Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği (4-6 yaş)

Özet

Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği (SBÖ) 4-6 yaş grubu çocukların sosyal yeterliliklerini ve davranışlarını sistematik bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir araçtır. Ölçek, okul öncesi dönemdeki çocukların çevreleriyle etkileşimde bulundukları temel sosyal beceriler alanlarını kapsayarak, bu becerilerin düzeyini belirlemeyi hedefler. Orijinal çalışmada ölçeğin psikometrik özellikleri incelenmiş ve yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik değerleri elde edilmiştir. Toplam 62 maddeden oluşan ölçek, dokuz farklı alt boyutta sosyal davranışları değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal beceriler, okul öncesi eğitim, 4-6 yaş, sosyal yeterlilik, çocuk gelişimi, Likert ölçeği, psikometrik özellikler, Hasan Avcıoğlu.

Yazarlar

Hasan Avcıoğlu

Amaç

Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, 4-6 yaş arasındaki çocukların sosyal becerilerini objektif, kapsamlı ve güvenilir bir şekilde ölçmek ve değerlendirmektir. Bu ölçek, çocukların akranlarıyla ve yetişkinlerle olan etkileşimlerinde sergiledikleri dinleme, kişiler arası iletişim, duygusal kontrol ve görev tamamlama gibi kritik sosyal yeterlilik alanlarını belirlemeye yöneliktir. Elde edilen veriler, eğitimcilerin ve ebeveynlerin, sosyal beceriler açısından desteğe ihtiyaç duyan çocukları erken dönemde tespit etmelerine ve uygun müdahale programlarını geliştirmelerine olanak tanır.

Ölçek, aynı zamanda, sosyal beceri eğitim programlarının etkililiğini değerlendirmede bir sonuç ölçütü olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliliğini ve iç tutarlılığını kanıtlayarak, Türk kültürüne özgü sosyal davranışları ölçme yeteneğini göstermiştir.

Yapı

Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği, sosyal beceri kavramını çok boyutlu bir yapı olarak ele alır. Ölçek, 62 maddeden oluşmakta ve faktör analizleri sonucunda belirlenen 9 farklı alt boyutu kapsamaktadır. Bu alt boyutlar, sosyal etkileşimlerin farklı yönlerini temsil eder ve çocukların sosyal çevreye adaptasyon yeteneklerini derinlemesine inceleme fırsatı sunar. Ölçeğin yapısı, yalnızca olumlu sosyal davranışları değil, aynı zamanda zorlayıcı durumlarla başa çıkma (örneğin, akran baskısı) ve duygusal düzenleme (örneğin, kızgınlık kontrolü) yeteneklerini de değerlendirecek şekilde tasarlanmıştır.

Dokuz faktörlü bu yapı, okul öncesi çocukların sosyal dünyasındaki karmaşık beceri setini temsil etmekte olup, her bir alt boyut, ilgili davranış grubuna özgü maddelerle ölçülmektedir. Bu çok boyutlu yaklaşım, araştırmacılara ve uygulayıcılara, çocuğun hangi spesifik sosyal alanda güçlü veya zayıf olduğunu net bir şekilde görme imkanı sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması, Avcıoğlu (2007) tarafından detaylı olarak yürütülmüştür. Yapılan yinelenen analizler sonucunda, başlangıçtaki madde havuzundan 62 madde seçilmiş ve bu maddelerin 9 faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu sonuç, ölçeğin dokuz alt boyuttan oluşan kuramsal yapısını destekleyen güçlü bir yapı geçerliliğine işaret etmektedir.

Faktör analizinde, ölçekte yer alan 62 maddenin her birine ait faktör yükleri incelenmiştir. Bu yüklerin .40 ile .86 gibi yüksek bir aralıkta değiştiği tespit edilmiştir. Yüksek faktör yükleri, maddelerin ait oldukları faktörü anlamlı ve güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermekte olup, ölçeğin yapısal bütünlüğünün ve ölçülmek istenen psikolojik yapıyı başarıyla ölçtüğünün önemli bir göstergesidir.

