Sosyal Bilgiler Dersi Aktif Öğrenme Ölçeği

Özet

Sosyal Bilgiler Dersi Aktif Öğrenme Ölçeği, ilkokul düzeyindeki öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersine yönelik aktif öğrenme süreçlerine katılım düzeylerini ve öğrenmeye yönelik yönelimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Durmuş Burak tarafından 2020 yılında tamamlanan doktora tezi kapsamında geliştirilen bu ölçek, toplam 30 maddeden oluşmaktadır ve hiyerarşik bir yapıya sahiptir. Ölçeğin yapısal geçerliği, sıralı ve çok düzeyli Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile doğrulanmıştır. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılık sergilemektedir (Cronbach Alfa = .88).

Anahtar Kelimeler

Aktif Öğrenme, Sosyal Bilgiler Eğitimi, Öğrenci Katılımı, Öğrenmeye Yönelim, Yapı Geçerliği, Güvenirlik, Öğretmen Katılımı

Yazarlar

Durmuş BURAK

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ilkokul kademesinde Sosyal Bilgiler dersini alan öğrencilerin öğrenme sürecine ne ölçüde bireysel, grupla veya sınıf dışı etkinliklerle katıldıklarını ve derse yönelik ilgi, tutum ve önem algıları gibi yönelimlerini nicel olarak belirlemektir. Bu ölçüm, uyarlanabilir öğrenme ortamlarının tasarım, uygulama ve değerlendirme aşamaları için kritik veriler sağlamaktadır.

Ölçek, öğrencilerin aktif katılımını iki ana başlık altında toplamaktadır: doğrudan katılım davranışları ve dolaylı yönelim veya motivasyonel faktörler. Bu ayrım, aktif öğrenme kavramının hem davranışsal hem de duyuşsal boyutlarını kapsamlı bir şekilde incelemeyi mümkün kılmaktadır.

Yapı

Sosyal Bilgiler Dersi Aktif Öğrenme Ölçeği, hiyerarşik ve çok boyutlu bir yapı üzerine inşa edilmiştir. Ölçek, en üst düzeyde (üçüncül boyut) tek bir toplam puan sağlarken, bu puan iki ana ikincil boyuttan türetilmiştir:

• Öğrenme Sürecine Katılım (16 madde): Öğrencinin ders içi ve dışı uygulamalara fiili katılımını ölçer.
• Öğrenmeye Yönelim (14 madde): Öğrencinin derse karşı geliştirdiği tutum, ilgi ve derse verdiği önemi ölçer.

Bu iki ikincil boyut, toplam yedi farklı birincil boyuttan oluşmaktadır. Toplam madde sayısı 30’dur.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal yeterliliğini ve kuramsal yapısını doğrulamak amacıyla titiz bir geçerlik çalışması yürütülmüştür. Yapı geçerliği, iki farklı örneklem grubu üzerinde ardışık olarak iki kez Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanarak belirlenmiştir.

Ölçeğin birincil, ikincil ve üçüncül boyutlardan oluşan karmaşık hiyerarşik yapısı nedeniyle, her iki DFA işleminde de birinci, ikinci ve üçüncü düzey analizler gerçekleştirilmiştir. Bu sıralı ve çok düzeyli analizler sonucunda ölçeğin öngörülen faktör yapısı başarılı bir şekilde doğrulanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılığı değerlendirmek üzere alfa katsayısı hesaplamaları ve testi yarılama yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

• Ölçeğin tamamının iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) .88 olarak hesaplanmıştır, bu da ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.
• Testi yarılama yöntemi ile elde edilen güvenirlik katsayısı ise .82’dir.

Alt boyutlara ait Cronbach Alfa değerleri ise şöyledir:

• Öğrenmeye Katılım (İkincil Boyut): .84
• Öğrenme Sürecine Bireysel Katılım (Birincil Boyut): .63
• Öğrenme Sürecine Grupla Katılım (Birincil Boyut): .77
• Sınıf Dışı Öğrenme Sürecine Katılım (Birincil Boyut): .77
• Öğretmenin Öğrenme Sürecine Katılımı (Birincil Boyut): .66

Öğrenmeye Yönelim boyutunun alt faktörleri ve ikincil boyutu:

• Öğrenmeye Yönelim (İkincil Boyut): .86
• Derse Yönelik İlgi (Birincil Boyut): .80
• Derse Yönelik Önem (Birincil Boyut): .78
• Derse Yönelik Tutum (Birincil Boyut): .75

Faktör Analizi

Ölçek, hiyerarşik bir yapıya sahiptir ve üç düzeyde faktör yüklenmelerini içermektedir. Bu yapı, sıralı iki farklı örneklem üzerinde uygulanan çok düzeyli DFA ile doğrulanmıştır.

