Yapılandırmacı Sosyal Bilgiler Öğrenme Öğretme Süreci Ölçeği

Özet

Yapılandırmacı Sosyal Bilgiler Öğrenme Öğretme Süreci Ölçeği (YSBÖSÖ), Sosyal Bilgiler derslerinde uygulanan öğrenme ve öğretme süreçlerinin yapılandırmacı yaklaşıma ne ölçüde uygun olduğunu belirlemek amacıyla geliştirilmiş özgün bir ölçme aracıdır. Ölçek, öğrencilerin deneyimledikleri öğrenme ortamını, materyal kullanımını, bilgi transfer yeteneklerini ve sınıf iklimini değerlendiren dört temel alt boyuttan oluşmaktadır. Başlangıçta 30 maddeden oluşan bu ölçek, kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizleri sonrasında 20 maddelik nihai formuna ulaşmıştır.

Ölçek, eğitim bilimleri ve sosyal bilgiler eğitimi alanında, yapılandırmacı pedagojik uygulamaların etkililiğini nicel olarak ölçmek isteyen araştırmacılar için tasarlanmıştır. Elde edilen istatistiksel veriler, YSBÖSÖ’nün geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yapılandırmacı Yaklaşım, Sosyal Bilgiler Eğitimi, Öğrenme Süreci, Öğretme Süreci, Ölçek Geliştirme, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Likert Ölçeği, Öğrenci Merkezli Öğrenme.

Yazarlar

Halil İbrahim Sağlam, Abdullah Güngör

Amaç

YSBÖSÖ’nün temel amacı, Sosyal Bilgiler derslerinde uygulanan öğrenme ve öğretme etkinliklerinin, modern eğitim felsefelerinin temelini oluşturan yapılandırmacı öğrenme kuramının ilkeleriyle ne denli örtüştüğünü saptamaktır. Ölçek, özellikle öğrencilerin derse katılım düzeylerini, eleştirel düşünme becerilerini ve bilgiyi gerçek yaşamla ilişkilendirme yeteneklerini ölçmeye odaklanmıştır.

Bu araç, öğretmenlerin kendi pedagojik yaklaşımlarını değerlendirmelerine, müfredat geliştiricilerinin ise yapılandırmacılığı destekleyen materyalleri ve yöntemleri belirlemelerine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, öğrenme sürecinin dört kritik boyutunu detaylı bir şekilde inceleme imkanı sunar.

Yapı

Ölçek, yapılandırmacı öğrenme ortamının dört ana bileşenini ölçen dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, öğrencilerin aktif bilgi inşası sürecini destekleyen çevresel ve davranışsal faktörleri temsil etmektedir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapılar şunlardır: Öğretim Materyali (öğrenmeyi destekleyici kaynakların kullanımı), Öğrenci Merkezli Öğrenme (öğrencilerin dersin merkezinde olduğu, işbirlikçi etkinlikler), Bilginin Transferi (öğrenilen beceri ve bilgilerin günlük hayata uygulanabilmesi) ve Sınıf İklimi (öğrencinin kendini rahatça ifade edebildiği, güvenli ortam).

Geçerlik

YSBÖSÖ’nün yapı geçerliği, başlangıçta iç tutarlılık analizleri ile incelenmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde, orijinal 30 maddelik havuzdan, faktör yükleri ve madde-toplam korelasyonları düşük olan toplam 10 madde çıkarılarak 20 maddelik nihai forma ulaşılmıştır.

Ölçeğin faktör analizine uygunluğunu belirlemek amacıyla Kaiser-Meyer Olkin (KMO) ve Barlett Küresellik testleri uygulanmıştır. Yapılan analiz sonucunda Kaiser-Meyer Olkin (KMO) değeri .82 olarak bulunmuştur. Bu değer, veri setinin ve örneklem büyüklüğünün faktör analizi için uygun ve yeterli olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları ile test edilmiştir. DFA, dört faktörlü modelin veri setine iyi uyum sağladığını göstermiştir.

Elde edilen uyum iyiliği istatistikleri, ölçeğin güçlü bir güvenilirliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Temel uyum indeksleri şöyledir: χ²=758.97, sd=164, RMSEA=.060, NFI=.92, CFI=.94, IFI=.94, RFI=.91, GFI=.93, AGFI=.91 ve SRMR=.06. Bu istatistiksel sonuçlar, Yapılandırmacı Sosyal Bilgiler Öğrenme Öğretme Süreci Ölçeği’nin (YSBÖSÖ) psikometrik açıdan sağlam ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu açıkça göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, keşfedici faktör analizi (KFA) aşamasında, faktör yükleri düşük çıkan (1., 8., 12., 14., 18., 28. ve 29. maddeler) 7 madde ve madde-toplam korelasyonu düşük çıkan (23., 24. ve 26. maddeler) 3 madde olmak üzere toplam 10 madde ölçekten çıkarılmıştır. Bu eleme süreci sonucunda 20 maddelik nihai ölçek formu oluşturulmuştur.

Nihai 20 maddelik ölçek, dört farklı alt boyutu ölçmektedir. Bu dört faktörlü yapı, daha sonra Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiş ve modelin kuramsal yapıyı desteklediği belirlenmiştir. Faktörler ve madde sayıları şöyledir: Öğretim Materyali (6 madde), Öğrenci Merkezli Öğrenme (5 madde), Bilginin Transferi (5 madde) ve Sınıf İklimi (4 madde).

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Development)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Öğrenciler

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Sosyal Bilgiler dersi öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Sosyal Bilgiler dersini alan öğrenciler.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Tipi Derecelendirme (1=hiçbir zaman – 4=her zaman)

Anahtar Kelimeler

Sosyal Bilgiler, Öğrenme Ortamı, Faktör Yapısı, Yapı Geçerliği, Güvenilirlik, Pedagojik Yaklaşım, KMO Testi, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Halil İbrahim Sağlam (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Sağlam ve Güngör tarafından 2012 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve ek materyalleri aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• yapilandirmaci-sosyal-bilgiler-ogrenme-ogretme-sureci-olcegi-toad.pdf (PDF)
• yapilandirmaci-sosyal-bilgiler-ogrenme-ogretme-sureci-olcegi-toad.docx (DOCX)

Referanslar

Sağlam, H. İ. ve Güngör, A. (2012). Yapılandırmacı Sosyal Bilgiler Öğrenme Öğretme Süreci Ölçeğinin (YSBÖSÖ) geliştirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(24), 97-112.

Makalenin dijital bağlantısı: edergi.mehmetakif.edu.tr

Yapılandırmacı Sosyal Bilgiler Öğrenme Öğretme Süreci Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Öğretim materyali (6 m): İşlemiş olduğumuz konularla ilgili filmler izleriz.
• Öğrenci merkezli öğrenme (5 m): Ben arkadaşlarımın konuları öğrenmesine yardım ederim.
• Bilginin transferi (5 m): Öğrendiğim bilgi ve becerileri günlük yaşamımda kullanırım.
• Sınıf iklimi (4 m): Derste herkes kendi düşüncesini rahatlıkla ifade edebilir.