Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Toplumsal İhtiyaçları Karşılama Düzeylerine İlişkin Öğretmen Görüşleri Ölçeği

Özet

Bu ölçek, Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı‘nın, öğretmenlerin bakış açısıyla, güncel toplumsal ihtiyaçları karşılama düzeyini belirlemek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, programın içeriğinin, amaçlarının ve uygulamalarının, öğrencileri toplumsal yaşamın gerektirdiği bilgi, beceri ve değerlerle donatma yeterliliğine odaklanmaktadır. Çalışma, program değerlendirme alanında önemli bir boşluğu doldurarak, öğretmenlerin saha deneyimlerine dayalı eleştirel görüşlerini ölçmeyi hedefler.

Ölçek geliştirme çalışması, 2011 yılında Mehmet Nuri Gömleksiz ve E. Cüro tarafından gerçekleştirilmiş olup, elde edilen sonuçlar eğitim politikaları ve müfredat revizyonları için önemli veriler sunmaktadır. Ölçek, özellikle Türkiye bağlamındaki toplumsal değişimlere ve gereksinimlere öğretim programının adaptasyonunu değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Bilgiler Dersi, Öğretim Programı, Toplumsal İhtiyaçlar, Öğretmen Görüşleri, Ölçek Geliştirme, Program Değerlendirme, Müfredat Etkinliği, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Mehmet Nuri Gömleksiz, E. Cüro.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Sosyal Bilgiler dersi öğretmenlerinin, mevcut öğretim programının yerel ve ulusal düzeydeki toplumsal ihtiyaçları ne ölçüde karşıladığına dair görüşlerini sistematik ve yapılandırılmış bir biçimde ölçmektir. Ölçek, programın toplumsal sorunlara çözüm üretme, aktif vatandaşlık becerilerini geliştirme ve kültürel mirası aktarma gibi kritik rolleri yerine getirme düzeyini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, eğitim yöneticilerine ve müfredat geliştiricilerine, programın güçlü ve zayıf yönlerini öğretmen perspektifinden gösteren somut veriler sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, programın güncellenmesi ve toplumsal beklentilere daha iyi cevap verecek şekilde düzenlenmesi için kanıt temelli kararlar alınmasına zemin hazırlanmaktadır.

Yapı

Ölçek, öğretmen görüşlerini derinlemesine incelemek üzere tasarlanmış çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Çalışmanın temel psikometrik yapısı, öğretmenlerin programın sosyal işlevselliğine ilişkin algılarını değerlendirir. Tipik olarak, bu tür program değerlendirme ölçekleri, programın hedefleri, içeriği, öğretim yöntemleri ve değerlendirme süreçlerinin toplumsal beklentilerle uyumunu ölçen alt boyutlardan oluşur.

Ölçek, öğretmenlerin programın demokratik değerler, insan hakları, çevre bilinci ve kültürel çeşitliliğe saygı gibi çağdaş toplumsal konuları ele alma yetkinliğini değerlendirmelerine olanak tanır. Ölçülen temel yapı, öğretmenlerin program yeterliliğine dair kanaat ve tutumlarıdır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinde, geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Çalışmada, öncelikle Geçerlik kapsamında kapsam geçerliğinin sağlanması için alanında uzman akademisyen ve öğretmenlerin görüşlerine başvurulmuştur (Uzman Görüşü). Maddelerin ilgili yapıyı ne ölçüde temsil ettiği bu süreçle belirlenmiştir.

Yapı geçerliği ise, genellikle açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri (AFA ve DFA) kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyut yapısının ampirik verilerle ne kadar uyumlu olduğunu göstermiştir. Orijinal çalışmada (Gömleksiz & Cüro, 2011), ölçeğin faktör yüklerinin yüksek olduğu ve kabul edilebilir düzeyde bir yapı geçerliğine sahip olduğu rapor edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı ve kararlılığı güvenirlik çalışmaları ile incelenmiştir. İç tutarlılık, maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanır. Bir ölçek geliştirme çalışması olarak, orijinal makalede ölçeğin genel Cronbach Alfa değerinin yüksek olduğu ve kabul edilebilir düzeyde bir Güvenirlik katsayısına sahip olduğu belirtilmiştir.

Yüksek güvenirlik katsayısı, ölçek maddelerinin tutarlı olduğunu ve öğretmen görüşlerini istikrarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir. Bu durum, ölçeğin eğitim araştırmalarında güvenle kullanılabileceği anlamına gelmektedir. Gerekli görüldüğü takdirde, ölçeğin farklı örneklemlerde test-tekrar test güvenirliği de incelenebilir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal boyutlarını ortaya çıkarmak amacıyla faktör analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Gömleksiz ve Cüro (2011) tarafından yürütülen çalışmada, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı temel yapıları temsil eden anlamlı faktörleri ortaya çıkarmıştır.

AFA sonrasında, elde edilen faktör yapısının doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmış olabilir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin kuramsal çerçeveye uygun olarak gruplandığını ve ölçeğin çok boyutlu yapısının istatistiksel olarak doğrulandığını göstermektedir. Faktör yükleri ve özdeğerler, ölçeğin iyi bir faktör yapısına sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Tutum/Görüş Ölçeği)

Format: Genellikle 5’li veya daha fazla seçenekli Likert Tipi derecelendirme formatı kullanılmıştır. (Örneğin: Tamamen Katılıyorum – Hiç Katılmıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Çalışan yetişkinler (Sosyal Bilgiler öğretmenleri)

Popülasyon Detayları: Sosyal Bilgiler dersini ortaokul düzeyinde (genellikle 6., 7. ve 8. sınıflarda) okutan öğretmenler. Orijinal çalışma Diyarbakır İli örneğinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Araştırma, tarama modelinde bir durum tespit çalışmasıdır. Ölçek, öğretmenlere uygulanmış ve elde edilen veriler nicel analiz yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Orijinal makalede detaylı istatistiksel yöntemler açıklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Değerlendirme, Müfredat Geliştirme, Öğretmen Eğitimi, Sosyal Bilgiler Öğretimi, Diyarbakır Örneği, Psikometri, Sosyal Programlama.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Mehmet Nuri Gömleksiz)

İletişim Adresi: Fırat Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Tahmini Kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2011 yılında yayımlanan akademik bir makale kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması gerekmektedir. Kullanım izni ve olası ücretler hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Mehmet Nuri Gömleksiz ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Orijinal makaleye ve ölçeğe ilişkin detaylara aşağıdaki bağlantılar üzerinden ulaşılabilir:

• Makale Linki: dergipark.org.tr
• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: sosyal-bilgiler-dersi-ogretim-programinin-toplumsal-ihtiyaclari-karsilama-duzeylerine-iliskin.pdf

Referanslar

Gömleksiz, M., ve Cüro, E. (2011). Sosyal Bilgiler dersi öğretim programının toplumsal ihtiyaçları karşılama düzeyine ilişkin öğretmen görüşleri (Diyarbakır İli Örneği). Milli Eğitim Dergisi, 41(190), 145-166.

Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Toplumsal İhtiyaçları Karşılama Düzeylerine İlişkin Öğretmen Görüşleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak metinde yer almamaktadır. Ölçek maddelerinin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen Gömleksiz ve Cüro (2011) makalesine başvurulması gerekmektedir.