Dermatolojik Hastalıklara Özgü Aile Etki Ölçeği

Özet

Dermatolojik Hastalıklara Özgü Aile Etki Ölçeği (DH-AEÖ), kronik dermatolojik hastalıklar yaşayan bireylerin aile üyeleri üzerindeki psikososyal ve yaşam kalitesi etkilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, aile bireylerinin sağlıkla ilişkili yaşam kaliteleri (HRQoL) üzerindeki 15 farklı boyutu tanımlamakta ve bu etkilerin şiddetini güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle hastalığın yarattığı yükü ve aile işlevselliğine etkisini nicel hale getirmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dermatoloji, Dermatolojik Hastalıklar, Aile Etkisi, Yaşam Kalitesi, Hasta Yakını, DH-AEÖ, Psikometri, Ölçek Geliştirme

Yazarlar

Enver Turan, M. S. Gürel, A. Turgut-Erdemir, E. İnan-Yüksel

[quads id=5]

Amaç

Dermatolojik Hastalıklara Özgü Aile Etki Ölçeği’nin temel amacı, deri hastalıklarının sadece hastayı değil, aynı zamanda aile bireylerini de nasıl etkilediğini standart bir yöntemle ölçmektir. Bu ölçek, dermatoloji alanında çalışan klinisyenlere ve araştırmacılara, hasta yakınlarının yaşadığı zorlukları tanımlama ve bu zorluklara yönelik uygun müdahale stratejileri geliştirme konusunda yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek geliştirme çalışması, deri hastalıklarının aile üzerindeki kapsamlı etkilerini belirlemek ve bu alanda bilimsel geçerliliği yüksek bir araç sunmak amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Yapı

Ölçek, dermatolojik hastalığı olan bireylerin aile üyelerinin sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi (HRQoL) üzerindeki algılanan etkiyi ölçmektedir. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında yapılan kapsamlı görüşmelerin analizi sonucunda, aile bireylerinin yaşam kalitelerini etkileyen 15 farklı yön tanımlanmıştır. Bu 15 madde, aile bireylerinin duygusal, sosyal ve işlevsel alanlardaki yüklerini yansıtan tek bir yapı altında toplanmıştır.

Geçerlik

DH-AEÖ’nün geçerlik çalışması, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Yapı geçerliği analizlerinde faktör yapılarının anlamlı düzeyde olduğu tespit edilmiştir.

• Ölçeğin dış geçerliğini değerlendirmek amacıyla, DH-AEÖ skorları ile Genel Sağlık Anketi-12 (GSA-12) arasındaki ilişki incelenmiş ve aralarında çok güçlü ve anlamlı bir korelasyon bulunmuştur (r=0,99).

• Ayrıca, aile bireylerinin DH-AEÖ skorları ile hastaların Dermatolojik Yaşam Kalitesi Ölçeği (DYKÖ) skorları arasında da güçlü bir korelasyon (r=0,94) gözlemlenmiştir, bu da aile etkisinin hasta yaşam kalitesiyle yakından ilişkili olduğunu desteklemektedir.

• Duyarlılık analizi, inflamatuvar deri hastalıkları (örneğin, sedef hastalığı) olan hastaların aile bireylerinin, non-inflamatuvar hastalığı olanlara göre önemli derecede daha yüksek DH-AEÖ skorlarına sahip olduğunu göstermiştir (p<0,0001). Bu bulgu, ölçeğin klinik olarak önemli grupları ayırt etme yeteneğini kanıtlamaktadır.

• Aile bireylerinin DH-AEÖ skorları ile hastaların hastalık şiddet skoru arasında pozitif ve güçlü bir ilişki (r=0,79) bulunmuştur, bu da hastalığın şiddeti arttıkça aile üzerindeki etkinin de arttığını göstermektedir.

Güvenirlik

DH-AEÖ, psikometrik açıdan yüksek düzeyde güvenirlik sergilemiştir. Ölçeğin iç tutarlılığı, tüm maddeler için hesaplanan Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir.

• Ölçeğin tüm maddeleri için Cronbach alfa katsayısı 0,94 olarak tespit edilmiştir, bu da mükemmel bir iç uyum düzeyine işaret etmektedir.

• Kararlılık güvenilirliğini değerlendiren test-yeniden test çalışması, 7 ila 14 gün arayla uygulanmıştır. Bu uygulamanın güvenilirlik katsayısı 0,90 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin zaman içinde yüksek düzeyde kararlılık gösterdiğini kanıtlamaktadır.

Bu sonuçlar, DH-AEÖ’nün hem yüksek iç uyum hem de yeniden test edilebilme güvenilirliği gösterdiğini ve klinik araştırmalarda kullanıma uygun olduğunu ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

DH-AEÖ’nün yapı geçerliğini desteklemek üzere gerçekleştirilen faktör analizinde, ölçeğin altında yatan faktör yapılarının istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Bu durum, 15 maddenin tek bir temel yapıyı (dermatolojik hastalığın aile üzerindeki genel etkisini) ölçtüğünü, ancak bu yapının alt boyutlarının da geçerli olduğunu göstermektedir. Detaylı açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, ölçeğin teorik yapısına uygun olduğunu teyit etmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 15 madde, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Dermatolojik hastalıkları olan bireylerin aile üyeleri (Hasta yakınları).

Yaş Grubu: Yetişkin hasta yakınları (Çalışma detayları sınırlı olsa da, genellikle yetişkin bireylerin görüşleri alınmıştır).

Popülasyon Detayları: Kronik deri hastalığı tanısı almış hastaların birinci derece akrabaları veya onlarla yaşayan aile üyeleri.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Yanıtlar 5’li Likert formatında derecelendirilmektedir (Örneğin: Hiçbir zaman, Nadiren, Bazen, Sık sık, Her zaman).

Anahtar Kelimeler

Dermatolojik Hastalıklar, Aile Yükü, Cronbach Alfa, Test-Yeniden Test, Geçerlik, Güvenirlik

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Enver Turan

Sorumlu Yazar İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İletişim Adresi: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2013 yılında geçerlik ve güvenirlik çalışmasıyla birlikte yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Enver Turan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ve telif ücretleri hakkında bilgi, yazarın e-posta adresi aracılığıyla alınabilir.

Kaynaklar

• Turan, E., Gürel, M. S., Turgut-Erdemir, A. ve İnan-Yüksel, E. (2013). Dermatolojik Hastalıklara Özgü Aile Etki Ölçeği geliştirilmesi; geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türkderm-Deri Hastalıkları ve Frengi Arşivi Dergisi, 48, 74-81. doi:10.4274/turkderm.27167

[quads id=5]

Dermatolojik Hastalıklara Özgü Aile Etki Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal 15 maddesi, sağlanan kaynak içeriklerinde doğrudan listelenmemiştir. Maddelerin tamamına erişim için orijinal makaleye başvurulması veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçek toplam 15 maddeden oluşmaktadır ve 5’li Likert derecelendirme formatı kullanılmaktadır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: dermatolojik-hastaliklara-ozgu-aile-etki-olcegi-toad.pdf