Sosyal Bilgiler Öğrenme Alanlarına İlişkin Özyeterlik Ölçeği

Özet

Sosyal Bilgiler Öğrenme Alanlarına İlişkin Özyeterlik Ölçeği, 2011 yılında Filiz Zayimoğlu Öztürk tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiş özgün bir ölçme aracıdır. Ölçeğin temel amacı, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının ilköğretim Sosyal Bilgiler dersi öğretim programında belirlenen öğrenme alanlarına yönelik sahip oldukları özyeterlik düzeylerini belirlemektir. Ölçek geliştirme süreci, kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizleri ile desteklenmiştir.

Başlangıçta 126 maddeden oluşan ölçek, faktör analizi sonucunda 111 maddelik nihai formuna ulaşmıştır. Bu son form, içerikleri Sosyal Bilgiler öğrenme alanlarına uygun olarak adlandırılmış on farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçeğin iç tutarlılığı, hesaplanan yüksek Cronbach Alpha katsayısı (0.90) ile kanıtlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Bilgiler, Öğretmen Adayları, Öğretmen Özyeterlik, Sosyal Bilgiler Öğretim Programı, Faktör Analizi, Eğitim Psikolojisi, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Filiz Zayimoğlu Öztürk

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, Sosyal Bilgiler dersini veren öğretmenlerin ve bu alanda mesleğe hazırlanan öğretmen adaylarının, dersin müfredatında yer alan spesifik öğrenme alanlarını öğretme becerilerine dair inançlarını, yani özyeterlik algılarını, güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir.

Bu ölçüm aracı, eğitimcilerin kendilerini hangi öğrenme alanlarında daha yeterli veya yetersiz gördüğünü tespit ederek, hedef odaklı mesleki gelişim programlarının ve hizmet içi eğitimlerin planlanması için önemli bir tanı aracı işlevi görmektedir. Ölçek, özellikle ilköğretim düzeyindeki Sosyal Bilgiler öğretimine odaklanmaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojide Albert Bandura tarafından geliştirilen sosyal bilişsel teoriye dayanan özyeterlik (self-efficacy) yapısını ölçmektedir. Ölçek, genel bir yeterlik algısı yerine, Sosyal Bilgiler dersi içindeki somut ve ayrı öğrenme alanlarına yönelik özgül yeterlik inançlarını hedef alır.

Yapılan analizler sonucunda ölçek, içerikleri dikkate alınarak alanyazına uygun biçimde adlandırılmış ve yeniden tanımlanmış on farklı alt boyutta yapılandırılmıştır. Bu on faktör, Sosyal Bilgiler dersi öğretim programında yer alan farklı öğrenme alanlarının isimlerini taşımaktadır ve böylece çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem kapsam geçerliliği hem de yapı geçerliliğini içermektedir. Ölçeğin kapsam (içerik) geçerliliğini sağlamak için, Sosyal Bilgiler alanında uzmanlaşmış beş akademisyen tarafından detaylı incelemeler yapılmıştır. Bu incelemeler, maddelerin ilgili öğrenme alanlarını yeterince temsil ettiğini doğrulamıştır.

Yapı geçerliliği ise faktör analizi ile test edilmiştir. Verilerin analize uygunluğunu gösteren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı ve Bartlett Sphericity testi istatistiksel olarak anlamlı (P≤.01) bulunmuştur. Bu sonuçlar, verilerin faktörleştirme için uygun olduğunu ve ölçeğin kuramsal yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını incelemek ve güvenirlik kanıtını sunmak amacıyla, nihai formun Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Hesaplanan Cronbach Alpha katsayısı 0.90 olarak belirlenmiştir.

Akademik standartlara göre (Balcı, 2001; Tavşancıl, 2002; Turgut ve Baykul, 1992), 0.70’in üzerindeki değerler kabul edilebilir güvenilirlik düzeyini işaret ettiğinden, 0.90 değeri ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve Sosyal Bilgiler öğretmen ve öğretmen adaylarının özyeterlik düzeylerini ölçmek için güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinin başlangıcında 126 madde ile yapılan ilk faktör analizi, ölçeğin on dört faktörlü bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Bu on dört faktör, toplam varyansın %70,9’unu açıklamıştır. Bu aşamada, faktör yükü değeri 0.40’ın altında kalan 15 madde ölçekten çıkarılarak madde havuzu 111’e düşürülmüştür.

Kalan 111 madde ile tekrarlanan faktör analizi ve faktör döndürme (rotasyon) işlemi sonrasında, ölçeğin on alt boyutta toplandığı görülmüştür. Bu on faktör, içerikleri Sosyal Bilgiler dersi öğrenme alanlarına (örneğin, Birey ve Toplum, Kültür ve Miras) karşılık gelecek şekilde adlandırılmış ve ölçeğin çok boyutlu yapısını pekiştirmiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği (1= hiç uygun değil – 5= oldukça uygun)

Language Available: Türkçe

Population Group: Sosyal Bilgiler Öğretmenleri ve Öğretmen Adayları

Age Group: Yetişkin

Population Details: İlköğretim Sosyal Bilgiler dersi programında yer alan öğrenme alanlarına ilişkin yeterlik algılarını değerlendirmek üzere seçilen eğitimciler.

Test Methodology: Açımlayıcı faktör analizi ve Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı hesaplamaları.

Anahtar Kelimeler

Öğretim Yeterliliği, Sosyal Bilgiler, Özyeterlik, Ölçek Geliştirme, Eğitim Araştırmaları, Likert Ölçeği, Cronbach Alpha.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Filiz Zayimoğlu Öztürk (İletişim için yukarıdaki e-posta adresi kullanılabilir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2011 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için doğrudan sorumlu yazar Filiz Zayimoğlu Öztürk ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal teze ait bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: sosyal-bilgiler-ogrenme-alanlarina-iliskin-ozyeterlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Zayimoğlu-Öztürk, F. (2011). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ve öğretmen adaylarının ilköğretim sosyal bilgiler dersi öğretim programında yer alan öğrenme alanlarına ilişkin özyeterlik düzeylerinin incelenmesi (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Balcı, A. (2001). Sosyal bilimlerde araştırma: Yöntem, teknik ve ilkeler. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
• Tavşancıl, E. (2002). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
• Turgut, M. F., & Baykul, Y. (1992). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Ankara: ÖSYM Yayınları.

[quads id=5]

Sosyal Bilgiler Öğrenme Alanlarına İlişkin Özyeterlik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin 111 maddelik nihai formu ve alt boyutlara ait maddeler kaynak içerikte sağlanmamıştır.