Güvenirlik

Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığının ve kararlılığının oldukça yüksek olduğunu ortaya koymuştur. İç tutarlılık güvenilirliği için hesaplanan Cronbach Alpha katsayısı .98 gibi mükemmele yakın bir değer olarak bulunmuştur. Bu yüksek katsayı, ölçekteki tüm maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda son derece tutarlı olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana bağlı kararlılığını ölçmek amacıyla yapılan Test-Tekrar Test güvenilirliği katsayısı .83 olarak rapor edilmiştir; bu da ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır. Ayrıca, ölçeğin maddeleri iki yarıya bölünerek hesaplanan iki yarım güvenilirlik katsayısı ise .89 olarak tespit edilmiş, bu da ölçeğin iç tutarlılığını bir kez daha desteklemiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme sürecinde uygulanan faktör analizi, ölçeğin nihai yapısının belirlenmesinde kritik rol oynamıştır. Analizler sonucunda ölçek, toplam 62 madde ve 9 farklı faktör (alt boyut) altında gruplandırılmıştır. Bu dokuz faktör, çocukların sosyal beceri repertuarının kapsamlı bir dökümünü sunmaktadır.

Faktörlerin ve bu faktörlere ait madde sayılarının dağılımı aşağıdaki gibidir:

• Dinleme Becerileri (5 madde)
• Kişiler Arası Beceriler (15 madde)
• Sözel Açıklama Becerileri (7 madde)
• Kızgınlık Davranışlarını Kontrol Etme ve Değişiklere Uyum Sağlama Becerileri (11 madde)
• Akran Baskısı İle Başa Çıkma Becerisi (10 madde)
• Kendini Kontrol Etme Becerisi (4 madde)
• Görevlerini Tamamlama Becerileri (3 madde)
• Sonuçlarını Kabul Etme Becerileri (4 madde)
• Amaç Oluşturma Becerileri (3 madde)

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme ölçeği (Özgün Türk ölçeği)

Format: Derecelendirme ölçeği (Muhtemelen ebeveyn veya öğretmen raporu)

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul Öncesi Çocuklar

Yaş Grubu: 4-6 yaş

Popülasyon Detayları: Okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklar.

Test Metodolojisi: 5’li Likert ölçeği kullanılarak derecelendirme yapılmaktadır (5= her zaman yapar – 1=hiçbir zaman yapamaz).

Anahtar Kelimeler

Sosyal beceri değerlendirmesi, psikometri, faktör yapısı, güvenilirlik, geçerlilik, okul öncesi dönem, Cronbach Alpha, çok boyutlu ölçek.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Mevcut değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Çalışmanın yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2007 (Geçerlik ve Güvenirlik çalışmasının yayınlandığı yıl)

İzinler ve Ücret: Ticari olmayan akademik ve araştırma amaçlı kullanım için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynakça

Avcıoğlu, H. (2007). Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması (4-6 yaş). Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 87-101.

Makalenin orijinal tam metnine bu bağlantıdan ulaşılabilir: efdergi.ibu.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: sosyal-becerileri-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği Maddeleri (4-6 yaş)

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

9 alt boyut 62 madde

• Dinleme Becerileri (5 m)
• Kişiler Arası Beceriler (15 m)
• Sözel Açıklama Becerileri (7 m)
• Kızgınlık Davranışlarını Kontrol Etme ve Değişiklere uyum Sağlama Becerileri (11 m)
• Akran Baskısı İle Başa Çıkma Beceresi (10 m)
• Kendini Kontrol Etme Becerisi (4 m)
• Görevlerini Tamamlama Becerileri (3 m)
• Sonuçlarını Kabul Etme Becerileri (4 m)
• Amaç Oluşturma Becerileri (3 m)