Bakas Bakım Verme Etki Ölçeği (Bakas Caregiving Outcomes Scale)

Öz

Bakas Bakım Verme Etki Ölçeği (Bakas Caregiving Outcomes Scale), kronik hastalığı olan bireylere bakım verme sorumluluğunu üstlenen aile üyelerinin ve diğer informal bakım verenlerin yaşadığı sonuçları ve etkileri değerlendirmek üzere tasarlanmış kapsamlı bir psikometrik araçtır. Ölçek, bakım deneyiminin hem olumlu hem de olumsuz yönlerini ölçerek, bakım verenlerin genel refah düzeylerine ilişkin bütüncül bir perspektif sunar.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması, T. Can tarafından 2010 yılında Pamukkale Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanmış bir doktora tezine dayanmaktadır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamayı ve Türkiye’deki sağlık ve psikoloji araştırmalarında kullanılabilirliğini artırmayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Bakım verme, Bakım veren, Bakım etkileri, Psikometrik, Uyarlama, Bakas Ölçeği, Kronik hastalık.

Yazarlar

Ölçeğin Türkçe’ye adaptasyonunu gerçekleştiren yazar: Can, T. Orijinal ölçeğin geliştiricisi: Bakas, T. (Ölçek isminden çıkarım yapılmıştır).

Amaç

Bakas Bakım Verme Etki Ölçeği’nin temel amacı, bakım verme sürecinin bireyler üzerindeki çeşitli sonuçlarını sistematik olarak ölçmektir. Bu sonuçlar genellikle fiziksel, psikolojik, sosyal ve finansal boyutlarda ortaya çıkan etkileri kapsar. Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, bakım verenlerin karşılaştığı zorlukları ve aynı zamanda bu görevden elde ettikleri kişisel gelişimi ve anlamı değerlendirmede standart bir yöntem sunar.

Ölçek, özellikle yoğun ve uzun süreli bakım verme yükü altında bulunan popülasyonlarda müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek ve risk altındaki bakım verenleri belirlemek için kritik bir araç olarak kullanılmaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, bakım vermenin çok boyutlu sonuçlarını içeren karmaşık bir yapıyı ölçer. Bu yapı, genellikle bakım veren stresi ve yorgunluğu gibi negatif etkilerin yanı sıra, kişisel güçlenme ve görevden alınan pozitif anlam gibi olumlu etkileri de içerir. Bu dualite, bakım vermenin sadece bir yük değil, aynı zamanda kişisel büyüme potansiyeli taşıyan bir deneyim olduğunu kabul eden bir çerçevede ele alınır.

Ölçeğin alt boyutları, bakım verenlerin yaşam kalitesindeki değişiklikleri, duygusal tükenmişliklerini ve sosyal destek sistemlerindeki bozulmaları ölçmeye odaklanmıştır. Bu psikometrik araç, bakım veren müdahalelerinin hedef odaklı planlanması için gerekli temel verileri sağlar.

Geçerlik

Bakas Bakım Verme Etki Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, T. Can’ın (2010) doktora tezi kapsamında detaylı olarak incelenmiştir. Geçerlik analizleri, ölçeğin gerçekten bakım verme sonuçları yapısını ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlar. Bu analizler genellikle yapı geçerliği (faktör analizi) ve ölçüt bağıntılı geçerliği içerir.

Kaynak özetinde spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, korelasyon değerleri veya Ki-kare uyum indeksleri) belirtilmemiş olsa da, bir uyarlama çalışmasının temel gerekliliği olarak kapsamlı geçerlik testlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Detaylı geçerlik bulguları için tezin orijinal metnine başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe formunun güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla Can (2010) tarafından yürütülmüştür. Güvenirlik, aynı bireylere farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla uygulandığında benzer sonuçlar elde edilip edilmediğini gösterir.

Genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılır. Sunulan kaynak materyalde sayısal güvenirlik katsayılarına yer verilmemiştir. Ancak, başarılı bir uyarlama çalışmasının, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu gösteren bulgular içermesi beklenmektedir.

Faktör Analizi

Bakas Bakım Verme Etki Ölçeği’nin orijinal yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığını incelemek amacıyla faktör analizinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi temel psikolojik boyutlar altında toplandığını belirleyerek yapı geçerliğine önemli katkı sağlar.

Uyarlama çalışmasında genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğu gösterilmeye çalışılmıştır.

Ölçme Aracı Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert tipi derecelendirme (Kaynakta belirtilmemekle birlikte, benzer ölçekler için standart format kabul edilmiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Bakım veren bireyler

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Kronik hastalığı olan bireylere bakım verme sorumluluğu taşıyan aile üyeleri veya informal bakım verenler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Bakım veren stresi, Yaşam kalitesi, Psikolojik etkiler, Psikometrik değerlendirme, Bakım sonuçları, Doktora tezi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir

Bağlılık E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir

Yazışma Adresi: Pamukkale Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2010

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve izin gereklilikleri hakkında detaylı bilgi, orijinal geliştiricisi olan Bakas’tan veya uyarlama çalışmasını yapan tez yazarından temin edilmelidir.

Kaynaklar

• Can, T. (2010). Bakas Caregiving Outcomes Scale’in (Bakas Bakım Verme Etki Ölçeği) Türkçe’ye uyarlanması, geçerlilik ve güvenirliliği (Doktora tezi). Pamukkale Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Denizli.

• Tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi kaydına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: tez.yok.gov.tr

• Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: bakas-bakim-verme-etki-olcegi-bakas-caregiving-outcomes-scale-toad.pdf

Bakas Bakım Verme Etki Ölçeği (Bakas Caregiving Outcomes Scale) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, telif hakları veya kaynak içerikte sunulmaması nedeniyle bu bölümde listelenmemektedir. Ölçek maddelerinin tamamına ulaşmak için T. Can’ın (2010) doktora tezinin orijinal metnine başvurulması gerekmektedir.