorluklar, sosyal katılımda azalma ve günlük yaşam aktivitelerindeki bağımlılık gibi alanları kapsar. Ölçek, nörolojik bozukluğun çocuğun genel işlevselliği üzerindeki etkisini kapsamlı bir şekilde yansıtmayı amaçlar.

Bu ölçek, nörolojik engelliliğin sadece tıbbi yönünü değil, aynı zamanda çocuğun psiko-sosyal gelişimine ve aile dinamiklerine olan yansımalarını da değerlendirerek bütüncül bir bakış açısı sunar.

Geçerlik

Çocukluk Çağı Nörolojik Bozukluk Etki Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Tanrıverdi ve Karantay-Mutluay (2017) tarafından gerçekleştirilmiştir. Geçerlik analizleri, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı (nörolojik bozukluğun etkisini) ölçtüğünü kanıtlamak için önemlidir. Çalışmada, yapı geçerliği kapsamında muhtemelen faktör yapısı incelenmiş ve ölçüt bağımlı geçerlik için epilepsi şiddeti veya yaşam kalitesi ölçekleri ile korelasyonlar hesaplanmıştır.

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, yayınlanan makale başlığı, Türkçe versiyonun klinik kullanıma uygunluğunu destekleyen yeterli düzeyde geçerlik bulgularının elde edildiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında (2017), ÇNBÖ’nün Türkçe formunun güvenirliği test edilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. Bu kapsamda, ölçeğin iç tutarlılığı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile) analiz edilmiştir. Yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanılmış olması muhtemeldir. Güvenirlik sonuçları, ÇNBÖ’nün Türk popülasyonunda nörolojik bozuklukların etkisini istikrarlı bir şekilde ölçmek için uygun olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının kritik bir adımı olan faktör analizi, orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe versiyonda da korunup korunmadığını belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ÇNBÖ’nün yapısal bütünlüğünü ve çok boyutlu yapısını Türk örnekleminde doğrulamak için hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerini içerebilir. Bu analizler, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlar altında gruplandığını göstermeyi amaçlar.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Derecelendirme Ölçeği (Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılması beklenmektedir.)

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal dil (İngilizce)

Popülasyon Grubu: Nörolojik bozukluğu olan çocuklar ve ergenler.

Yaş Grubu: Çocukluk çağı (Spesifik yaş aralığı uyarlama çalışmasının metodolojisine bağlıdır).

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması, epilepsi tanısı almış çocukları kapsamıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim veya ebeveyn/bakıcı bildirimine dayalı standart anket yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Nöropsikoloji, pediatri, yaşam kalitesi, adaptasyon, Tanrıverdi, Karantay-Mutluay, nörolojik engellilik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Fatma KARANTAY MUTLUAY

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurumlar (Makaleden elde edilmesi gerekmektedir).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretler konusunda sorumlu yazar Fatma Karantay Mutluay ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Klinik veya akademik kullanım öncesinde telif hakları ve izin süreçleri hakkında bilgi alınması önerilir.

Referanslar

1. Tanrıverdi, M. & Karantay-Mutluay, F. (2017). Reliability and validity of the Turkish version of the Impact of Childhood Neurological Disability Scale in children with epilepsy. Epilepsi, 23(3), 97-102. doi: 10.14744/epilepsi.2017.81894
2. ÇNBÖ’nün orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: cocukluk-cagi-norolojik-bozukluk-etki-olcegi-cnbo-toad.pdf
3. Ölçek hakkında ek bilgilere erişim adresi: toad.halileksi.net

Çocukluk Çağı Nörolojik Bozukluk Etki Ölçeği (ÇNBÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde sağlanmamıştır.