Birincil Boyutlar ve Madde Dağılımı:

• Öğrenme Sürecine Bireysel Katılım: 4 madde
• Öğrenme Sürecine Grupla Katılım: 5 madde
• Ders Dışı Öğrenme Sürecine Katılım: 3 madde
• Öğretmenin Öğrenme Sürecine Katılım: 4 madde
• Derse Yönelik İlgi: 5 madde
• Derse Yönelik Tutum: 4 madde
• Derse Yönelik Önem: 5 madde

İkincil ve Üçüncül Boyutlar:

1. Öğrenme Sürecine Katılım (16 madde) = Bireysel Katılım + Grupla Katılım + Ders Dışı Katılım + Öğretmenin Katılımı
2. Öğrenme Sürecine Yönelim (14 madde) = Derse Yönelik İlgi + Derse Yönelik Tutum + Derse Yönelik Önem
3. Sosyal Bilgiler Dersi Aktif Öğrenme Süreci (30 madde) = Öğrenme Sürecine Katılım + Öğrenme Sürecine Yönelim

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 4’lü Likert Tipi Derecelendirme

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlkokul Öğrencileri

Yaş Grubu: İlkokul çağındaki öğrenciler (Genellikle 9-11 yaş)

Popülasyon Detayları: Ölçek, doktora tezi kapsamında ilkokul öğrencileri örnekleminde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 1= Hiçbir Zaman, 2= Ara Sıra, 3= Çoğunlukla ve 4= Her Zaman şeklinde dört seçenekli bir derecelendirme kullanmaktadır.

Ölçeğin orijinal dokümanına ait bağlantı aşağıdadır:

The original DOCX file can be downloaded here: sosyal-bilgiler-dersi-aktif-ogrenme-olcegi-toad.docx

Anahtar Kelimeler

Güvenirlik, Cronbach Alfa, Öğrenme Motivasyonu, İlkokul Sosyal Bilgiler, Öğrenci Tutumu, Aktif Öğrenme Ölçeği

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

İzinler: Ölçek, doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir ve akademik araştırmalarda kullanımı için yazar ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Test Yılı: 2020

Referanslar

Burak, D. (2020). İlkokul sosyal bilgiler öğretimine yönelik uyarlanabilir bir öğrenme ortamının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi. (Yayınlanmamış doktora tezi). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Tez referans linki: tez.yok.gov.tr

Sosyal Bilgiler Dersi Aktif Öğrenme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sosyal Bilgiler Dersinde, dersin konusuyla ilgili sorulan soruları cevaplarım.

Sosyal Bilgiler Dersinde konuyla ilgili yapılan grup çalışmalarında fikirlerimi açıkça söylerim.

Sosyal Bilgiler Dersine evde çalışırken test kitaplarından sorular çözerim.

Sosyal Bilgiler Dersinde öğretmenim yanlış cevaplarımı düzeltir.

Sosyal Bilgiler Dersinde öğretmenim, dersin konusuyla ilgili sorduğum soruları yanıtlar.

Sosyal Bilgiler Dersinin konularının çok önemli olduğunu düşünürüm.

Sosyal Bilgiler Dersinin konularını merak ederim.

Sosyal Bilgiler Dersini çok dikkatli dinlerim.

Sosyal Bilgiler Dersinin konularının tam bana göre olduğunu düşünürüm.

Öğrenme Sürecine Bireysel Katılım 4 madde,

Öğrenme Sürecine Grupla Katılım 5 madde,

Ders Dışı Öğrenme Sürecine Katılım 3 madde,

Öğretmenin Öğrenme Sürecine Katılım 4 madde,

Öğrenme Sürecine Bireysel Katılım + Öğrenme Sürecine Grupla Katılım + Ders Dışı Öğrenme Sürecine Katılım + Öğrenmenin Öğrenme Sürecine Katılımı = Öğrenme Sürecine Katılım 16 madde

Derse Yönelik İlgi 5 madde,

Derse Yönelik Tutum 4 madde,

Derse Yönelik Önem 5 madde,

Derse Yönelik İlgi + Derse Yönelik Tutum + Derse Yönelik Önem = Öğrenme Sürecine Yönelim 14 madde

Öğrenme Sürecine Katılım + Öğrenme Sürecine Yönelim = Sosyal Bilgiler Dersi Aktif Öğrenme Süreci 30 madde